અમેરિકાના જોબ માર્કેટમાં સુસ્તી: શું ટ્રમ્પની આર્થિક નીતિઓ બેકફાયર કરી રહી છે?
વિશ્વની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા ગણાતા અમેરિકામાં હાલમાં રોજગારીના આંકડાઓએ સત્તાવાળાઓ અને અર્થશાસ્ત્રીઓની ઉંઘ ઉડાવી દીધી છે. જૂન ૨૦૨૬માં આવેલા જોબ ડેટા મુજબ, અમેરિકામાં માત્ર ૫૭,૦૦૦ નવી નોકરીઓનું સર્જન થયું છે, જે અપેક્ષા કરતા ખૂબ જ ઓછું છે. આ આંકડાઓએ માત્ર વોલ સ્ટ્રીટમાં જ નહીં, પરંતુ સામાન્ય અમેરિકન નાગરિકોના મનમાં પણ ભવિષ્યને લઈને ચિંતા પેદા કરી છે. શું આ સુસ્તી કામચલાઉ છે, કે પછી તે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની આક્રમક આર્થિક અને ટેરિફ પોલિસીનું પરિણામ છે?
જોબ ડેટાની ગંભીરતા અને વાસ્તવિકતા
જૂન મહિનામાં જોવા મળેલી ૫૭,૦૦૦ નોકરીઓની વૃદ્ધિ મે મહિનાની સરખામણીએ અડધાથી પણ ઓછી છે. સામાન્ય રીતે અમેરિકા જેવા વિશાળ માર્કેટ માટે આ આંકડો અત્યંત નબળો માનવામાં આવે છે. જ્યારે કંપનીઓ નવી ભરતી કરવામાં સાવચેતી વર્તે છે, ત્યારે તે સ્પષ્ટ કરે છે કે બિઝનેસ જગત આવનારા સમયને લઈને અનિશ્ચિત છે. અહીં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે, જે બેરોજગારી દર ૪.૩% થી ઘટીને ૪.૨% થયો છે, તે શું ખરેખર દેશમાં સમૃદ્ધિ લાવી રહ્યો છે? આર્થિક નિષ્ણાતો કહે છે કે, ના! આ આંકડો ભ્રામક છે. વાસ્તવમાં, ઘણા લોકોએ હવે નોકરીની શોધ કરવાનું જ બંધ કરી દીધું છે, જેને કારણે તેઓ સત્તાવાર રીતે ‘બેરોજગાર’ ગણાતા નથી. આ ‘નિરાશાજનક બેરોજગારી’ અર્થતંત્ર માટે સૌથી મોટું જોખમ છે.
ટ્રમ્પની ટ્રેડ પોલિસી અને બિઝનેસ જગતનો આક્રોશ
રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની આક્રમક ટેરિફ પોલિસી અને આયાત શુલ્કમાં કરવામાં આવેલો વધારો અમેરિકન બિઝનેસ માટે ગળાનું હાડકું બની રહ્યો છે. જ્યારે કંપનીઓની ઈનપુટ કોસ્ટ (કાચા માલનો ખર્ચ) વધે છે, ત્યારે તેઓ સ્વાભાવિક રીતે જ નફાનું માર્જિન જાળવવા માટે ખર્ચ ઘટાડવાની કોશિશ કરે છે. આમાં સૌથી પહેલી અસર ભરતી (Hiring) પર પડે છે.
નિષ્ણાતો દલીલ કરે છે કે, ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ની નીતિ હેઠળ ટ્રમ્પે સ્થાનિક ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે જે ટેરિફ લાદ્યા, તેનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વેપાર યુદ્ધ (Trade War) છેડાયું છે. ઘણી કંપનીઓ જેઓ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન પર આધારિત છે, તેમને ભારે ફટકો પડ્યો છે. આ પરિસ્થિતિમાં કંપનીઓ લાંબા ગાળાના પ્રોજેક્ટ્સ અને નવા રોકાણથી દૂર ભાગી રહી છે.
ટેક સેક્ટર અને AI નું બેધારી તલવાર જેવું પરિણામ
ટેકનોલોજી સેક્ટર, જે એક સમયે અમેરિકન અર્થતંત્રનું એન્જિન હતું, તે હાલમાં સૌથી ખરાબ તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. મેટા, માઈક્રોસોફ્ટ અને અન્ય દિગ્ગજ કંપનીઓ આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) માં અબજો ડોલરનું રોકાણ કરી રહી છે. પરંતુ, આ ટેકનોલોજી પાછળના ખર્ચને સરભર કરવા માટે આ કંપનીઓ હજારો કર્મચારીઓની છટણી કરી રહી છે.
છેલ્લા ૧૮ મહિનામાં ૧૭મી વખત ટેક સેક્ટરમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. AI એ ઉત્પાદકતા તો વધારી છે, પરંતુ તેણે મધ્યમ સ્તરની અને વહીવટી જોબ્સના અસ્તિત્વ સામે પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન મૂક્યો છે. માણસની જગ્યાએ મશીન અને સોફ્ટવેર લેવાની આ પ્રક્રિયા હવે માત્ર એક પ્રોજેક્ટ નથી રહી, પણ એક આર્થિક જરૂરિયાત બની ગઈ છે, જે જોબ માર્કેટ માટે પડકારરૂપ છે.
શ્રમ શક્તિમાં ઘટતી ભાગીદારી: ચિંતાજનક વલણ
અમેરિકામાં લેબર ફોર્સ પાર્ટિસિપેશન રેટ (૬૧.૫%) છેલ્લા પાંચ વર્ષના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો છે. ૨૫ થી ૫૪ વર્ષની વયના લોકો, જેમને અર્થતંત્રનું કરોડરજ્જુ માનવામાં આવે છે, તેમનું પ્રમાણ પણ ઘટ્યું છે. આ માત્ર આર્થિક સમસ્યા નથી, પરંતુ સામાજિક પણ છે. જ્યારે સક્ષમ લોકો કામ કરવાનું છોડી દે છે, ત્યારે તેનાથી દેશની જીડીપી (GDP) અને વિકાસ દર પર લાંબા ગાળે નકારાત્મક અસર પડે છે.
શું ફેડરલ રિઝર્વ મુંઝવણમાં છે?
અમેરિકાની સેન્ટ્રલ બેંક એટલે કે ‘ફેડરલ રિઝર્વ’ અત્યારે દ્વિધામાં છે. એક તરફ મોંઘવારી (Inflation) હજુ પણ સંપૂર્ણપણે કાબૂમાં નથી, અને બીજી તરફ જોબ માર્કેટ ઠંડું પડી રહ્યું છે. જો તેઓ વ્યાજ દરો ઘટાડે, તો મોંઘવારી ફરી ભડકી શકે છે. જો તેઓ દરો ઊંચા રાખે, તો અર્થતંત્ર મંદી (Recession) તરફ ધકેલાઈ શકે છે. પગારમાં ૩.૫%નો વધારો થયો છે, પરંતુ તે વધતી જતી મોંઘવારી સામે બહુ અસરકારક નથી. સામાન્ય જનતા માટે જીવવાનો ખર્ચ હજુ પણ આસમાને છે.
આગળ શું? આર્થિક અનિશ્ચિતતાનો સામનો
આ પરિસ્થિતિમાં ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર માટે આગામી મહિનાઓ નિર્ણાયક છે. જો તેઓ ટેરિફ પોલિસીમાં ફેરફાર નહીં કરે અથવા તો બિઝનેસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કોઈ રાહત પેકેજ નહીં લાવે, તો ચૂંટણીના વર્ષમાં તેમને ભારે રાજકીય નુકસાન થઈ શકે છે. અમેરિકન મતદારો માટે ‘જોબ’ સૌથી મોટો મુદ્દો છે.
અમેરિકન અર્થતંત્ર એક એવા વળાંક પર છે જ્યાં તેને કઠોર નિર્ણયોની જરૂર છે. માત્ર ડેટાના આંકડાઓને સકારાત્મક દર્શાવવાથી જમીની હકીકત નહીં બદલાય. અર્થતંત્રને પાટા પર લાવવા માટે આક્રમક ટેરિફ કરતા ‘સંતુલિત વ્યાપાર નીતિ’ અને ‘ટેકનોલોજી આધારિત ભરતી’ વચ્ચે સુમેળ સાધવો અત્યંત અનિવાર્ય છે. જો આ સુસ્તી ચાલુ રહેશે, તો વિશ્વના અન્ય દેશોએ પણ પોતાની આર્થિક વ્યૂહરચનામાં ફેરફાર કરવાની તૈયારી રાખવી પડશે.
