હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ભડકો: ટ્રમ્પના ઈરાન પર ગંભીર આરોપો અને અમેરિકી કાર્યવાહી વચ્ચે ફસાયેલા ભારતીય નાવિકોની કટોકટી
મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલો ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ હવે એક અત્યંત જોખમી વળાંક પર આવી પહોંચ્યો છે. આ વૈશ્વિક મહાસત્તાઓની લડાઈમાં હવે ભારતીય નાગરિકોના જીવ અધ્ધર થઈ ગયા છે. તાજેતરમાં જ અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન પર એક સનસનાટીભર્યો આરોપ લગાવ્યો છે, જેણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. ટ્રમ્પના દાવા અનુસાર, ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થઈ રહેલા ભારતીય વાણિજ્યિક જહાજો પર ડ્રોન હુમલો કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, જેને નિષ્ફળ બનાવી દેવાયો છે.
પરંતુ આ સિક્કાની બીજી બાજુ એ છે કે, આ વિસ્તારમાં થઈ રહેલી અમેરિકી સૈન્ય કાર્યવાહીના ક્રોસફાયરમાં જ ભારતીય ક્રૂ સભ્યો ધરાવતા ત્રણ મોટા ઓઈલ ટેન્કરો આવી ગયા છે, જેમાં ત્રણ ભારતીય નાવિકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે. આ ઘટનાને પગલે ભારત સરકાર અત્યંત આકરા મૂડમાં છે અને અમેરિકા સામે રાજદ્વારી સ્તરે સખત વિરોધ નોંધાવ્યો છે.
ટ્રમ્પનો સોશિયલ મીડિયા પર પ્રહાર: “એકદમ અસહ્ય અને શરમનાક”
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમના સત્તાવાર સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર આ ઘટના અંગે અત્યંત આકરા શબ્દોમાં પ્રતિક્રિયા આપી હતી. તેમણે લખ્યું:
“ગઈકાલે રાત્રે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી બહાર નીકળતા ભારતીય જહાજો પર ઇરાન દ્વારા કરવામાં આવેલ સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ ડ્રોન હુમલો સંપૂર્ણપણે શરમજનક અને સંપૂર્ણપણે અસ્વીકાર્ય (અસહ્ય) છે.”
ટ્રમ્પના આ નિવેદને વૈશ્વિક રાજનીતિમાં ગરમાવો લાવી દીધો છે. જોકે, તેમણે પોતાની આ પોસ્ટમાં કયા ચોક્કસ વાણિજ્યિક જહાજો પર હુમલો થયો હતો અથવા તેનાથી કેટલું નુકસાન થયું છે, તેની કોઈ વિગતવાર સ્પષ્ટતા કરી નથી. બીજી તરફ, ઈરાન સરકાર કે તેમની સૈન્ય પાંખ તરફથી આ ગંભીર આરોપો અંગે હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા કે ખંડન સામે આવ્યું નથી.
અમેરિકી ક્રોસફાયરમાં ફસાયા ભારતીય નાવિકો: લોહીયાળ બની દરિયાઈ સફર
આ વિવાદ એવા સમયે સર્જાયો છે જ્યારે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને ઓમાનના અખાતમાં અમેરિકી સૈન્ય દ્વારા કરવામાં આવી રહેલા હુમલાઓમાં ભારતીય ક્રૂ સભ્યોના જીવ જોખમમાં મુકાયા છે. છેલ્લા ચાર દિવસમાં એક પછી એક ત્રણ મોટા ઓઈલ ટેન્કરો અમેરિકી સૈન્ય કાર્યવાહીનો ભોગ બન્યા છે:
૮ જૂન – ‘મેરીવેક્સ’ પર હુમલો: પલાઉના ધ્વજવાળા આ ઓઈલ ટેન્કર પર અમેરિકી સેના દ્વારા ઓપરેશન દરમિયાન હુમલો થયો હતો. આ જહાજ પર ૨૪ ભારતીય ક્રૂ સભ્યો સવાર હતા. સદનસીબે, આ ઘટનામાં તમામ ભારતીયોને સુરક્ષિત રીતે બચાવી લેવામાં આવ્યા હતા.
૧૦ જૂન – ‘સેટેબેલો’ ટ્રેજેડી: પલાઉ-ધ્વજવાળા અન્ય એક ટેન્કર ‘સેટેબેલો’ પર અમેરિકા દ્વારા આક્રમણ કરવામાં આવ્યું. આ જહાજ પર પણ ૨૪ ભારતીય નાવિકો તૈનાત હતા. પરંતુ આ હુમલો ઘાતક સાબિત થયો અને ક્રોસફાયરમાં ૩ ભારતીય નાવિકોના કરુણ મોત નીપજ્યા. આ ઘટનાએ ભારત સરકારને હચમચાવી મૂકી છે.
૧૧ જૂન – ‘જલવીર’ પર નિશાન: આ સિલસિલો અહીં ન અટક્યો. બીજા જ દિવસે ગિની-બિસાઉના ધ્વજ હેઠળ ચાલતા ‘જલવીર’ નામના ત્રીજા ઓઈલ ટેન્કર પર હુમલો કરવામાં આવ્યો, જેમાં ૨૦ ભારતીય ક્રૂ સભ્યો સવાર હતા અને તેઓ માંડ-માંડ બચ્યા હતા.
ભારતે અમેરિકી રાજદૂતને કર્યા સમન્સ: નવી દિલ્હીનું કડક વલણ
પોતાના નિર્દોષ નાગરિકોના મોતના સમાચારથી ભારત સરકાર ભારે આક્રોશમાં છે. ઓમાનના દરિયાકાંઠે અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ભારતીય ક્રૂ મેમ્બર્સ ધરાવતા વ્યાપારી જહાજો પર વારંવાર થઈ રહેલા જીવલેણ હુમલાઓને ભારતે સખત શબ્દોમાં વખોડી કાઢ્યા છે.
ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે (MEA) તાત્કાલિક પગલાં લેતા આ અઠવાડિયામાં બીજી વખત અમેરિકી રાજદૂતને સમન્સ પાઠવ્યા છે. સાઉથ બ્લોકમાં બોલાવીને ભારતીય રાજદ્વારીઓએ અમેરિકી દૂતાવાસના વડા સમક્ષ કડક શબ્દોમાં વાંધો નોંધાવ્યો હતો. ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, આ ક્ષેત્રમાં ગમે તેવા સૈન્ય હિતો હોય, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમામાં નિર્દોષ નાવિકોની સુરક્ષા સાથે કોઈ પણ પ્રકારની બાંધછોડ સહન કરવામાં નહીં આવે. અમેરિકાએ ભારતીય નાગરિકોની સલામતી સુનિશ્ચિત કરવી જ પડશે.
૧૮,૦૦૦ ભારતીય નાવિકો માટે હાઈ એલર્ટ: એડવાઈઝરી જાહેર
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને ઓમાનનો અખાત એ વૈશ્વિક તેલ વ્યાપાર માટેની સૌથી મહત્વપૂર્ણ ‘લાઈફલાઈન’ ગણાય છે. દુનિયાભરનું અડધાથી વધુ ક્રૂડ ઓઈલ આ સાંકડા દરિયાઈ માર્ગેથી પસાર થાય છે, અને આ જહાજો ચલાવવામાં ભારતીય નાવિકોનું યોગદાન બહુ મોટું છે.
હાલની ગંભીર પરિસ્થિતિને જોતા, ભારતના શિપિંગ મહાનિર્દેશાલય (Directorate General of Shipping) દ્વારા એક તાકીદની દરિયાઈ સુરક્ષા એડવાઈઝરી (Advisory) જારી કરવામાં આવી છે.
કોના માટે?: હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ, ઓમાનના અખાત અને તેની આસપાસના લાલ સમુદ્રના વિસ્તારોમાં કાર્યરત અંદાજે ૧૮,૦૦૦ ભારતીય નાવિકો માટે આ ચેતવણી છે.
નવા નિયમો: તમામ ક્રૂ સભ્યોને ચોવીસે કલાક ‘હાઈ એલર્ટ’ (ઉચ્ચ ચેતવણી) પર રહેવા આદેશ અપાયો છે. જહાજોના કેપ્ટનોને સૂચના આપવામાં આવી છે કે તેઓ આ સંઘર્ષગ્રસ્ત વિસ્તારમાંથી પસાર થતી વખતે પોતાની લોકેશન અને સુરક્ષા સ્થિતિ અંગે સતત ભારતીય નૌકાદળ અને શિપિંગ ઓથોરિટીના સંપર્કમાં રહે.
