અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે ઇસ્લામાબાદમાં ગુપ્ત મંત્રણાની તૈયારી: મુજતબા ખામેનેઈની રહસ્યમય ભૂમિકા પરથી ઉંચકાયો પડદો
વૈશ્વિક રાજકારણમાં મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં ચાલી રહેલો તણાવ અત્યારે ચરમસીમા પર છે. પરંતુ, આ અશાંતિ વચ્ચે એક આશાસ્પદ સમાચાર સામે આવ્યા છે. અહેવાલો મુજબ, આવતા અઠવાડિયે પાકિસ્તાનની રાજધાની ઇસ્લામાબાદમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે મહત્ત્વની વાતચીત થઈ શકે છે. આ બેઠક માત્ર એક ઔપચારિક મુલાકાત નથી, પરંતુ બંને દેશો વચ્ચે યુદ્ધ અને તણાવને કાયમી ધોરણે ખતમ કરવા માટેના ’14 પોઈન્ટ’ વાળા કરાર પર કામ ચાલી રહ્યું છે.
આ પ્રસ્તાવિત સમજૂતીનો હેતુ એક મહિના લાંબી શાંતિ વાર્તાની રૂપરેખા તૈયાર કરવાનો છે. જે રીતે મધ્યસ્થી દેશો આમાં મદદ કરી રહ્યા છે, તે જોતા લાગે છે કે વર્ષો જૂની દુશ્મની પર વિરામ મૂકવા માટે બંને પક્ષો ગંભીર છે.
શું છે 14 મુદ્દાનો શાંતિ પ્રસ્તાવ?
આ ગૂપ્ત વાર્તાલાપના કેન્દ્રમાં ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ અને હોર્મુઝની ખાડીમાં વધી રહેલી સૈન્ય હલચલ છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રસ્તાવિત કરારમાં નીચે મુજબના મહત્ત્વના મુદ્દાઓ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે:
યુરેનિયમ ટ્રાન્સફર: ઈરાન પાસે રહેલા હાઈ-એનરિચ્ડ યુરેનિયમનો જથ્થો કોઈ અન્ય તટસ્થ દેશમાં મોકલવો.
પરમાણુ નિયંત્રણ: ઈરાનના પરમાણુ પ્લાન્ટ્સ પર આંતરરાષ્ટ્રીય નિરીક્ષકોની નજર અને મર્યાદા નક્કી કરવી.
સુરક્ષા કોરિડોર: ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’માં દરિયાઈ વાહનવ્યવહારને સુરક્ષિત રાખવો જેથી તેલના વૈશ્વિક પુરવઠા પર અસર ન પડે.
આર્થિક પ્રતિબંધો: જો ઈરાન શરતો માને, તો અમેરિકા તેના પર લાદવામાં આવેલા કડક આર્થિક પ્રતિબંધોમાં રાહત આપશે.
જોકે, હજુ પણ પરમાણુ મર્યાદા અને અમેરિકી પ્રતિબંધોના અમલીકરણ જેવા ગંભીર મુદ્દાઓ પર સંપૂર્ણ સહમતી બની નથી.
મુજતબા ખામેનેઈ: અજ્ઞાતવાસમાંથી સત્તાનું સુકાન
આ આખી વાતચીતમાં સૌથી ચર્ચાસ્પદ નામ ઈરાનના નવા સર્વોચ્ચ નેતા મુજતબા ખામેનેઈનું છે. અમેરિકી ગુપ્તચર એજન્સીઓ માને છે કે ઈરાનની સત્તા અત્યારે વિખેરાયેલી હોવા છતાં, મુજતબા ખામેનેઈ પડદા પાછળ રહીને યુદ્ધની વ્યૂહરચના અને અમેરિકા સાથેની મંત્રણાનું સંચાલન કરી રહ્યા છે.
મુજતબા ખામેનેઈનો ભૂતકાળ અને વર્તમાન બંને રહસ્યોથી ભરેલા છે. યુદ્ધની શરૂઆતમાં થયેલા એક ભયાનક હુમલામાં તેમના પિતા (અલી ખામેનેઈ) અને અનેક વરિષ્ઠ સૈન્ય અધિકારીઓ માર્યા ગયા હતા. એ જ હુમલામાં મુજતબા પણ ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા હતા અને ત્યારબાદ તેમને સર્વોચ્ચ નેતા જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. અમેરિકી એજન્સીઓ હજુ સુધી એ જાણવામાં નિષ્ફળ રહી છે કે તેઓ અત્યારે શારીરિક રીતે ક્યાં છુપાયેલા છે.
ડિજિટલ દુનિયાથી સંપૂર્ણ અલિપ્ત
સલામતીના કારણોસર મુજતબા ખામેનેઈ અત્યારે કોઈપણ પ્રકારના ઈલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણનો ઉપયોગ કરી રહ્યા નથી. તેઓ મોબાઈલ ફોન, ઈન્ટરનેટ કે કોમ્પ્યુટરથી સંપૂર્ણપણે દૂર છે. તેઓ માત્ર વિશ્વાસુ સંદેશવાહકો (Messengers) દ્વારા જ ઓર્ડર આપે છે અથવા એવા લોકોને જ મળે છે જે સીધા તેમની ગુપ્ત જગ્યાએ પહોંચી શકે.
રિપોર્ટ મુજબ, હુમલામાં તેમને ગંભીર ઈજાઓ પહોંચી હતી. તેમના ચહેરા, હાથ અને પગ પર દાઝી જવાના નિશાન છે. ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતાના કાર્યાલયના પ્રોટોકોલ ચીફ મઝહર હુસૈનીએ તાજેતરમાં જણાવ્યું હતું કે, મુજતબા ખામેનેઈ હવે ઝડપથી સાજા થઈ રહ્યા છે. તેમને કાન પાછળ છર્રા વાગ્યા હતા અને પીઠમાં ઈજા હતી, પરંતુ હવે તેમની સ્થિતિ સ્થિર છે.
રાષ્ટ્રપતિ સાથેની મુલાકાત અને રાજકીય સ્થિરતા
ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પજેશ્કિયન દ્વારા તાજેતરમાં કરવામાં આવેલો દાવો ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તેમણે જણાવ્યું કે તેમણે મુજતબા ખામેનેઈ સાથે અઢી કલાક સુધી બેઠક કરી હતી. સર્વોચ્ચ નેતા બન્યા બાદ કોઈ મોટા રાજકીય નેતા સાથેની આ તેમની પ્રથમ સત્તાવાર મુલાકાત માનવામાં આવે છે. આ મુલાકાતનો સંદેશ સ્પષ્ટ છે કે ભલે મુજતબા જાહેર જીવનમાં ન દેખાતા હોય, પણ ઈરાનની વિદેશ નીતિ અને અમેરિકા સાથેના સંબંધો પર તેમનો સંપૂર્ણ કાબૂ છે.
