સાવધાન! તમારી દવા તમને સાજા કરી રહી છે કે ધીમું ઝેર આપી રહી છે? જાણો નકલી દવાઓ ઓળખવાની રીત.
આજના સમયમાં સ્વાસ્થ્ય એ સૌથી મોટી સંપત્તિ છે, પરંતુ નકલી દવાઓનો વધતો કારોબાર આ સંપત્તિ પર મોટું જોખમ ઉભું કરી રહ્યો છે. જ્યારે આપણે બીમાર પડીએ છીએ, ત્યારે દવા આપણને જીવનદાન આપે છે, પરંતુ જો એ જ દવા નકલી હોય તો? તે અમૃતને બદલે ઝેર સાબિત થઈ શકે છે. તાજેતરમાં કફ સિરપ અને કેન્સરની નકલી દવાઓના કિસ્સાઓએ સમગ્ર દેશને હચમચાવી દીધો છે. આજે આપણે નિષ્ણાતો પાસેથી જાણીશું કે આ નકલી દવાઓ શેની બનેલી હોય છે અને તેનાથી કેવી રીતે બચવું.
નવી દિલ્હીની ઇન્દ્રપ્રસ્થ એપોલો હોસ્પિટલના સિનિયર ફિઝિશિયન ડૉ. રાકેશ ગુપ્તાના જણાવ્યા અનુસાર, નકલી દવાઓનો વેપાર એ માત્ર આર્થિક ગુનો નથી, પણ માનવતા વિરુદ્ધનો ગંભીર ગુનો છે. જ્યારે દર્દી અસલી અને નકલી દવા વચ્ચેનો તફાવત પારખી શકતો નથી, ત્યારે તે અજાણતા જ પોતાના જીવને જોખમમાં મૂકે છે.
નકલી દવાઓ શેનાથી બનેલી હોય છે?
તમને જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે નકલી દવાઓ બનાવવામાં કોઈ મેડિકલ પ્રોટોકોલનું પાલન થતું નથી. ડૉ. ગુપ્તા જણાવે છે કે નકલી ગોળીઓમાં નીચે મુજબના ઘટકો હોઈ શકે છે:
ચાક પાવડર અને ટેલ્કમ પાવડર: ગોળીને સફેદ રંગ અને આકાર આપવા માટે.
સ્ટાર્ચ અને રિફાઇન્ડ લોટ (મેંદો): બાઈન્ડિંગ એજન્ટ તરીકે.
ઝેરી રંગો: દવા અસલી દેખાય તે માટે હાનિકારક ડાય (Dye) નો ઉપયોગ.
સસ્તા રસાયણો: મૂળ સાલ્ટ (Active Ingredient) ને બદલે સસ્તા અને જોખમી કેમિકલ્સ.
ઘણા કિસ્સાઓમાં, દવામાં બિલકુલ સક્રિય તત્વો હોતા નથી, જેના કારણે દર્દીને કોઈ અસર થતી નથી.
શરીર પર થતી ઘાતક અસરો
નકલી દવાઓ લેવાથી માત્ર પૈસા જ વેડફાતા નથી, પણ શરીરના અંગો કાયમી ધોરણે નુકસાન પામી શકે છે:
૧. એન્ટિબાયોટિક રેઝિસ્ટન્સ:
જો કોઈ દર્દી ઇન્ફેક્શન માટે નકલી એન્ટિબાયોટિક લે છે, તો તેના શરીરના બેક્ટેરિયા તે દવાની સામે લડતા શીખી જાય છે. પરિણામે, ભવિષ્યમાં જ્યારે તે અસલી દવા લેશે, ત્યારે પણ તે અસર કરશે નહીં.
૨. અંગોને નુકસાન (Organ Failure):
નકલી દવાઓમાં વપરાતા હલકી ગુણવત્તાના રસાયણો સીધી અસર લીવર અને કિડની પર કરે છે. આ અંગો લોહીમાંથી ઝેર સાફ કરવાનું કામ કરે છે, પરંતુ વધુ પડતા ઝેરી તત્વોને કારણે તે ફેઈલ થઈ શકે છે.
૩. ગંભીર એલર્જી:
ઘણા દર્દીઓને નકલી દવા લીધાની મિનિટોમાં જ આખા શરીરે ખંજવાળ, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અથવા સોજો આવવાની સમસ્યા થાય છે, જે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
નકલી દવાઓથી કેવી રીતે બચવું? (સાવચેતીના પગલાં)
૧૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ ના આ જાગૃતિ અભિયાનમાં નિષ્ણાતો નીચે મુજબની સલાહ આપે છે:
ભરોસાપાત્ર મેડિકલ સ્ટોર: હંમેશા લાઇસન્સ ધરાવતા અને જાણીતા મેડિકલ સ્ટોરમાંથી જ દવા ખરીદો.
પેકેજિંગ તપાસો: જો દવાનું પેકેજિંગ ફાટેલું હોય, સ્પેલિંગમાં ભૂલ હોય કે પ્રિન્ટિંગ ઝાંખું હોય, તો તે નકલી હોઈ શકે છે.
QR કોડ અને હોલોગ્રામ: આજકાલ ઘણી મોટી કંપનીઓ પેકિંગ પર QR કોડ આપે છે, જેને સ્કેન કરીને તમે દવાની અસલિયત ચકાસી શકો છો.
બિલનો આગ્રહ રાખો: હંમેશા પાકું બિલ માંગો, જેમાં બેચ નંબર અને એક્સપાયરી ડેટ લખેલી હોય.
ભાવમાં ભારે તફાવત: જો કોઈ દવા બજારભાવ કરતા અસાધારણ સસ્તી મળતી હોય, તો તેના પર શંકા કરવી વાજબી છે.
નકલી દવાઓ એ ૨૦૨૬ ની સૌથી મોટી આરોગ્ય સમસ્યાઓમાંથી એક છે. ડૉ. રાકેશ ગુપ્તાની ચેતવણીને ગંભીરતાથી લઈ આપણે સૌએ જાગૃત બનવાની જરૂર છે. તમારી એક નાનકડી સાવચેતી તમારા અને તમારા પરિવારનો જીવ બચાવી શકે છે.
