Tata Sons માં આરપારની લડાઈ: શું બોર્ડના નિર્ણય સામે કોર્ટમાં જશે ટાટા ટ્રસ્ટ્સ?
ટાટા ગ્રુપની હોલ્ડિંગ કંપની ટાટા સન્સ (Tata Sons) માં ચેરમેન પદને લઈને ફરી એકવાર આંતરિક વિવાદ અને ખેંચતાણ સામે આવ્યા છે. કંપનીના બોર્ડે એન. ચંદ્રશેખરન (N. Chandrasekaran) ને ફેબ્રુઆરી 2027માં તેમનો વર્તમાન કાર્યકાળ પૂર્ણ થયા બાદ આગામી પાંચ વર્ષ માટે ફરીથી એક્ઝિક્યુટિવ ચેરમેન તરીકે નિયુક્ત કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. જોકે, ટાટા ટ્રસ્ટ્સ (Tata Trusts) ના ચેરમેન નોએલ ટાટા (Noel Tata) એ આ પુનઃનિયુક્તિનો સખત વિરોધ કર્યો છે અને બોર્ડના આ નિર્ણયને કાનૂની રીતે અમાન્ય ગણાવ્યો છે.
ચંદ્રશેખરનના નિર્ણયમાં અચાનક આવેલો બદલાવ
આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે ઓગસ્ટ મહિનામાં એન. ચંદ્રશેખરને જાતે જ બોર્ડને જાણ કરી હતી કે તેઓ ફેબ્રુઆરી 2027માં તેમનો કાર્યકાળ પૂરો થયા પછી આગળ ચેરમેન પદે ચાલુ રહેવા માગતા નથી. ટાટા ટ્રસ્ટ્સના જણાવ્યા અનુસાર, ચંદ્રશેખરનના આ નિર્ણયને બોર્ડ દ્વારા સ્વીકારી લેવામાં આવ્યો હતો અને તેમના ઉત્તરાધિકારી (નવા ચેરમેન) ની શોધ માટેની પ્રક્રિયા શરૂ કરવાની તૈયારીઓ પણ કરી દેવામાં આવી હતી.
પરંતુ ત્યારબાદ ટાટા સન્સની ‘નોમિનેશન એન્ડ રેમ્યુનરેશન કમિટી’ (NRC) એ ચંદ્રશેખરનને તેમના નિર્ણય પર પુનર્વિચાર કરવા માટે વિનંતી કરી હતી. બોર્ડની તાજેતરની બેઠકમાં ચંદ્રશેખરને પોતાનો અગાઉનો નિર્ણય બદલીને વધુ પાંચ વર્ષ માટે પદ સંભાળવા અંગે સંમતિ દર્શાવી હતી. આ પછી, બોર્ડે બહુમતીના આધારે તેમની પુનઃનિયુક્તિની દરખાસ્તને મંજૂરી આપી દીધી હતી.
નોએલ ટાટા અને ટાટા ટ્રસ્ટ્સનો વિરોધ
ટાટા ટ્રસ્ટ્સના ચેરમેન નોએલ ટાટાએ બોર્ડની બેઠકમાં ચંદ્રશેખરનની ફરીથી થનારી નિયુક્તિના પ્રસ્તાવ સામે વિરોધમાં વોટ આપ્યો હતો. ટાટા ટ્રસ્ટ્સનું કહેવું છે કે ટાટા સન્સના આર્ટિકલ્સ ઓફ એસોસિએશન (Articles of Association) ના નિયમો મુજબ, ચેરમેનની નિયુક્તિ કે પુનઃનિયુક્તિ માટે ટાટા ટ્રસ્ટ્સ દ્વારા નામાંકિત (Nominee) કરાયેલા ડિરેક્ટર્સની બહુમતીની મંજૂરી મેળવવી કાનૂની રીતે અનિવાર્ય છે.
ટ્રસ્ટ્સના દાવા મુજબ, જ્યારે નોએલ ટાટાએ આ દરખાસ્તની વિરુદ્ધમાં મતદાન કર્યું છે, ત્યારે બોર્ડ દ્વારા લેવાયેલો બહુમતીનો નિર્ણય કાયદાકીય રીતે માન્ય રહેતો નથી. ટાટા ટ્રસ્ટ્સે આ મંજૂરીને “લીગલ નલિટી” (Legal Nullity) એટલે કે કાનૂની રીતે શૂન્ય અને બિનઅસરકારક ગણાવી છે.
ડિરેક્ટરશીપ અને આરબીઆઈ લિસ્ટિંગના કાનૂની પેચ
આ વિવાદમાં માત્ર ચેરમેન પદ જ નહીં, પરંતુ ચંદ્રશેખરનની ટાટા સન્સમાં ડિરેક્ટર તરીકેની સ્થિતિ પણ પ્રશ્નાર્થ હેઠળ આવી છે. ટાટા ટ્રસ્ટ્સે મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે કે જ્યારે તેમની ડિરેક્ટર તરીકેની સ્થિતિ જ સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ કે કાનૂની રીતે પુષ્ટ થયેલી નથી, તો પછી તેમને ફરીથી ચેરમેન પદે નિયુક્ત કરવાનો નિર્ણય કઈ રીતે લઈ શકાય?
બીજી તરફ, ટાટા સન્સ બોર્ડ સમક્ષ અન્ય એક મોટો પડકાર રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ના નિયમોનું પાલન કરવાનો છે. આરબીઆઈએ તાજેતરમાં ટાટા સન્સને શેરબજારમાં લિસ્ટિંગમાંથી મુક્તિ આપવાની અરજી ફગાવી દીધી હતી. નિયમો અનુસાર ટાટા સન્સે હવે પબ્લિક લિસ્ટિંગની દિશામાં આગળ વધવું પડે તેમ છે. આવી સ્થિતિમાં, કંપનીના નેતૃત્વનો વિવાદ અને લિસ્ટિંગની પ્રક્રિયા – બંને મુદ્દાઓ અત્યંત સંવેદનશીલ બની ગયા છે.
ટાટા સન્સમાં શેરહોલ્ડિંગનું ગણિત અને કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ
ટાટા ગ્રુપના આંતરિક માળખામાં ટાટા ટ્રસ્ટ્સ સૌથી શક્તિશાળી સંસ્થા છે, કારણ કે ટાટા સન્સમાં અંદાજે 66% જેટલી મોટી ભાગીદારી (Shareholding) ટાટા ટ્રસ્ટ્સ ધરાવે છે. આટલી મોટી ભાગીદારી હોવાને કારણે ચેરમેનની પસંદગીમાં ટ્રસ્ટ્સની ભૂમિકા નિર્ણાયક માનવામાં આવે છે. પરંતુ આ વખતે બોર્ડે ટ્રસ્ટ્સના વડાના વિરોધ છતાં બહુમતીના જોરે નિર્ણય લેતા નવો વળાંક આવ્યો છે.
આ મામલો હવે માત્ર એક વ્યક્તિની પસંદગી કે નેતૃત્વ પરિવર્તન પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો નથી. તેમાં કંપનીના બંધારણીય નિયમો, બોર્ડના વોટિંગ અધિકારો, શેરહોલ્ડર તરીકે ટાટા ટ્રસ્ટ્સની સત્તા અને આરબીઆઈના કડક કોર્પોરેટ ગવર્નન્સના નિયમો જેવા અનેક જટિલ કાનૂની મુદ્દાઓ જોડાઈ ગયા છે, જે આવનારા સમયમાં વધુ ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.
