ભારત-EU ‘મધર ઓફ ઓલ ડીલ્સ’: યુરોપિયન યુનિયન સાથે ઐતિહાસિક વેપાર સમજૂતી, અમેરિકાએ કહ્યું- “ભારત સૌથી વધુ ફાયદામાં રહ્યું”
ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન (EU) એ લગભગ બે દાયકાની લાંબી મંત્રણા બાદ એક ઐતિહાસિક મુક્ત વેપાર સમજૂતી (FTA) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે, જેને ‘મધર ઓફ ઓલ ડીલ્સ’ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સમજૂતી વિશ્વની બીજી અને ચોથી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓને એકસાથે લાવે છે, જેનાથી લગભગ 2 અબજ લોકો અને ₹2091.6 લાખ કરોડ ($24 ટ્રિલિયન) ના વિશાળ બજાર માટે નવી તકો ખુલી છે.
મુખ્ય વિશેષતાઓ અને આર્થિક લાભો
આ સમજૂતી માત્ર વેપાર પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે એક આધુનિક અને નિયમો પર આધારિત આર્થિક ભાગીદારી છે. તેના મુખ્ય લાભો નીચે મુજબ છે:
- ટેરિફમાં મોટો ઘટાડો: આ કરાર હેઠળ, યુરોપિયન યુનિયનમાં ભારતની 99% નિકાસ પરની ડ્યુટી (કર) સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવામાં આવશે. બદલામાં, ભારત EU ના 97% થી વધુ ઉત્પાદનો પર ટેરિફ ઘટાડશે.
- યુરોપિયન સામાન સસ્તો થશે: ભારતીય ગ્રાહકો માટે યુરોપિયન કાર, મશીનરી, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, વાઇન અને સ્પિરિટ હવે સસ્તા થશે. ઉદાહરણ તરીકે, કાર પરની ડ્યુટી 110% થી ઘટીને ધીમે-ધીમે 10% પર આવી જશે.
- ભારતીય નિકાસને પ્રોત્સાહન: ભારતના ટેક્સટાઇલ, ચામડું, ફૂટવેર, રત્ન અને ઝવેરાત, દરિયાઈ ઉત્પાદનો, ચા અને મસાલા જેવા શ્રમ-સઘન ક્ષેત્રોને યુરોપિયન બજારમાં તાત્કાલિક ડ્યુટી-ફ્રી એક્સેસ મળશે.
- શ્રમિકોની ગતિશીલતા (Mobility): આ સમજૂતીમાં ભારતીય કુશળ કામદારો અને વિદ્યાર્થીઓ માટે યુરોપમાં સ્થળાંતર અધિકારોના વિસ્તરણની જોગવાઈ છે, જે ભારતીય કાર્યબળ માટે મોટી જીત માનવામાં આવે છે.
અમેરિકાની પ્રતિક્રિયા: “ભારત મોખરે રહ્યું”
અમેરિકી વેપાર પ્રતિનિધિ (USTR) જેમિસન ગ્રીરે આ સમજૂતી પર મહત્વની ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે આ સોદામાં સ્પષ્ટપણે “ભારત ટોચ પર રહ્યું છે”. તેમના વિશ્લેષણના મુખ્ય મુદ્દાઓ આ પ્રમાણે છે:
- ટ્રમ્પની નીતિની અસર: ગ્રીરના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રાથમિકતા આપવા અને વિદેશી વસ્તુઓ પર ટેક્સ લાદવાને કારણે, EU હવે અમેરિકાના વિકલ્પ તરીકે ભારત તરફ વળી રહ્યું છે.
- વ્યૂહાત્મક લાભ: EU પોતાની વેપારી નિર્ભરતા માટે અન્ય બજારોની શોધમાં છે, અને ભારતનો ઓછો મજૂરી ખર્ચ તથા વધતું મેન્યુફેક્ચરિંગ બેઝ તેમને એક આદર્શ ભાગીદાર પૂરો પાડે છે.
પડકારો અને રશિયન તેલનો મુદ્દો
જોકે આ કરાર ભારત માટે મોટી તક છે, પરંતુ અમેરિકાએ ભારત દ્વારા રશિયન તેલની ખરીદી પર પોતાની કડક નજર રાખેલી છે.
- ટેક્સની ગૂંચ: અમેરિકી વહીવટીતંત્રે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રશિયન તેલની ખરીદીને કારણે ભારતીય સામાન પર લાદવામાં આવેલ 50% કુલ ટેરિફ હાલમાં અમલી રહેશે.
- દબાણ: અમેરિકા આશા રાખે છે કે ભારત ધીમે-ધીમે રશિયન તેલ પરની તેની નિર્ભરતા ઘટાડશે.
ભવિષ્ય
યુરોપિયન કમિશનના પ્રમુખ ઉર્સુલા વોન ડેર લેયેને તેને એક “ઐતિહાસિક ક્ષણ” ગણાવી છે જે વૈશ્વિક પડકારો વચ્ચે સહકારનો મજબૂત સંદેશ આપે છે. આ સમજૂતીથી 2032 સુધીમાં EU ની નિકાસ બમણી થવાની ધારણા છે, જેનાથી બંને ક્ષેત્રોમાં લાખો નવી રોજગારીની તકો ઊભી થશે.
