Ranbaxy પછી હવે Organon: દિલીપ સંઘવી કેમ ડૂબતી કંપનીઓ ખરીદીને બને છે ‘ફાર્મા કિંગ’?
પશ્ચિમ બંગાળમાં અત્યારે રાજકીય માહોલ ગરમાયેલો છે અને ચારેતરફ ચૂંટણીની ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. પરંતુ આ ગરમાગરમ રાજકીય ચર્ચાઓની વચ્ચે એક એવું નામ છે જે બિઝનેસ અને શેરબજારની દુનિયામાં હેડલાઇન્સ બનાવી રહ્યું છે – દિલીપ સંઘવી. કોલકાતાના એક નાના ફાર્મા માર્કેટમાંથી પોતાના કરિયરની શરૂઆત કરનાર આ ગુજરાતી ઉદ્યોગપતિએ આજે વિશ્વ સ્તરે પોતાની ઓળખ બનાવી છે. તેમની કંપની, સન ફાર્માસ્યુટિકલ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (Sun Pharma), આજે ભારતની સૌથી મોટી અને વિશ્વની ટોચની ફાર્મા કંપનીઓમાંની એક બની ગઈ છે.
તાજેતરમાં સન ફાર્માએ અમેરિકાની ઓર્ગેનન એન્ડ કંપની (Organon & Co.) ને આશરે 12 અબજ ડોલરમાં ખરીદવાની જાહેરાત કરીને સમગ્ર કોર્પોરેટ જગતને ચોંકાવી દીધું છે. આ ડીલ કોઈ ભારતીય કંપની દ્વારા કરવામાં આવેલા સૌથી મોટા વિદેશી સંપાદનોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. દિલીપ સંઘવીની સફળતા પાછળ માત્ર વિસ્તરણનો મોહ નથી, પરંતુ યોગ્ય સમયે યોગ્ય નિર્ણય લેવાની તેમની ગજબની સૂઝબૂઝ છે.
ઓર્ગેનન ડીલ અને શેરબજારમાં ઉછાળો
જ્યારે સન ફાર્માએ ઓર્ગેનન એન્ડ કંપની સાથેના આ સોદાની જાહેરાત કરી, ત્યારે શેરબજારમાં તેની સીધી અસર જોવા મળી હતી. સોમવારે કંપનીના શેરમાં 7.13% નો મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. બજારના નિષ્ણાતો માને છે કે આ ડીલ સન ફાર્માના ભવિષ્ય માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થશે. દિલીપ સંઘવીની રણનીતિ હંમેશા અલગ રહી છે. તેઓ એવી કંપનીઓની શોધમાં હોય છે જે ભલે અત્યારે મુશ્કેલીમાં હોય, પરંતુ જેમના ઉત્પાદનો અને માર્કેટ વેલ્યુમાં દમ હોય. આવી કંપનીઓને ખરીદીને, તેના મેનેજમેન્ટમાં સુધારો કરીને તેઓ તેને નફાકારક બનાવે છે.
રેનબેક્સી ડીલ: એક ઐતિહાસિક ટર્નિંગ પોઈન્ટ
સન ફાર્માના ઇતિહાસમાં જો કોઈ સૌથી મોટો વળાંક આવ્યો હોય, તો તે વર્ષ 2014 માં થયેલું રેનબેક્સી લેબોરેટરીઝ (Ranbaxy) નું સંપાદન હતું. તે સમયે રેનબેક્સી ઘણી કાનૂની અને ગુણવત્તા સંબંધિત મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહી હતી. ઘણા લોકો માટે આ એક જોખમી સોદો હતો, પરંતુ દિલીપ સંઘવીએ તેમાં એક મોટી તક જોઈ. આ ડીલ પૂર્ણ થયા પછી, સન ફાર્મા ભારતીય ફાર્મા સેક્ટરમાં નિર્વિવાદ નેતા બની ગઈ. જોકે, આ ડીલ પછી કંપનીએ રેનબેક્સીની કામગીરી સુધારવા માટે સખત મહેનત કરવી પડી હતી, પરંતુ લાંબા ગાળે આ સોદો સોનાની લગડી સાબિત થયો.
તારો ફાર્મા: ધીરજ અને વ્યૂહરચનાનો વિજય
ઈઝરાયેલની કંપની તારો ફાર્માસ્યુટિકલ્સ (Taro Pharma) ને ખરીદવાનો કિસ્સો દિલીપ સંઘવીની ધીરજનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. આ ડીલ રાતોરાત પૂર્ણ થઈ નહોતી. તેમણે વર્ષો સુધી રાહ જોઈ, કાનૂની લડાઈઓ લડી અને ધીમે-ધીમે કંપનીમાં પોતાનો હિસ્સો વધાર્યો. આનાથી સાબિત થાય છે કે તેઓ માત્ર ઉતાવળિયા નિર્ણયો નથી લેતા, પરંતુ યોગ્ય સમય આવે ત્યાં સુધી શતરંજના ખેલાડીની જેમ રાહ જોતા જાણે છે. આજે તારો ફાર્મા સન ફાર્માના ગ્લોબલ પોર્ટફોલિયોનો એક મજબૂત હિસ્સો છે.
વૈશ્વિક બજારોમાં મજબૂત પકડ
માત્ર મોટી ડીલ્સ જ નહીં, પણ નાની અને વ્યૂહાત્મક ખરીદીઓ દ્વારા પણ સન ફાર્માએ પોતાની તાકાત વધારી છે. આ યાદીમાં નીચેની કંપનીઓ મુખ્ય છે:
-
કેરાકો ફાર્માસ્યુટિકલ લેબોરેટરીઝ (Caraco): જેનાથી અમેરિકન માર્કેટમાં એન્ટ્રી મળી.
-
ડુસા ફાર્માસ્યુટિકલ્સ (Dusa): જેનાથી ટેકનોલોજી અને નવા સંશોધનોમાં મદદ મળી.
-
યુઆરએલ ફાર્મા (URL Pharma): જેણે કંપનીના જેનરિક પોર્ટફોલિયોને મજબૂત બનાવ્યો.
આ બધી ડીલ્સનો મુખ્ય હેતુ અમેરિકા અને યુરોપ જેવા વિકસિત દેશોના બજારોમાં મજબૂત સ્થાન જમાવવાનો હતો, જેમાં કંપની સો ટકા સફળ રહી છે.
માત્ર મોટું નામ નહીં, નફાકારક બિઝનેસ પર ભાર
દિલીપ સંઘવીની રણનીતિ માત્ર ટર્નઓવર વધારવાની નથી. તેમનું મુખ્ય ધ્યાન ‘પ્રોફિટેબિલિટી’ એટલે કે નફાકારકતા અને સ્થિરતા પર રહેલું છે. સન ફાર્મા ખાસ કરીને એવા ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે જ્યાં સ્પર્ધા ઓછી હોય અને નફો વધુ હોય, જેમ કે:
-
ડર્મેટોલોજી (ચામડીના રોગો)
-
ઓન્કોલોજી (કેન્સરની સારવાર)
-
સાયકિયાટ્રી (માનસિક રોગો)
વિશિષ્ટ દવાઓ (Specialty Medicines) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને તેમણે સન ફાર્માને અન્ય સામાન્ય જેનરિક કંપનીઓથી અલગ તારી દીધી છે.
10,000 રૂપિયાથી અબજોના સામ્રાજ્ય સુધીની સફર
દિલીપ સંઘવીનો પ્રવાસ કોઈપણ યુવાન ઉદ્યોગસાહસિક માટે પ્રેરણારૂપ છે. તેમણે વર્ષ 1983 માં માત્ર 10,000 રૂપિયાની મામૂલી મૂડી સાથે વાપી, ગુજરાતમાં પાંચ પ્રોડક્ટ્સ અને બે માર્કેટિંગ એક્ઝિક્યુટિવ્સ સાથે સન ફાર્માની શરૂઆત કરી હતી. શરૂઆતમાં તેમણે માનસિક બીમારીઓની દવાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું, કારણ કે તે સમયે આ ક્ષેત્રમાં ઘણી ઓછી કંપનીઓ હતી.
એક સામાન્ય મધ્યમવર્ગીય પરિવારમાંથી આવતા સંઘવીએ પોતાની સાદગી અને બિઝનેસ પ્રત્યેની શિસ્ત ક્યારેય છોડી નથી. તેઓ બહુ ઓછા મીડિયા સામે આવે છે, પરંતુ તેમનું કામ આખી દુનિયામાં બોલે છે. આજે તેમની કંપની પાંચ ખંડોમાં ફેલાયેલી છે અને હજારો લોકોને રોજગારી પૂરી પાડે છે.
