સિંગાપુરમાં નવું ‘ઇન્ડિયા હાઉસ’: વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે ભારતના નવા વૈશ્વિક વ્યૂહાત્મક રોડમેપની કરી સ્પષ્ટતા
એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં પોતાની રાજદ્વારી અને આર્થિક પહોંચને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જવાના હેતુથી, ભારતના વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકરે સિંગાપુરમાં ભારતીય હાઈકમિશનના નવા ચાન્સરી કોમ્પ્લેક્સ (‘ઇન્ડિયા હાઉસ’) નો શિલાન્યાસ કર્યો છે. આ ભવ્ય કાર્યક્રમમાં સિંગાપુરના વિદેશ મંત્રી ડૉ. વિવિયન બાલક્રિષ્નન પણ ખાસ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. આ નવું પરિસર માત્ર એક ભૌતિક ઈમારત નથી, પરંતુ બદલાતા વૈશ્વિક પરિદ્રશ્યમાં ભારત અને સિંગાપુર વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સંબંધોની મજબૂતી અને આસિયાન (ASEAN) ક્ષેત્રમાં ભારતની નવી ‘એક્ટ ઈસ્ટ’ નીતિનો એક મોટો પુરાવો છે.
આ પ્રસંગે વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, આ નવું કોમ્પ્લેક્સ ભારત અને સિંગાપુર વચ્ચેની વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના એક નવા યુગનું પ્રતીક બનશે. આનાથી સિંગાપુરમાં વસતા વિશાળ ભારતીય સમુદાયને ઉચ્ચ સ્તરની કન્સ્યુલર સેવાઓ મળશે તેમજ બંને દેશો વચ્ચેના વ્યાપારી અને રાજદ્વારી સંબંધોને વધુ ઝડપી બનાવવામાં મદદ મળશે.
ચોથી ભારત-સિંગાપુર મંત્રીસ્તરીય ગોળમેજી બેઠક (ISMR) નો સંગમ
ડૉ. જયશંકર સિંગાપુરમાં આયોજિત ચોથી ‘ભારત-સિંગાપુર મંત્રીસ્તરીય ગોળમેજી બેઠક’ (India-Singapore Ministerial Roundtable – ISMR) માં ભાગ લેવા માટે પહોંચ્યા છે. આ ગોળમેજી બેઠક બંને દેશો વચ્ચેના આર્થિક, તકનીકી અને વ્યૂહાત્મક સહયોગને નવી દિશા આપવા માટેનું સૌથી સર્વોચ્ચ દ્વિપક્ષીય મંચ છે.
આ ચોથી બેઠક એટલા માટે પણ અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તેમાં વિદેશ મંત્રી ઉપરાંત ભારતના નાણા મંત્રી નિર્મળા સીતારામન, વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ તથા આઇટી રાજ્ય મંત્રી જિતિન પ્રસાદ પણ સામેલ થયા છે. ઉચ્ચ સ્તરીય ભારતીય ડેલીગેશન એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે ભારત સિંગાપુર સાથેના પોતાના સંબંધોને કેટલી ગંભીરતાથી લે છે. પ્રથમ બેઠક સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨ માં નવી દિલ્હીમાં, બીજી ઓગસ્ટ ૨૦૨૪ માં સિંગાપુરમાં અને ત્રીજી ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ માં નવી દિલ્હીમાં યોજાઈ હતી.
સિંગાપુરમાં ભારતીય સમુદાયનો દબદબો અને સાંસ્કૃતિક જોડાણ
સિંગાપુર અને ભારત વચ્ચેનો સંબંધ માત્ર આર્થિક નથી, પરંતુ સદીઓ જૂનો સાંસ્કૃતિક અને સામાજિક સંબંધ છે. ૨૦૨૦ ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, સિંગાપુરના ૪૦.૪ લાખ સ્થાનિક નાગરિકોમાંથી આશરે ૯% લોકો ભારતીય મૂળના છે. આ સિવાય, દેશમાં વસતા ૧૬.૪ લાખ વિદેશી નાગરિકોમાં પણ ખૂબ મોટી સંખ્યામાં ભારતીય પ્રોફેશનલ્સનો સમાવેશ થાય છે.
સિંગાપુરમાં રહેતા ભારતીયો આઇટી (IT), ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસિસ, રિસર્ચ, કન્સ્ટ્રક્શન, શિપિંગ અને મરીન જેવા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોમાં યોગદાન આપી રહ્યા છે. ભારત અને સિંગાપુર વચ્ચેના ગાઢ સાંસ્કૃતિક જોડાણનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ એ છે કે તમિળ એ સિંગાપુરની ચાર સત્તાવાર ભાષાઓમાંથી એક છે (અન્ય ત્રણ ભાષાઓ અંગ્રેજી, મંદારિન ચાઇનીઝ અને મલય છે). આ નવું ચાન્સરી કોમ્પ્લેક્સ આ ક્ષેત્રમાં રહેતા ભારતીય ડાયસ્પોરા માટે એક સશક્ત આધારસ્તંભ તરીકે કામ કરશે.
ભારત માટે સિંગાપુરનું આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક મહત્વ
દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાઈ દેશોના સંગઠન (ASEAN) માં સિંગાપુર ભારતનું સૌથી મોટું વ્યાપારી ભાગીદાર છે. આ ઉપરાંત, ભારતમાં પ્રત્યક્ષ વિદેશી રોકાણ (FDI) લાવવાના મામલે સિંગાપુર સતત પ્રથમ ક્રમે રહ્યું છે. ભારતના બાહ્ય વાણિજ્યિક દેવાં (ECB) અને ફોરેન પોર્ટફોલિયો ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (FPI) માં પણ સિંગાપુરના ફાઇનાન્શિયલ હબની ભૂમિકા ચાવીરૂપ છે.
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ ની વાત કરીએ તો, સિંગાપુર ભારતનું છઠ્ઠું સૌથી મોટું વ્યાપારી ભાગીદાર રહ્યું હતું. આ સમયગાળા દરમિયાન ભારતે સિંગાપુરથી ૨૧.૨ અબજ ડોલરના માલસામાનની આયાત કરી હતી અને ૧૪.૪ અબજ ડોલરની નિકાસ કરી હતી. છેલ્લા એક દાયકામાં સિંગાપુરથી ભારતમાં વાર્ષિક સરેરાશ ૧૦ થી ૧૫ અબજ ડોલરનું રોકાણ આવ્યું છે, જે ભારતની ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ટેકનોલોજી ક્રાંતિ માટે મહત્વપૂર્ણ રહ્યું છે.
નવી વ્યૂહાત્મક દિશાઓ: ડિજિટલ, ગ્રીન એનર્જી અને સંરક્ષણ
આ બેઠકમાં પરંપરાગત વ્યાપાર ઉપરાંત નવા યુગના ક્ષેત્રો પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે:
૧. ડિજિટલ કનેક્ટિવિટી અને ફિનટેક: ભારત સિસ્ટમના UPI અને સિંગાપુરના PayNow ના સફળ એકીકરણ પછી, હવે બંને દેશો ક્રોસ-બોર્ડર ડિજિટલ પેમેન્ટ અને ડેટા સિક્યોરિટીને વધુ મજબૂત બનાવી રહ્યા છે.
૨. સેમિકન્ડક્ટર અને સપ્લાય ચેઈન: વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર સંકટ વચ્ચે, સિંગાપુરનું ચિપ નિર્માણનું કૌશલ્ય અને ભારતનું એન્જિનિયરિંગ કૌશલ્ય મળીને એક મજબૂત વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન બનાવી રહ્યા છે.
૩. ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને રિન્યુએબલ એનર્જી: ક્લાઈમેટ ચેન્જના પડકારોનો સામનો કરવા માટે બંને દેશો ક્લીન એનર્જી અને સસ્ટેનેબલ ટેકનોલોજી પર સાથે મળીને કામ કરવા સંમત થયા છે.
૪. સંરક્ષણ અને દરિયાઈ સુરક્ષા: મલક્કાની સમુદ્રધૂની (Strait of Malacca) નજીક આવેલા સિંગાપુર સાથે દરિયાઈ સુરક્ષા, મિલિટરી એક્સરસાઇઝ અને ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં શાંતિ જાળવવા માટે સંરક્ષણ સહયોગ વધુ મજબૂત બનાવાઈ રહ્યો છે.
વૈશ્વિક પરિદ્રશ્ય અને ભારતનો નવો દ્રષ્ટિકોણ
વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે પોતાના સંબોધનમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે, વર્તમાન ભૂ-રાજકીય અસ્થિરતા, સપ્લાય ચેઇનના પડકારો અને વૈશ્વિક આર્થિક મંદી વચ્ચે ભારત અને સિંગાપુર જેવા વિશ્વસનીય ભાગીદારોનું એકસાથે આવવું અત્યંત જરૂરી છે. ભારત પોતાની આર્થિક નીતિઓમાં જે આત્મનિર્ભરતા અને વૈશ્વિક જોડાણનો સમન્વય સાધી રહ્યું છે, તેમાં સિંગાપુર એક ‘બ્રિજ’ (પુલ) તરીકેનું કાર્ય કરે છે.
નવા ઇન્ડિયા હાઉસનો શિલાન્યાસ એ વાતનો સ્પષ્ટ સંદેશ છે કે ભારત આગામી દાયકાઓમાં એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં પોતાની રાજદ્વારી પહોંચ, આર્થિક પ્રભાવ અને નાગરિક સેવાઓને એક નવી ઊંચાઈ પર લઈ જવા માટે સંપૂર્ણપણે સજ્જ છે. આ ભાગીદારી આવનારા સમયમાં દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં શાંતિ, સમૃદ્ધિ અને આર્થિક સ્થિરતાનો નવો આધારસ્તંભ બનશે.
