શ્રીલંકાના રાષ્ટ્રપતિનું ભારતને આશ્વાસન: સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહ સાથે યોજાઈ મહત્વની બેઠક

ભારતની સુરક્ષા સામે શ્રીલંકાની ધરતીનો ઉપયોગ નહીં થાય: દિસાનાયકેના નિવેદનથી મજબૂત બન્યા ભારત-શ્રીલંકા સંબંધો

ભારત અને શ્રીલંકા વચ્ચેના સંબંધો માત્ર પડોશી દેશો વચ્ચેના સામાન્ય રાજદ્વારી સંબંધો પૂરતા મર્યાદિત નથી. બંને દેશો ઐતિહાસિક, સાંસ્કૃતિક અને આર્થિક રીતે એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક સહયોગનું મહત્વ પણ ઝડપથી વધ્યું છે. ખાસ કરીને હિંદ મહાસાગરમાં બદલાતા ભૂરાજકીય સમીકરણો વચ્ચે શ્રીલંકા ભારત માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર બની રહ્યું છે.

રક્ષા મંત્રી રાજનાથ સિંહની શ્રીલંકા મુલાકાત દરમિયાન આ સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવતો એક મહત્વપૂર્ણ સંદેશ સામે આવ્યો. શ્રીલંકાના રાષ્ટ્રપતિ અનુરા કુમારા દિસાનાયકેએ સ્પષ્ટ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે શ્રીલંકાની ધરતીનો ઉપયોગ ભારતના સુરક્ષા હિતોને નુકસાન પહોંચાડે તેવી કોઈ પ્રવૃત્તિ માટે થવા દેવામાં આવશે નહીં. આ નિવેદનને માત્ર રાજદ્વારી શિષ્ટાચાર તરીકે જોવું યોગ્ય નહીં હોય. હિંદ મહાસાગરમાં શ્રીલંકાનું સ્થાન અને આ વિસ્તારમાં વધી રહેલી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાને ધ્યાનમાં રાખીએ તો આ સંદેશનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ ઘણું મોટું છે.

હિંદ મહાસાગરમાં શ્રીલંકાનું સ્થાન કેમ મહત્વનું છે?

શ્રીલંકા ભૌગોલિક રીતે હિંદ મહાસાગરના એક એવા વિસ્તારમાં આવેલું છે જ્યાંથી અનેક મહત્વપૂર્ણ આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદ્રી માર્ગો પસાર થાય છે. ભારતના દક્ષિણ કિનારાથી નજીક આવેલા શ્રીલંકાના કારણે બંને દેશોની સુરક્ષા એકબીજા સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી છે.

શ્રીલંકાના કોલંબો અને હંબનટોટા જેવા બંદરોનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ પણ ઘણું છે. અહીં થતી કોઈ મોટી બંદરીય અથવા દરિયાઈ ગતિવિધિનો પ્રભાવ સમગ્ર હિંદ મહાસાગરના સુરક્ષા માળખા પર પડી શકે છે. ભારત માટે ખાસ કરીને દરિયાઈ વેપાર માર્ગો, ઊર્જા પુરવઠો અને પોતાના દરિયાઈ વિસ્તારમાં સુરક્ષા જાળવી રાખવી અત્યંત જરૂરી છે.

જર્મનીના ચાન્સલરે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથે ફોન પર વાત કરવાનો કેમ કર્યો ઈનકાર?

હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં શ્રીલંકાની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ

આ જ કારણસર ભારત શ્રીલંકા સાથેના સંબંધોને માત્ર પરંપરાગત દ્વિપક્ષીય સંબંધોના ચશ્માથી નથી જોતું. નવી દિલ્હીની નજરમાં શ્રીલંકા હિંદ મહાસાગરમાં સ્થિરતા જાળવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર છે.

ચીનની વધતી હાજરી વચ્ચે ભારત માટે પડોશી દેશનું મહત્વ

હિંદ મહાસાગરમાં ચીનની વધતી હાજરી છેલ્લા કેટલાક સમયથી ભારત માટે મહત્વનો વ્યૂહાત્મક મુદ્દો રહી છે. ચીન શ્રીલંકામાં બંદરો અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સાથે જોડાયેલી વિવિધ યોજનાઓમાં સક્રિય રહ્યું છે. ખાસ કરીને હંબનટોટા બંદર અંગે ભારત લાંબા સમયથી નજીકથી નજર રાખે છે.

આ પરિસ્થિતિમાં ભારત માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે શ્રીલંકા સાથે પરસ્પર વિશ્વાસ જળવાઈ રહે. ભારત નથી ઇચ્છતું કે શ્રીલંકાની ભૂમિ અથવા દરિયાઈ વિસ્તારનો ઉપયોગ એવી કોઈ સૈન્ય કે વ્યૂહાત્મક પ્રવૃત્તિ માટે થાય જેનાથી ભારતીય સુરક્ષાને જોખમ ઊભું થઈ શકે.

દિસાનાયકેએ આપેલો વિશ્વાસ આ સંદર્ભમાં મહત્વનો છે. તેનો અર્થ એ છે કે કોલંબો ભારતની સુરક્ષા ચિંતાઓને સમજવા અને બંને દેશો વચ્ચેના સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ પર સંવાદ જાળવી રાખવા તૈયાર છે.

અમીરોનું નવું સરનામું ‘ગ્રીસ’! જાણો શા માટે કરોડપતિઓ દેશ છોડીને અહીં વસી રહ્યા છે?

યુકે છોડીને ગ્રીસ ભાગી રહ્યા છે વૈશ્વિક અબજોપતિઓ, ટેક્સ સિસ્ટમ અને લાઈફસ્ટાઈલ બની રહી છે મોટું આકર્ષણ

રક્ષા સહયોગ હવે માત્ર હથિયારો પૂરતો રહ્યો નથી

ભારત અને શ્રીલંકા વચ્ચેનો રક્ષા સહયોગ અગાઉની સરખામણીએ ઘણો વ્યાપક બન્યો છે. બંને દેશો વચ્ચે સૈન્ય તાલીમ, ક્ષમતા વિકાસ, સંસ્થાકીય સહયોગ અને માનવ સંસાધન વિકાસ જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ સંબંધો વધી રહ્યા છે.

શ્રીલંકાની છ L70 એર ડિફેન્સ ગનોના અપગ્રેડેશનનું ઉદાહરણ આ સહયોગને સમજવા માટે પૂરતું છે. જૂની સૈન્ય પ્રણાલીઓને આધુનિક બનાવવાથી શ્રીલંકાની મહત્વપૂર્ણ સંસ્થાઓ અને સ્થળોની હવાઈ સુરક્ષા ક્ષમતામાં વધારો થઈ શકે છે.

આ પ્રકારનો સહયોગ બંને દેશો માટે ફાયદાકારક છે. શ્રીલંકાને પોતાની સંરક્ષણ ક્ષમતાઓ સુધારવામાં મદદ મળે છે, જ્યારે ભારતને એક વિશ્વસનીય પડોશી દેશ સાથે સુરક્ષા સહયોગ વધુ મજબૂત કરવાની તક મળે છે.

ડિફેન્સ કોલેજ અને યુવા વિનિમય કાર્યક્રમની ભૂમિકા

સુરક્ષા સંબંધો માત્ર શસ્ત્રો અને સૈન્ય સાધનો પર આધારિત નથી. કોઈપણ લાંબા ગાળાની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી માટે બંને દેશોની સૈન્ય સંસ્થાઓ વચ્ચે સમજ અને વ્યક્તિગત સંબંધો પણ મહત્વપૂર્ણ હોય છે.

આ દિશામાં ભારત અને શ્રીલંકાના નેશનલ ડિફેન્સ કોલેજો વચ્ચે વધતો સહયોગ મહત્વનો છે. બંને દેશોના અધિકારીઓ એકબીજાના અનુભવ, વ્યૂહરચના અને સુરક્ષા પડકારોને સમજવાની તક મેળવે છે.

તે જ રીતે NCC યુથ એક્સચેન્જ કાર્યક્રમો દ્વારા બંને દેશોના યુવાનો અને કેડેટ્સ વચ્ચે સંપર્ક વધે છે. આવા કાર્યક્રમો કદાચ તાત્કાલિક રીતે કોઈ મોટો સૈન્ય લાભ ન આપે, પરંતુ લાંબા ગાળે બંને દેશો વચ્ચે વિશ્વાસનું વાતાવરણ ઊભું કરવામાં તેની ભૂમિકા મોટી હોય છે.

આ પ્રકારના માનવીય સંપર્કો ભવિષ્યના સંબંધો માટે પાયો તૈયાર કરે છે. આજે જે યુવાનો તાલીમ અને વિનિમય કાર્યક્રમોમાં ભાગ લે છે, તેઓ આવતીકાલે બંને દેશોના વહીવટ, સંરક્ષણ અને જાહેર જીવનમાં મહત્વપૂર્ણ જવાબદારીઓ સંભાળી શકે છે.

આપત્તિના સમયમાં ભારતની ‘ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડર’ છબી

ભારત-શ્રીલંકા સંબંધોમાં એક મહત્વપૂર્ણ પાસું માનવતાવાદી સહાયનું પણ છે. કુદરતી આપત્તિઓના સમયે ભારતે શ્રીલંકાને સહાય પહોંચાડવાનો અભિગમ અપનાવ્યો છે.

ચક્રવાત ‘દિતવાહ’ દરમિયાન ભારત તરફથી આપવામાં આવેલી રાહત અને પુનર્વસન સહાય આ બાબતનું ઉદાહરણ છે. આવી પરિસ્થિતિમાં પડોશી દેશને મદદ કરવી માત્ર રાજદ્વારી નીતિ નથી, પરંતુ માનવીય જવાબદારી પણ છે.

રાજનાથ સિંહે પણ આ ભાવનાને સ્પષ્ટ કરતાં કહ્યું કે શ્રીલંકાની મદદ કરવી ભારત માટે કોઈ ઉપકારની બાબત નથી, પરંતુ જવાબદારીનો ભાગ છે. આ વિચાર ભારતની ‘નેબરહુડ ફર્સ્ટ’ નીતિ સાથે સુસંગત છે.

આ પ્રકારની મદદથી ભારત પ્રત્યે શ્રીલંકાના સામાન્ય લોકોમાં પણ વિશ્વાસ વધે છે. રક્ષા સહયોગ જ્યાં સરકારો અને સૈન્ય સંસ્થાઓ વચ્ચે સંબંધ બનાવે છે, ત્યાં આપત્તિ રાહત અને માનવતાવાદી સહાય સામાન્ય લોકો સાથેના સંબંધોને મજબૂત બનાવે છે.

દરિયાઈ સુરક્ષા બનશે સહયોગનું મોટું ક્ષેત્ર

આવનારા સમયમાં ભારત અને શ્રીલંકા વચ્ચે દરિયાઈ સુરક્ષા સહયોગનું મહત્વ વધુ વધી શકે છે. હિંદ મહાસાગરમાં વેપાર માર્ગોની સુરક્ષા, ગેરકાયદેસર માછીમારી, ડ્રગ્સની હેરાફેરી, માનવ તસ્કરી અને અન્ય દરિયાઈ ગુનાઓ સામે સહયોગ જરૂરી છે.

ભારત પાસે વિશાળ દરિયાઈ ક્ષમતા છે અને શ્રીલંકા વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ સ્થાન ધરાવે છે. બંને દેશો જો માહિતીનું આદાનપ્રદાન, તાલીમ અને સંકલન વધુ મજબૂત કરે તો સમગ્ર વિસ્તારમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા સુધારી શકાય છે.

ભારત માટે આ સહયોગનો એક મોટો લાભ એ પણ છે કે હિંદ મહાસાગરમાં થતી ગતિવિધિઓ અંગે સમયસર માહિતી મેળવી શકાય. બીજી તરફ શ્રીલંકાને પોતાની દરિયાઈ સુરક્ષા ક્ષમતામાં વધારો કરવાની તક મળે છે.

માત્ર સુરક્ષા નહીં, આર્થિક સંબંધો પણ મહત્વના

ભારત અને શ્રીલંકાની ભાગીદારીને માત્ર રક્ષા દૃષ્ટિકોણથી જોવી અધૂરી સમજણ હશે. બંને દેશો વચ્ચે વેપાર, પ્રવાસન, ઊર્જા, કનેક્ટિવિટી અને રોકાણ જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ સહયોગની મોટી સંભાવનાઓ છે.

શ્રીલંકા આર્થિક પડકારોમાંથી બહાર આવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે ત્યારે ભારત માટે એક સ્થિર અને આર્થિક રીતે મજબૂત શ્રીલંકા પણ મહત્વપૂર્ણ છે. આર્થિક સ્થિરતા હોય તો રાજકીય અને સુરક્ષા સ્થિરતાને પણ આધાર મળે છે.

ભારત દ્વારા શ્રીલંકાને મુશ્કેલ સમયમાં આપવામાં આવેલી આર્થિક અને માનવતાવાદી મદદે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોને નવી દિશા આપી છે. હવે પડકાર એ છે કે આ વિશ્વાસને લાંબા ગાળાના આર્થિક સહયોગમાં કેવી રીતે પરિવર્તિત કરવામાં આવે.

શ્રીલંકા માટે ભારત કેમ મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર છે?

શ્રીલંકાની દૃષ્ટિએ ભારત માત્ર મોટો પડોશી દેશ નથી. ભારત ભૌગોલિક રીતે નજીક છે, બંને દેશો વચ્ચે ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક જોડાણ છે અને બંને દેશોના લોકો વચ્ચે લાંબા સમયથી સંપર્ક રહ્યો છે.

શ્રીલંકા માટે ભારત સાથે સારા સંબંધો જાળવવા આર્થિક તેમજ સુરક્ષા બંને દૃષ્ટિએ ઉપયોગી છે. બીજી તરફ ભારત માટે શ્રીલંકા હિંદ મહાસાગરની સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર છે.

એટલે બંને દેશોના સંબંધોમાં ‘વિશ્વાસ’ સૌથી મહત્વનું તત્વ બની જાય છે. દિસાનાયકેએ ભારતના સુરક્ષા હિતો અંગે આપેલો વિશ્વાસ આ જ પરસ્પર વિશ્વાસને વધુ મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી શકે છે.

ભારત અને શ્રીલંકા વચ્ચેના સંબંધોનું ભવિષ્ય અનેક પરિબળો પર નિર્ભર રહેશે. હિંદ મહાસાગરમાં મોટી શક્તિઓ વચ્ચેની સ્પર્ધા વધશે તેમ બંને દેશો માટે પોતાની વ્યૂહાત્મક પ્રાથમિકતાઓ સ્પષ્ટ રાખવી જરૂરી બનશે.

ભારત માટે પડકાર એ રહેશે કે તે શ્રીલંકાની સાર્વભૌમતા અને વ્યૂહાત્મક સ્વતંત્રતાનો સન્માન કરતાં પોતાની સુરક્ષા ચિંતાઓને પણ અસરકારક રીતે રજૂ કરે. શ્રીલંકા માટે પડકાર એ રહેશે કે તે વિવિધ દેશો સાથે આર્થિક અને રાજદ્વારી સંબંધો જાળવતા ભારત સાથેના સુરક્ષા અને વિશ્વાસના સંબંધોને પણ સંતુલિત રાખે.

આ માટે નિયમિત ઉચ્ચસ્તરીય સંવાદ, સૈન્ય તાલીમ, દરિયાઈ સહયોગ, માહિતીનું આદાનપ્રદાન અને માનવતાવાદી સહાય જેવા ક્ષેત્રોમાં સતત કામ કરવું જરૂરી રહેશે.