રાત્રે દહીં ખાનારાઓ માટે લાલ બત્તી: આયુર્વેદિક એક્સપર્ટના આ નિયમો નહીં જાણો તો પાચનતંત્ર થઈ શકે છે સાવ નબળું
દહીં એક એવો સુપરફૂડ છે જે લગભગ દરેક ઘરના ફ્રિજ કે રસોડામાં જોવા મળે છે. ઠંડક મેળવવા માટે આપણે હોંશે હોંશે દહીં કે છાશનું સેવન કરીએ છીએ. પરંતુ આયુર્વેદિક નિષ્ણાતોના મતે, દહીંની પ્રકૃતિ જેટલી સરળ દેખાય છે એટલી છે નહીં. આયુર્વેદ અનુસાર દહીં સ્વભાવે ‘ઉષ્ણ’ એટલે કે ગરમ છે અને તેની અસરો એસિડિક હોય છે. જો તમે તેને ખોટી રીતે કે ખોટા સમયે ખાઓ છો, તો તે ફાયદાને બદલે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
દહીંમાં મીઠું: સ્વાદિષ્ટ પણ જોખમી
મોટાભાગના લોકો દહીંમાં મીઠું અને જીરું નાખીને રાયતું કે સાદું દહીં ખાવાનું પસંદ કરે છે. પરંતુ આયુર્વેદમાં આ જોખમી ગણાવ્યું છે. દહીં ગરમ પ્રકૃતિનું હોવાથી તેમાં મીઠું ભેળવવાથી તે શરીરમાં પિત્ત અને રક્ત (લોહી) ને દૂષિત કરી શકે છે.
નુકસાન: લાંબા ગાળે આ આદતથી વાળ ખરવા, વાળ નાની ઉંમરે સફેદ થઈ જવા, ત્વચા પર ખંજવાળ, સોરાયસીસ જેવા ચામડીના રોગો અને શરીરમાં નાની ફોડલીઓ થવાની સમસ્યા સર્જાઈ શકે છે.
ઉકેલ: દહીંને હંમેશા સાદું અથવા ખાંડ/ગોળ સાથે લેવું જોઈએ.
રાત્રે દહીં ખાવાનું ટાળો
આયુર્વેદના પ્રાચીન ગ્રંથોમાં સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ છે કે સૂર્યાસ્ત પછી દહીંનું સેવન ન કરવું જોઈએ. રાત્રે દહીં ખાવાથી શરીરમાં ‘કફ’નું પ્રમાણ વધે છે. તેનાથી પાચનતંત્ર ધીમું પડી જાય છે અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, સાંધાના દુખાવા અને ભારેપણું અનુભવાય છે. જો તમારે રાત્રે દહીં જેવું કંઈક લેવું જ હોય, તો તેની પાતળી છાશ બનાવીને તેમાં મરીનો પાવડર ઉમેરીને લઈ શકાય છે, પરંતુ ઘટ્ટ દહીં તો ક્યારેય નહીં.
કયા ખોરાક સાથે દહીં છે ‘વિરુદ્ધ આહાર’?
આયુર્વેદમાં ‘વિરુદ્ધ આહાર’ની સંકલ્પના ખૂબ મહત્વની છે. દહીં સાથે દૂધનું સેવન ક્યારેય ન કરવું જોઈએ. આ બંને વિજાતીય દ્રવ્યો છે. તેવી જ રીતે, માછલી અથવા માંસ સાથે દહીં ખાવાથી શરીરમાં ગંભીર ઇન્ફેક્શન અને એલર્જી થઈ શકે છે.
ઋતુ પ્રમાણે દહીંનું સેવન
ચોંકાવનારી વાત એ છે કે આયુર્વેદ ઉનાળા અને વરસાદની ઋતુમાં (વર્ષા ઋતુ) દહીંનું સેવન ઓછું કરવાની સલાહ આપે છે. ઉનાળામાં દહીંની ગરમ પ્રકૃતિ શરીરની ગરમી વધારી શકે છે. જો ઉનાળામાં દહીં ખાવું જ હોય, તો તેમાં ખાંડ કે સાકર મેળવવી જોઈએ, કારણ કે ખાંડ ઉમેરવાથી તેની તાસીર ઠંડી થઈ જાય છે.
સાચું દહીં કેવી રીતે ખાવું?
૧. ખાંડ કે ગોળ સાથે: દહીંમાં મધ, સાકર કે ગોળ ઉમેરીને ખાવાથી તે અમૃત જેવું કામ કરે છે. ૨. મગની દાળ સાથે: આયુર્વેદ કહે છે કે દહીંને મગની દાળ સાથે ખાવાથી તેનું પોષણ વધે છે. ૩. ઘી અને આમળા: દહીંમાં થોડું ઘી કે આમળાનો પાવડર ઉમેરવાથી તે વધુ ગુણકારી બને છે.
દહીં પોષક તત્વોનો ખજાનો ચોક્કસ છે, પણ તેને આયુર્વેદિક શિસ્ત સાથે ખાવામાં આવે તો જ તે શરીરને બળ આપે છે. ૨૦૨૬ના આ સમયમાં જ્યારે જીવનશૈલી સંબંધિત બીમારીઓ વધી રહી છે, ત્યારે આહારના આવા નાના ફેરફારો આપણને મોટી મુસીબતોથી બચાવી શકે છે.
