મિશ્ર પાક પદ્ધતિ અને ઓછા પાણીએ વધુ ઉત્પાદન અંગે મણિબા પ્રાકૃતિક કેન્દ્ર ખાતે ખેડૂતોને આપવામાં આવી વિસ્તૃત માહિતી
વલસાડ જિલ્લાના ઉમરગામ તાલુકાના અંકલાસ ગામમાં આવેલા ‘મણિબા પ્રાકૃતિક કેન્દ્ર’ ખાતે કપરાડા તાલુકાના ખેડૂતો માટે એક અભ્યાસ પ્રવાસનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ મુલાકાત દરમિયાન ખેડૂતોએ પ્રાકૃતિક ખેતીના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો જેવા કે આચ્છાદાન (મલ્ચિંગ), બીજામૃત, જીવામૃત અને વાફસા વિશે પ્રત્યક્ષ જાણકારી મેળવી હતી. આ કેન્દ્રના માલિક અને આત્મા પ્રોજેક્ટના માસ્ટર ટ્રેનર હસમુખભાઈ પટેલે ખેડૂતોને રાસાયણિક મુક્ત ખેતી તરફ વળવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.
મિશ્ર પાક પદ્ધતિ: ઓછા ખર્ચે અને ઓછા પાણીએ વધુ ઉત્પાદન
તાલીમ દરમિયાન હસમુખભાઈ પટેલે ખેડૂતોને મિશ્ર પાક પદ્ધતિના ફાયદા સમજાવ્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું હતું કે કેવી રીતે વૈજ્ઞાનિક રીતે અલગ-અલગ પાકો સાથે વાવવાથી ઓછા ખર્ચે વધુ વળતર મેળવી શકાય છે. આ પદ્ધતિમાં પાણીનો બચાવ કેવી રીતે કરવો અને જમીનની ફળદ્રુપતા જાળવીને પણ મબલખ પાક કેવી રીતે લેવો તેની વિસ્તૃત સમજ આપવામાં આવી હતી. આ અભિગમથી ખેડૂતોની આર્થિક સ્થિતિમાં સુધારો લાવી શકાય છે.
આંબાની નીચે હળદરની ખેતી: જોખમ ઘટાડવાનો નુસખો
જિલ્લા પંચાયતના બાંધકામ સમિતિના ચેરમેન ભરતભાઈ જાધવે આંબાના બગીચામાં હળદરની ખેતી વિશે વિશેષ માહિતી મેળવી હતી. માસ્ટર ટ્રેનરે સમજાવ્યું હતું કે જો કોઈ કારણસર આંબાનો પાક નિષ્ફળ જાય, તો પણ તેની નીચે આંતરપાક તરીકે વાવેલી હળદર અને શક્કરિયામાંથી ખેડૂત સારી આવક મેળવી શકે છે. આ મિશ્ર પાક પદ્ધતિ ખેડૂત માટે એક ‘વીમા’ સમાન છે, જે પાક નિષ્ફળ જવાના સંજોગોમાં આર્થિક ટેકો પૂરો પાડે છે.
ખેતી ખર્ચ ઘટાડવા અને જમીન સુધારવા માટે પ્રાકૃતિક ખેતી અનિવાર્ય
પ્રાકૃતિક ખેતીમાં ગાયના છાણ અને ગૌમૂત્રમાંથી બનતા જીવામૃત અને બીજામૃતનો ઉપયોગ જમીનમાં અળસિયા અને ઉપયોગી બેક્ટેરિયા વધારે છે. ખેડૂતોને આ પદ્ધતિ અપનાવીને બજારમાંથી મોંઘા ખાતરો અને દવાઓ ખરીદવાનું બંધ કરવા અપીલ કરવામાં આવી હતી. આ મુલાકાતથી કપરાડાના ખેડૂતોમાં નવો ઉત્સાહ જોવા મળ્યો હતો અને તેમણે પોતાના ખેતરોમાં આ પ્રયોગો અમલી બનાવવાનો નિર્ધાર વ્યક્ત કર્યો હતો.
