‘મારી પાસે પણ બચવાનો વિકલ્પ નથી!’ પ્રદૂષણ અંગે જજની ટિપ્પણી ચર્ચામાં
દિવાળીનો તહેવાર દરેકના ચહેરા પર ખુશી અને દરેક ઘરમાં ઉત્સાહ લઈને આવે છે, પરંતુ તેની સાથે એક એવી સમસ્યા પણ આવે છે જેનો સામનો દિલ્હી અને તેની આસપાસના વિસ્તારોના લોકોએ દર વર્ષે કરવો પડે છે: ઝેરી પ્રદૂષણ. દિવાળી પછી હવામાં ફેલાયેલો ધુમાડો, આંખોમાં બળતરા અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવી એ એક અનિવાર્ય વાસ્તવિકતા બની ગઈ છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં આ ગંભીર મુદ્દા પર થયેલી તાજેતરની ચર્ચાએ સૌનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે.
કેસની સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ વિક્રમ નાથે શહેરમાં ઝડપથી બગડતી હવાની સ્થિતિ પર ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે ખૂબ જ નિખાલસ અને વાસ્તવિક અંદાજમાં કહ્યું કે દિવાળી પહેલાં ભલે હવામાં થોડી રાહત હોય, પરંતુ તહેવાર પૂરો થતાં જ પરિસ્થિતિ અત્યંત ખરાબ થઈ જશે.
કોર્ટરૂમમાં વકીલ અને જજ વચ્ચેનો આ દિલચસ્પ સંવાદ
આખી વાત ત્યારે શરૂ થઈ જ્યારે દેશના જાણીતા વરિષ્ઠ વકીલ ઈન્દિરા જયસિંહે અદાલતને વિનંતી કરી કે તેમના એક કેસની આગામી સુનાવણી દિવાળીની રજાઓ પછી, એટલે કે 17 નવેમ્બરે રાખવામાં આવે.
આ વાત પર સામા પક્ષના વકીલે વિરોધ કર્યો અને કહ્યું કે કેસને લાંબો ખેંચવાને બદલે નવેમ્બરના પહેલા સપ્તાહમાં જ સાંભળી લેવામાં આવે.
ઈન્દિરા જયસિંહે સ્મિત સાથે અદાલતમાં કહ્યું કે તેઓ દિલ્હીના વધતા પ્રદૂષણની ભયાનકતાને સારી રીતે સમજે છે, છતાં પણ તેઓ આ ઝેરી હવાનો સામનો કરીને પોતે કોર્ટમાં આવવા અને દલીલો કરવા તૈયાર છે.
વકીલ જયસિંહે એ પણ ઉમેર્યું કે માત્ર સામાન્ય જનતા જ નહીં, પરંતુ જજોને પણ રોજ આ જ ઝેરી હવાનો સામનો કરવો પડે છે.
“તમારી પાસે તો ઘરે રહેવાનો મોકો છે, પણ અમે મજબૂર છીએ”
ઈન્દિરા જયસિંહની આ વાત પર જસ્ટિસ વિક્રમ નાથનો જવાબ ખૂબ જ રસપ્રદ અને વિચારવા પર મજબૂર કરી દે તેવો હતો. તેમણે કેસની સુનાવણી 3 નવેમ્બરે જ રાખવાની વાત કરતા અત્યંત માનવીય અંદાજમાં કહ્યું:
“તમે વકીલ છો, તમારી પાસે એ આઝાદી છે કે તમે તમારા ઘરમાં રહીને પોતાને આ ખતરનાક પ્રદૂષણથી બચાવી શકો. પરંતુ અમે જજો પાસે એવો કોઈ વિકલ્પ નથી હોતો. અમારે ગમે તે ભોગે કોર્ટમાં આવવું જ પડે છે, પછી ભલે હવામાં ગમે તેટલું ઝેર કેમ ન ભળેલું હોય.”
જસ્ટિસ નાથનું આ નિવેદન સ્પષ્ટ દર્શાવે છે કે પ્રદૂષણનો માર માત્ર કાગળ પરના આંકડા કે સામાન્ય માણસ સુધી સીમિત નથી, પરંતુ ન્યાય આપવાની ખુરશી પર બેઠેલા લોકો પણ તેનાથી એટલા જ પરેશાન અને લાચાર છે.
શા માટે દિવાળી પછી આટલી ગૂંગળામણ ભરી બની જાય છે દિલ્હીની હવા?
દર વર્ષે ઓક્ટોબર અને નવેમ્બર મહિનામાં દિલ્હી-NCR ની હવા અચાનક ખૂબ જ ખતરનાક સ્તરે પહોંચી જાય છે. તેની પાછળ માત્ર એક જ કારણ નથી:
ફટાકડાનો અવાજ અને ધુમાડો: દિવાળીની રાત્રે ફોડવામાં આવતા ફટાકડામાંથી નીકળતા ખતરનાક રસાયણો હવામાં ભળી જાય છે.
હવામાનમાં પરિવર્તન: શિયાળાની શરૂઆત થતાં જ હવાની ગતિ ખૂબ ધીમી પડી જાય છે. ઠંડીના કારણે ધુમાડો અને ધૂળ જમીનની નજીક જ જમા રહે છે.
પરાળ અને વાહનોનું ઉત્સર્જન: પડોશી રાજ્યોમાં સળગાવવામાં આવતી પરાળનો ધુમાડો અને રોડ પર દોડતા વાહનોમાંથી નીકળતું ઝેર પરિસ્થિતિને વધુ ખરાબ બનાવે છે.
એક નાની વાતચીત, પણ સંદેશ ખૂબ મોટો
અદાલતની અંદર સુનાવણીની તારીખ નક્કી કરવા દરમિયાન થયેલી આ નાની ચર્ચા આપણને યાદ અપાવે છે કે આપણે કેવા પ્રકારની હવામાં શ્વાસ લઈ રહ્યા છીએ. સુપ્રીમ કોર્ટના જજોની આ લાચારી એ વાત તરફ ઈશારો કરે છે કે હવામાં ભળતું ઝેર હવે દરેક વ્યક્તિના સ્વાસ્થ્ય અને જીવનને અસર કરી રહ્યું છે. પછી તે ઘરમાં બેઠેલો સામાન્ય નાગરિક હોય કે ન્યાયની ગાદી પર બેઠેલા ન્યાયાધીશ.
