પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધ અને e-KYC ની અસર: દેશભરમાં લાખો એલપીજી કનેક્શન પર લાગી બ્રેક
દેશમાં રસોઈ ગેસ (LPG) વાપરતા કરોડો ગ્રાહકો માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ચોંકાવનારા સમાચાર સામે આવ્યા છે. ચાલુ વર્ષે એપ્રિલથી ઓગસ્ટ દરમિયાન દેશમાં ઘરેલુ એલપીજી ગ્રાહકોની સંખ્યામાં અચાનક ૬૨ લાખનો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ અને તેલ મંત્રાલયના તાજેતરના આંકડા અનુસાર, દેશમાં સક્રિય ઘરેલુ એલપીજી ગ્રાહકોની સંખ્યા જે એપ્રિલ ૨૦૨૬ની શરૂઆતમાં ૩૩.૩૯ કરોડ હતી, તે સપ્ટેમ્બરની શરૂઆતમાં ઘટીને ૩૨.૭૭ કરોડ થઈ ગઈ છે. છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી સતત વધી રહેલા ગેસ કનેક્શન્સના આંકડામાં લાંબા સમય પછી આવો તીવ્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
વર્ષો પછી ગ્રાહકોની સંખ્યામાં ૧ ટકાનો ઘટાડો
ઉલ્લેખનીય છે કે, છેલ્લા એક દાયકામાં ભારતમાં એલપીજી કનેક્શન મેળવનારા લોકોની સંખ્યામાં ક્રાંતિકારી વધારો થયો હતો. વર્ષ ૨૦૧૫-૧૬ની શરૂઆતમાં દેશમાં માત્ર ૧૪.૮૬ કરોડ સક્રિય એલપીજી ગ્રાહકો હતા, જે સતત વધીને ૩૩.૩૯ કરોડથી વધુ થઈ ગયા હતા. એટલે કે દેશમાં ગ્રાહકોની સંખ્યા બમણાથી પણ વધુ થઈ ગઈ હતી. પરંતુ તાજેતરના પાંચ મહિનાના ગાળામાં આ સુવર્ણ ચિત્ર બદલાયું છે અને સક્રિય ગ્રાહકોની સંખ્યામાં અંદાજે ૧ ટકાનો સિંઘો ઘટાડો નોંધાયો છે.
પશ્ચિમ એશિયાનું યુદ્ધ અને સપ્લાય ચેઇનમાં અવરોધ
એલપીજી કનેક્શન ઘટવા પાછળનું એક મુખ્ય કારણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચાલી રહેલી રાજકીય અસ્થિરતા અને યુદ્ધ છે. પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે એલપીજીના પુરવઠા પર વિપરીત અસર પડી છે. ભારતમાં વપરાતા કુલ એલપીજીમાંથી આશરે ૯૦ ટકા આયાત ગલ્ફ (અખાતી) દેશોમાંથી કરવામાં આવે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પુરવઠા પર વધતા દબાણને પગલે ભારતીય તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ (OMCs) નવા એલપીજી જોડાણો આપવાની પ્રક્રિયા ધીમી કરી દીધી છે.
આધાર બાયોમેટ્રિક e-KYC નો કડક નિયમ
ગ્રાહકોની સંખ્યા ઘટવા પાછળનું બીજું મહત્વનું કારણ સરકાર દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલી ફરજિયાત આધાર e-KYC પ્રક્રિયા છે. બોગસ અને અયોગ્ય કનેક્શન્સ નાબૂદ કરવા માટે સરકાર આધાર-આધારિત બાયોમેટ્રિક પ્રમાણીકરણ કરી રહી છે. સત્તાવાર ડેટા મુજબ, ૧૯ સપ્ટેમ્બર સુધીમાં દેશના ૨૭.૪૩ કરોડ (લગભગ ૮૯.૯ ટકા) સક્રિય ગ્રાહકોએ પોતાનું e-KYC પૂર્ણ કરી લીધું છે. જે ગ્રાહકોએ હજુ સુધી આ પ્રક્રિયા પૂરી નથી કરી, તેમના કનેક્શન કામચલાઉ ધોરણે અટકાવી દેવામાં આવ્યા છે. ૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬થી નિયંત્રિત ભાવે સબસીડીવાળો ગેસ રિફિલ બુક કરાવવા માટે આ e-KYC અત્યંત જરૂરી બનશે.
ઉજ્જવલા યોજના અને પ્રાદેશિક અસરો
આ વૈશ્વિક અને સ્થાનિક પરિબળોની અસર ગરીબ પરિવાર માટેની પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જવલા યોજના પર પણ પડી છે. અહેવાલો મુજબ, ઉજ્જવલા યોજના હેઠળના ગ્રાહકોની સંખ્યા પણ આશરે ૬ લાખ ઘટીને ૧૦.૫૭ કરોડ થઈ ગઈ છે.
પ્રાદેશિક આંકડાઓ તપાસીએ તો, દક્ષિણ ભારતમાં સૌથી વધુ ૨૬.૩ લાખ કનેક્શન ઘટ્યા છે. ત્યારબાદ પશ્ચિમ ભારતમાં ૧૬.૨ લાખ, ઉત્તર ભારતમાં ૧૫ લાખ અને પૂર્વ ભારતમાં ૩.૪ લાખ ગ્રાહકોનો ઘટાડો નોંધાયો છે. ભારતની સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતા ૧.૨૮ કરોડ ટન સામે વાર્ષિક વપરાશ ૩.૧૩ કરોડ ટન હોવાથી આયાત પરની નિર્ભરતા જાળવવી અનિવાર્ય બની છે.
