તૃણમૂલ કોંગ્રેસમાં આંતરિક વિદ્રોહ: શું મમતા બેનર્જીના હાથમાંથી સરકી રહી છે સત્તા?
પશ્ચિમ બંગાળના રાજકારણમાં હાલ એક અત્યંત નાજુક અને ઉથલપાથલભર્યો સમય ચાલી રહ્યો છે. એક સમયે મમતા બેનર્જીના મજબૂત ગઢ સમાન ગણાતી તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) અત્યારે અસ્તિત્વના સંકટ અને આંતરિક વિખવાદનો સામનો કરી રહી છે. તાજેતરમાં વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) સામે મળેલી કારમી હાર બાદ પાર્ટીમાં જે રીતે બળવો થયો છે, તેણે મમતા બેનર્જીના નેતૃત્વ સામે ગંભીર પ્રશ્નાર્થ ચિન્હો ઊભા કરી દીધા છે.
વિદ્રોહી જૂથનો મોટો દાવ: મમતાને અધ્યક્ષપદેથી હટાવ્યા
સોમવારે આ સંઘર્ષ ત્યારે ચરમસીમાએ પહોંચ્યો જ્યારે પાર્ટીના એક બળવાખોર જૂથે મમતા બેનર્જીને તૃણમૂલ કોંગ્રેસના અધ્યક્ષપદેથી ‘હટાવી’ દીધા હોવાની જાહેરાત કરી. કોલકાતાની એક હોટલમાં યોજાયેલા ૩૧ મિનિટના ખાસ સત્રમાં આ નિર્ણય લેવાયો. આ જૂથે વરિષ્ઠ ધારાસભ્ય અરૂપ રોયને પાર્ટીના નવા અધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટ્યા હોવાનો દાવો કર્યો છે. આ સત્રમાં લગભગ ૬૦ ધારાસભ્યો અને અગાઉના ૭૦ જેટલા કોર્પોરેટરોએ હાજરી આપી હતી અથવા પોતાનું સમર્થન વ્યક્ત કર્યું હતું, જે મમતા બેનર્જી માટે એક મોટો રાજકીય ફટકો માનવામાં આવે છે.
મમતા બેનર્જીનો વળતો પ્રહાર
જોકે, મમતા બેનર્જી પણ આ આક્રમક બળવા સામે ઝૂકવા તૈયાર નથી. તેમણે સમાંતર નેતૃત્વના આ પ્રયાસોને નિષ્ફળ બનાવવા માટે સીધું ચૂંટણી પંચ (EC) નો સંપર્ક કર્યો છે. મમતાના જૂથે ૨૦ જૂન, ૨૦૨૬ સુધીના પાર્ટીના સત્તાવાર હોદ્દેદારોનું નવું લિસ્ટ ચૂંટણી પંચને સોંપ્યું છે. આ યાદીમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે મમતા બેનર્જી જ ઓલ ઈન્ડિયા તૃણમૂલ કોંગ્રેસના અધ્યક્ષ છે, જ્યારે સુબ્રત બક્ષી ઉપાધ્યક્ષ અને અભિષેક બેનર્જી રાષ્ટ્રીય મહાસચિવ તરીકે યથાવત છે. મમતાના નજીકના સાથીદારોમાં ડેરેક ઓ’બ્રાયન અને ડોલા સેન જેવી વ્યક્તિઓ હજુ પણ તેમની સાથે મજબૂતીથી જોડાયેલી છે.
સંઘર્ષની શરૂઆત: વિધાનસભાથી શરૂ થયેલો વિવાદ
પાર્ટીમાં આ વિખવાદ અચાનક નથી આવ્યો. જૂન મહિનાની શરૂઆતથી જ મમતા બેનર્જીના હાથમાંથી પાર્ટી પરનું નિયંત્રણ છીનવાઈ રહ્યું હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. ૩ જૂનના રોજ વિધાનસભાના અધ્યક્ષ રથિન્દ્ર નાથ બોસે ૫૮ બળવાખોર TMC ધારાસભ્યોને વિપક્ષી જૂથ તરીકે માન્યતા આપી, જેણે મમતાની મુશ્કેલીઓમાં અનેકગણો વધારો કરી દીધો. આ આખા ઘટનાક્રમની પાછળ ૧ જૂનનો એ દિવસ જવાબદાર હતો જ્યારે મમતા બેનર્જીએ રિતાબ્રતા બેનર્જી અને સંદીપન સાહાને પાર્ટીમાંથી હાંકી કાઢ્યા હતા. આ ઘટના બાદ જ બળવાખોરોએ સંગઠિત થઈને પોતાનું અલગ અસ્તિત્વ ઊભું કર્યું.
સાંસદોનો બળવો અને NDA સાથે જોડાવાની અટકળો
પરેશાની માત્ર રાજ્યના ધારાસભ્યો સુધી સીમિત નથી. આશરે ૨૦ જેટલા TMC સાંસદોનું એક અલગ જૂથ પણ સામે આવ્યું છે, જે હવે પાર્ટીના નેતૃત્વથી સંપૂર્ણપણે અલગ દિશામાં વિચારી રહ્યું છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ જૂથ હવે ત્રિપુરા સ્થિત એક નાની પાર્ટી ‘NCPI’ સાથે વિલીનીકરણ કરવા અને સંસદમાં ભાજપના નેતૃત્વ હેઠળના નેશનલ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સ (NDA) ને સમર્થન આપવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. જો લોકસભાના સ્પીકર ઓમ બિરલા આ વિલીનીકરણને મંજૂરી આપે છે, તો NDA ની તાકાત સંસદમાં ઘણી વધી જશે, જે મમતા બેનર્જી માટે કેન્દ્રની રાજનીતિમાં પણ મોટો ફટકો સાબિત થઈ શકે છે.
શિસ્તભંગના પગલાં અને વધતું અંતર
બીજી તરફ, મમતા બેનર્જીના જૂથે બળવાખોર નેતાઓ સામે આકરી કાર્યવાહી શરૂ કરી છે. પાર્ટીની શિસ્ત સમિતિએ ફિરહાદ હકીમ, અરૂપ બિસ્વાસ, અરૂપ રોય અને જાવેદ ખાન સહિતના અનેક વરિષ્ઠ નેતાઓને કારણદર્શક નોટિસ ફટકારી છે. તેમના પર પાર્ટી વિરોધી પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ હોવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે. પરંતુ, વાસ્તવિકતા એ છે કે પાર્ટીના મોટાભાગના ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ હવે મમતા બેનર્જીથી દૂર થઈ રહ્યા છે, જેના કારણે મમતા માત્ર મહુઆ મોઇત્રા, કલ્યાણ બેનર્જી અને ડેરેક ઓ’બ્રાયન જેવા ગણ્યા-ગાંઠ્યા નેતાઓ સાથે રહી ગયા છે.
તૃણમૂલ કોંગ્રેસમાં સર્જાયેલી આ કટોકટી પશ્ચિમ બંગાળના રાજકીય ઇતિહાસમાં એક મહત્વનો વળાંક સાબિત થઈ શકે છે. મમતા બેનર્જી, જેઓ દાયકાઓ સુધી બંગાળના રાજકારણના સર્વેસર્વા રહ્યા છે, તેમને હવે પોતાના જ પક્ષમાં એકાંતનો અનુભવ થઈ રહ્યો છે. સત્તાવાર રીતે પક્ષ પર નિયંત્રણ જાળવી રાખવા માટે ચૂંટણી પંચમાં દસ્તાવેજો રજૂ કરવા એ કાયદાકીય લડાઈનો ભાગ છે, પરંતુ જમીની સ્તરે કાર્યકરો અને ધારાસભ્યોનું સમર્થન ગુમાવવું એ રાજકીય પતન તરફનો મોટો સંકેત હોઈ શકે છે.
આ સંઘર્ષમાં અંતે કોણ જીતશે? શું મમતા બેનર્જી પોતાની પાર્ટીને ફરીથી એકજૂથ કરવામાં સફળ થશે કે પછી તૃણમૂલ કોંગ્રેસ કાયમી ધોરણે બે ભાગમાં વહેંચાઈ જશે? આ સવાલોના જવાબ આવનારા દિવસોમાં મળનારા રાજકીય ઘટનાક્રમો પર નિર્ભર કરશે. અત્યારે તો એટલું ચોક્કસ છે કે મમતા બેનર્જીના રાજકીય જીવનનો આ સૌથી કપરો અને પડકારજનક તબક્કો છે.
