તહેવારો પહેલા જ મોંઘવારીનો મોટો ઝટકો! તુવેર દાળ કેમ થઈ આટલી મોંઘી?
ભારતીય રસોડામાં દાળ અને ભાત એ માત્ર ખોરાક નથી, પરંતુ દરેક ઘરના દૈનિક આહારનો મુખ્ય હિસ્સો છે. તાજેતરમાં ચોખાના ભાવમાં થયેલા વધારા બાદ હવે તુવેર દાળ (અરહર દાળ) ના ભાવમાં પણ તીવ્ર ઉછાળો જોવા મળી રહ્યો છે. દાળોના રાજા ગણાતી તુવેર દાળના ભાવ છેલ્લા એક જ મહિનામાં લગભગ ૧૧% સુધી વધી ગયા છે. આગામી તહેવારોની મૌસમ પહેલા દાળના ભાવમાં આવેલો આ ઉછાળો સામાન્ય નાગરિકોના ઘરના બજેટને ખોરવી રહ્યો છે.
જ્યારે પણ રસોડાની આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના ભાવ વધે છે, ત્યારે તેની સીધી અસર મધ્યમ અને ગરીબ વર્ગના ખિસ્સા પર પડે છે. હાલમાં દેશભરની મંડીઓમાં તુવેર દાળના સરેરાશ ભાવ વધીને આશરે ₹૮,૧૪૧.૨૫ પ્રતિ ક્વિન્ટલ સુધી પહોંચી ગયા છે.
તુવેર દાળના ભાવ વધવા પાછળના મુખ્ય કારણો
દાળના ભાવમાં અચાનક આવેલી આ તેજી પાછળ કોઈ એક કારણ નથી, પરંતુ ઉત્પાદન અને માંગ વચ્ચેનું અસંતુલન મુખ્ય જવાબદાર છે. કેડિયા એડવાઈઝરીના અહેવાલ અને બાજરી વિશ્લેષકોના જણાવ્યા મુજબ, ભાવ વધારા પાછળ નીચે મુજબના મુખ્ય કારણો કામ કરી રહ્યા છે:
નબળું ચોમાસું અને પાકને નુકસાન: તુવેરના પાક માટે યોગ્ય સમયે વરસાદ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. આ વર્ષે કેટલાક પ્રમુખ ઉત્પાદક રાજ્યોમાં ચોમાસું નબળું રહેવાના કારણે વાવણી અને પાકની ગુણવત્તા પર વિપરીત અસર પડી છે. ભવિષ્યમાં પુરવઠો (સપ્લાય) ઓછો રહેવાની આશંકાથી બજારમાં અત્યારથી જ ભાવ ઊંચકાયા છે.
તહેવારો પહેલા મિલરોની ખરીદી: ભારતમાં આગામી દિવસોમાં મોટા તહેવારો આવી રહ્યા છે. તહેવારોના સમયમાં દાળની વપરાશ અને માંગ હંમેશા વધી જતી હોય છે. આ માંગને પહોંચી વળવા માટે દાળ મિલોના માલિકો (મિલરો) એ અત્યારથી જ મોટા પાયે તુવેરની ખરીદી શરૂ કરી દીધી છે, જેનાથી બજારમાં અચાનક માંગ વધી ગઈ છે.
સપ્લાય ચેઇનની ચિંતા: પાકના નબળા અંદાજને કારણે વેપારીઓ અને સ્ટોકિસ્ટો પણ ભવિષ્યની અછતને ધ્યાનમાં રાખીને સાવચેત થઈ ગયા છે, જેથી બજારમાં માલની આવક ઘટી છે અને કિંમતોમાં તેજી જોવા મળી રહી છે.
ભાવમાં કેટલો ઉછાળો આવ્યો?
આંકડાકીય દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, છેલ્લા એક મહિનામાં તુવેર દાળના ભાવમાં આશરે ૧૦.૯૨% નો વધારો નોંધાયો છે. જો ત્રણ મહિનાના ગાળાની વાત કરીએ તો આ વધારો ૧૧.૦૨% જેટલો રહ્યો છે. આ દર દર્શાવે છે કે દાળના ભાવ સતત ઊંચા સ્તરે જળવાઈ રહ્યા છે. દેશની વિવિધ મંડીઓમાં સરેરાશ ભાવ ₹૮,૧૪૧.૨૫ પ્રતિ ક્વિન્ટલ સુધી પહોંચી જતાં છૂટક બજારમાં ગ્રાહકો સુધી પહોંચતા પહોંચતા દાળ વધુ મોંઘી બની રહી છે.
સરકાર દ્વારા MSP માં વધારો
ખેડૂતોને તેમની ઉપજના યોગ્ય ભાવ મળી રહે અને બજારમાં કિંમતો એકદમ નીચે ન ઘટી જાય તે માટે સરકારે પણ મહત્વનો નિર્ણય લીધો છે. સરકારે ૨૦૨૬-૨૭ ની સિઝન માટે તુવેર દાળના લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) માં વધારો કર્યો છે.
સરકારે તુવેરના ટેકાના ભાવમાં ₹૪૫૦ નો વધારો કરીને તેને ₹૮,૪૫૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલ નક્કી કર્યા છે. લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) એ સરકાર દ્વારા નક્કી કરાયેલી તે ન્યૂનતમ કિંમત છે, જેના પર સરકાર ખેડૂતો પાસેથી પાકની ખરીદી કરવાની ખાતરી આપે છે. આ નિર્ણયથી ખેડૂતોને આર્થિક ટેકો મળશે અને તેમને વધુ વાવણી કરવા પ્રોત્સાહન મળશે, પરંતુ ટૂંકા ગાળે બજાર ભાવ પર તેની અસર જોવા મળી રહી છે.
ઘરના રાશન બજેટ પર શું અસર પડશે?
તુવેર દાળના ભાવ વધવાથી સામાન્ય ગૃહિણીઓ અને પરિવારના માસિક બજેટ પર ભારે બોજ પડશે. મોંઘવારીના આ યુગમાં જ્યારે શાકભાજી અને ચોખા પહેલાથી જ મોંઘા છે, ત્યારે દાળના ભાવ વધવા તે ‘બળતામાં ઘી હોમવા’ સમાન છે.
એક તરફ તુવેર દાળ મોંઘી થઈ રહી છે, તો બીજી તરફ ચોખાના ઉત્પાદનમાં પણ ઘટાડાની શક્યતાઓ સેવાઈ રહી છે. જો આ જ પરિસ્થિતિ જળવાઈ રહેશે તો આવનારા તહેવારોના દિવસોમાં થાળીમાંથી પૌષ્ટિક આહાર મોંઘો થઈ જશે. સરકારે બજારમાં સપ્લાય જાળવી રાખવા અને કૃત્રિમ અછત કે સંગ્રહખોરી રોકવા માટે યોગ્ય પગલાં ભરવા પડશે, જેથી સામાન્ય જનતાને રાહત મળી શકે.
