મુંબઈમાં ભાજપનો ‘શંખનાદ’: ઉદ્ધવનું 25 વર્ષનું વર્ચસ્વ ખતમ, મહારાષ્ટ્ર નિકાય ચૂંટણીમાં મહાયુતિની બમ્પર જીત
મહારાષ્ટ્રના રાજકારણમાં મોટો ઉલટફેર કરતા ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) અને તેના સહયોગીઓએ રાજ્યની 29 મહાનગરપાલિકાઓની ચૂંટણીમાં ઐતિહાસિક જીત મેળવી છે. દેશની સૌથી ધનિક નગરપાલિકા, બૃહન્મુંબઈ મહાનગરપાલિકા (BMC) પર છેલ્લા 25 વર્ષોથી ચાલી આવતું ઉદ્ધવ ઠાકરે અને શિવસેના (UBT) નું એકચક્રી શાસન હવે સમાપ્ત થઈ ગયું છે.
ચૂંટણી પરિણામો: ભાજપ સૌથી મોટી શક્તિ તરીકે ઉભરી
શુક્રવારે જાહેર થયેલા પરિણામો અનુસાર, BMC ની 227 બેઠકોમાંથી ભાજપ 89 બેઠકો જીતીને સૌથી મોટા પક્ષ તરીકે ઉભરી આવ્યો છે. ઉદ્ધવ ઠાકરેના નેતૃત્વ હેઠળની શિવસેના (UBT) ને 65 બેઠકો મળી છે, જ્યારે મુખ્યમંત્રી એકનાથ શિંદેની શિવસેનાએ 29 બેઠકો પર જીત મેળવી છે. કોંગ્રેસને આ ચૂંટણીમાં મોટો ફટકો પડ્યો છે અને તે માત્ર 24 બેઠકો પર સમેટાઈ ગઈ છે, જે મુંબઈમાં તેનું અત્યાર સુધીનું સૌથી ખરાબ પ્રદર્શન છે.
સમગ્ર રાજ્યની વાત કરીએ તો, 2,868 બેઠકોમાંથી ભાજપે 1,400 બેઠકો પર કબજો કર્યો છે. ભાજપ અને શિંદે જૂથની શિવસેનાના ‘મહાયુતિ’ ગઠબંધને 29 માંથી 22 થી વધુ મહાનગરપાલિકાઓમાં સ્પષ્ટ સરસાઈ મેળવી છે. આ જીત સાથે જ મુંબઈમાં ‘ધુરંધર દેવેન્દ્ર’ ના પોસ્ટરો લાગ્યા છે, જે નાયબ મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસના વધતા શહેરી પ્રભુત્વને દર્શાવે છે.
ઉદ્ધવ ઠાકરેનો પલટવાર: “લોકશાહીની હત્યા” ના આરોપ
પોતાની હાર વચ્ચે, શિવસેના (UBT) પ્રમુખ ઉદ્ધવ ઠાકરેએ ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે અને તેને “લોકશાહીની હત્યા” ગણાવી છે. તેમણે રાજ્ય ચૂંટણી પંચ (SEC) પર પક્ષપાતનો આરોપ લગાવતા રાજ્ય ચૂંટણી કમિશનર દિનેશ વાઘમારેને સસ્પેન્ડ કરવાની માંગ કરી છે.
ઠાકરેએ ચૂંટણીમાં અનેક ગેરરીતિઓના દાવા કર્યા છે:
- મતદાર યાદીમાં ગરબડ: હજારો મતદારોના નામ ગાયબ હતા, ખાસ કરીને એવા વિસ્તારોમાં જ્યાં વિપક્ષ મજબૂત છે.
- શાહીનો વિવાદ: આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે કે મતદારોની આંગળીઓ પર લગાવવામાં આવેલી અવિનાશી શાહી સરળતાથી ભૂંસાઈ રહી હતી, જેનાથી નકલી મતદાનને પ્રોત્સાહન મળ્યું.
- વહીવટી મિલીભગત: તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે ચૂંટણી અધિકારીઓ ‘ભાજપ એપ’ નો ઉપયોગ કરી રહ્યા હતા અને મતદાન મથકોની અંદર ભાજપના પોસ્ટરો અને પ્રતીકો દેખાઈ રહ્યા હતા.
ઉદ્ધવના મુખપત્ર ‘સામના’ એ પણ આકરા પ્રહારો કરતા લખ્યું છે કે જો જીત ખરીદવાની જ હતી, તો ચૂંટણી યોજવાનો કોઈ અર્થ રહ્યો નથી.
કોંગ્રેસની ઐતિહાસિક નિષ્ફળતા
મુંબઈમાં કોંગ્રેસનું પતન પક્ષ માટે ચિંતાનો વિષય બન્યું છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આંતરિક વિખવાદ, નબળી રણનીતિ અને પાયાના સ્તરે કાર્યકરોના મનોબળમાં ઘટાડાએ પક્ષને આ સ્થિતિમાં પહોંચાડ્યો છે. મુંબઈ કોંગ્રેસ પ્રમુખ વર્ષા ગાયકવાડની નેતૃત્વ ક્ષમતા પર પણ સવાલો ઉઠી રહ્યા છે, કારણ કે પક્ષ પોતાની અગાઉની 31 બેઠકો પણ જાળવી શક્યો નથી.
ચૂંટણી પંચની જવાબદારી પર નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ચૂંટણી સંચાલન સંસ્થાઓ (EMBs) ની સ્વતંત્રતા અને જવાબદારી વચ્ચે સંતુલન જાળવવું હંમેશા એક પડકાર રહ્યો છે. વિદ્વાનો તર્ક આપે છે કે ચૂંટણી પંચ ઘણીવાર ‘એક્સ્ટ્રા-લીગલ’ પદ્ધતિઓ (જેમ કે આર્કિટેક્ચર, નજ અને નોટિસ) દ્વારા ચૂંટણી પ્રક્રિયાને પ્રભાવિત કરે છે, જે ઘણીવાર જાહેર તપાસમાંથી બચી જાય છે. મહારાષ્ટ્રની તાજેતરની ચૂંટણીઓમાં મતદાર યાદીઓ અને મતદાન મથકોના સંચાલનને લઈને ઉઠેલા વિવાદો આ જ જવાબદારીની ઉણપ તરફ ઈશારો કરે છે.
આગળની રાહ
BMC હાથમાંથી જવી એ ઉદ્ધવ ઠાકરે માટે એક મોટો માળખાકીય ફટકો છે, કારણ કે તે પક્ષના રાજકીય પ્રભાવ અને નાણાકીય શક્તિનો મુખ્ય સ્ત્રોત હતો. હવે તેમણે પોતાની રાજનીતિને માત્ર ‘મરાઠી માણસ’ થી આગળ વધારીને નવા ગઠબંધન અને વ્યૂહરચનાઓ પર વિચાર કરવો પડશે. બીજી તરફ, ભાજપે આ જીત સાથે મહારાષ્ટ્રના શહેરી વિસ્તારો પર પોતાની પકડ વધુ મજબૂત કરી લીધી છે.
