ભારતનો અબજોનો માસ્ટરપ્લાન: દરિયામાં થશે મોટું ડ્રિલિંગ, જાણો દેશને શું થશે ફાયદો!
ભારત પોતાની ઝડપથી વધી રહેલી ઉર્જા જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા અને તેલ તેમજ કુદરતી ગેસના દેશી ઉત્પાદનમાં વધારો કરવા માટે એક અત્યંત મહત્વકાંક્ષી ડગલું ભરવા જઈ રહ્યું છે. સરકારી ક્ષેત્રની અગ્રણી કંપની ‘ઓઈલ ઈન્ડિયા લિમિટેડ’ (OIL) એ દેશના સમુદ્રી વિસ્તારોમાં તેલ અને ગેસના નવા ભંડારોની શોધ તેજ બનાવવાની વિશાળ યોજના બનાવી છે. આ યોજના અંતર્ગત આગામી ત્રણ વર્ષો દરમિયાન સમુદ્રના ‘ડીપવોટર’ (ઊંડા પાણી) અને ‘અલ્ટ્રા-ડીપવોટર’ (અતિ-ઊંડા પાણી) ધરાવતા વિસ્તારોમાં સંશોધનાત્મક કૂવાઓ ખોદવા માટે આશરે ₹૧૫,૦૦૦ કરોડનો મોટો ખર્ચ કરવામાં આવશે.
આ વ્યાપક પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સમુદ્રની અગાધ ઊંડાઈમાં છુપાયેલા હાઈડ્રોકાર્બન ભંડારોનો તાગ મેળવવો અને દેશમાં તેલ-ગેસનું ઉત્પાદન વધારીને આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે. ઓઈલ ઈન્ડિયા દ્વારા આ શોધ અભિયાન મુખ્યત્વે અંદમાન, કૃષ્ણા-ગોદાવારી, મહાનદી અને કેરળ-કોંકણ જેવા મહત્ત્વના સેડિમેન્ટરી (તળછટી) બેસિનમાં ચલાવવામાં આવશે. આ સાહસમાં ભારત સરકારની ‘સમુદ્ર મંથન’ યોજના પણ આર્થિક અને તકનીકી ટેકો પૂરો પાડશે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે ઓઈલ ઈન્ડિયાની આ યોજના શું છે અને તેનાથી દેશને શું ફાયદાઓ થશે.
અગાધ સમુદ્રમાં જ ખોદકામ શા માટે?
ઓઈલ ઈન્ડિયાના ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર રંજીત રથના જણાવ્યા અનુસાર, ઊંડા અને અતિ-ઊંડા સમુદ્રી જળમાં તેલ અને ગેસની શોધ કરવી એ અત્યંત જટિલ અને ખૂબ જ ખર્ચાળ પ્રક્રિયા છે. આ જ કારણે કંપની સરકારની ‘સમુદ્ર મંથન’ પહેલનો લાભ લઈને આ ઊંડા વિસ્તારોમાં પોતાનું સર્ચ ઓપરેશન વ્યાપક બનાવશે.
કેન્દ્ર સરકારે દેશની ઉર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાના હેતુથી ‘સમુદ્ર મંથન’ યોજના હેઠળ વર્ષ ૨૦૩૦-૩૧ સુધીમાં ₹૮૪,૦૮૪ કરોડના વિશાળ બજેટની મંજૂરી આપેલી છે. આ યોજના હેઠળ સરકાર દરિયામાં સંશોધનાત્મક કૂવાના ડ્રિલિંગ ખર્ચના ૫૦% સુધીની રકમ સબસિડી અથવા આર્થિક સહાય સ્વરૂપે આપશે. જોકે, આ આર્થિક મદદ માટે પ્રતિ કૂવા દીઠ ₹૬૭૫ કરોડની મહત્તમ મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે, જેથી કંપનીઓને નાણાકીય જોખમ ઓછું લાગે અને તેઓ શોધખોળ માટે પ્રોત્સાહિત થાય.
વિદેશોમાં પણ તેલ-ગેસ સંપત્તિઓ ખરીદવાની તૈયારી
ઓઈલ ઈન્ડિયા માત્ર દેશની સીમાઓ કે દરિયાઈ ક્ષેત્રો પૂરતી સીમિત નથી રહી. દેશની ઉર્જા સુરક્ષાને વધુ મજબૂત કરવા માટે કંપની વિદેશોમાં પણ તેલ, ગેસ અને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ખનિજો (ક્રિટિકલ મિનરલ્સ) સાથે જોડાયેલી સંપત્તિઓ અને પ્રોજેક્ટ્સ ખરીદવા માટે સતત તકો શોધી રહી છે.
હાલમાં પણ ઓઈલ ઈન્ડિયાની વૈશ્વિક સ્તરે સારી પહોંચ છે. કંપની રશિયા, વેનેઝુએલા, નાઈજીરિયા, મોઝામ્બિક, લીબિયા, ગેબોન અને બાંગ્લાદેશ સહિત સાત દેશોમાં પોતાની સક્રિય હાજરી ધરાવે છે અને ત્યાં વિવિધ ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ કરી રહી છે.
કયા સમુદ્રી વિસ્તારોમાં થશે ખોદકામ?
આગામી ત્રણ વર્ષ દરમિયાન ઓઈલ ઈન્ડિયા ભારતીય દરિયાઈ સીમામાં નીચે મુજબના પ્રમુખ વિસ્તારો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે:
અંદમાન બેસિન: અંદમાન આઈલેન્ડ્સ આસપાસના ઊંડા દરિયાઈ વિસ્તારોમાં વ્યાપક સંશોધન હાથ ધરાશે.
કૃષ્ણા-ગોદાવારી બેસિન: કુદરતી ગેસ અને તેલ માટે અત્યંત સમૃદ્ધ ગણાતા આ ક્ષેત્રમાં પણ નવા કૂવાઓ ખોદવામાં આવશે.
મહાનદી અને કેરળ-કોંકણ બેસિન: પૂર્વ અને પશ્ચિમ બંને કિનારાઓ નજીકના સેડિમેન્ટરી બેસિન વિસ્તારોને આ અભિયાનમાં સાંકળી લેવાયા છે.
આ તમામ ક્ષેત્રોમાં તેલ અને પ્રાકૃતિક ગેસના નવા અનામત ભંડારો શોધીને દેશના પોતાના ઉત્પાદનમાં મોટો ઉછાળો લાવવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે.
ભારત માટે આ મિશન કેમ અત્યંત મહત્વનું છે?
ભારત હાલમાં પોતાની તેલ જરૂરિયાતનો ૮૦% થી વધુ હિસ્સો વિદેશોમાંથી આયાત કરે છે, જેના કારણે દેશમાંથી મોટો નાણાકીય પ્રવાહ વિદેશી હૂંડિયામણ સ્વરૂપે બહાર જાય છે. વળી, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે જીઓપોલિટિકલ તણાવ કે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિમાં કાચા તેલના ભાવ વધવાથી દેશના અર્થતંત્ર પર વિપરીત અસર પડે છે. સમુદ્રમાં આવા મોટા પાયે ખોદકામ કરીને જો સ્થાનિક સ્તરે જ ઈંધણનો મોટો ભંડાર મળી જાય, તો ભારત ઉર્જા ક્ષેત્રે સ્વનિર્ભર બનવા તરફ ખૂબ મોટું કદમ ભરી શકશે.
