સ્માર્ટફોનનો વધુ પડતો વપરાશ ડિમેન્શિયા જેવી ગંભીર બીમારીનું કારણ.
તાજેતરના આંકડા મુજબ, વર્ષ ૨૦૨૪ માં ભારતીયોએ સામૂહિક રીતે ૧.૧ ટ્રિલિયન કલાક સ્માર્ટફોન પાછળ ખર્ચ્યા છે. આ આંકડો માત્ર આશ્ચર્યજનક નથી, પણ અત્યંત ચિંતાજનક છે. ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ તબીબી નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે સરેરાશ ૫ કલાકનો સ્ક્રિન ટાઈમ આપણને શારીરિક અને માનસિક રીતે ખોખલા કરી રહ્યો છે.
૧. ઊંઘ અને બ્લૂ લાઈટનો ઘાતક પ્રહાર
૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ પ્રસિદ્ધ થયેલા અભ્યાસો મુજબ, સ્માર્ટફોનમાંથી નીકળતી વાદળી લાઈટ (Blue Light) આપણા શરીરમાં ઊંઘ માટે જવાબદાર ‘મેલાટોનિન’ હોર્મોનને દબાવી દે છે. પરિણામે, લોકો અનિદ્રાનો શિકાર બને છે. ઊંઘની આ ઉણપ શરીરમાં સોજો (Inflammation) વધારે છે, જે અકાળે કરચલીઓ અને વૃદ્ધત્વનું મુખ્ય કારણ બને છે.
૨. મગજની કાર્યક્ષમતા અને ‘ડિજિટલ ઓબેસિટી’
નિષ્ણાતો આ સ્થિતિને ‘ડિજિટલ ઓબેસિટી’ તરીકે ઓળખાવે છે. જે રીતે વધુ પડતો ખોરાક શરીરને નુકસાન કરે છે, તેમ વધુ પડતી માહિતી મગજને થકવી દે છે. ‘ધ લેન્સેટ’ ના રિપોર્ટ મુજબ, સતત સ્ક્રિન સામે રહેવાથી મગજની યાદશક્તિ સાથે જોડાયેલી રચનાઓ નબળી પડે છે, જે ભવિષ્યમાં ડિમેન્શિયા (સ્મૃતિ ભ્રંશ) નું જોખમ વધારે છે.
૩. પેટનું સ્વાસ્થ્ય અને તણાવ
આશ્ચર્યજનક રીતે, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના સંશોધનો જણાવે છે કે સ્ક્રિનની લત આપણા ‘ગટ માઇક્રોબાયોમ’ એટલે કે આંતરડાના સ્વાસ્થ્યને પણ બગાડે છે. જ્યારે ઊંઘ અને તણાવનું સ્તર બગડે છે, ત્યારે પેટમાં રહેલા સારા બેક્ટેરિયાનું સંતુલન ખોરવાય છે. આથી જ મોબાઈલના વધુ વપરાશકર્તાઓમાં એન્ઝાયટી અને લો મૂડની સમસ્યા વધુ જોવા મળે છે.
૪. ડોપામાઈન અને નશા જેવી લત
દરેક નવું નોટિફિકેશન મગજમાં ડોપામાઈન કેમિકલ મુક્ત કરે છે, જે આપણને વધુ ફોન વાપરવા મજબૂર કરે છે. આ એક એવું ચક્ર છે જે નશીલા પદાર્થોના સેવન જેવું જ ઘાતક છે. ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ ડૉક્ટર્સ સલાહ આપે છે કે રાત્રે સૂવાના ૨ કલાક પહેલા ફોનથી અંતર રાખવું અને ‘ડિજિટલ ડિટોક્સ’ અપનાવવું અનિવાર્ય છે.
૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના આ હેલ્થ રિપોર્ટનો સાર એ છે કે ટેકનોલોજી સુવિધા માટે છે, લત માટે નહીં. સ્માર્ટફોનનો સંતુલિત વપરાશ જ આપણને માનસિક શાંતિ અને લાંબુ આયુષ્ય આપી શકે છે.
