૫૦૦૦ ના ટ્રાન્ઝેક્શન પર ₹૨૦ અને ૧૦૦૦૦ પર ₹૪૦ કપાશે, જાણો UPI ચાર્જનું નવું ફોર્મ્યુલા
દેશમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ ક્ષેત્રે ક્રાંતિ લાવનાર યુનિફાઈડ પેમેન્ટ્સ ઈન્ટરફેસ (UPI) ના ઉપયોગ અને તેના પર લાગતા ચાર્જિસને લઈને લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી અટકળો અને મૂંઝવણોનો આખરે અંત આવ્યો છે. નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCI) અને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા UPI વ્યવહારો પર ફી વસૂલવાની નીતિ અંગે સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ કરી દેવામાં આવી છે. નવા નિયમો મુજબ, હવેથી વેપારીઓએ (Merchants) ₹૨,૦૦૦ થી વધુ મૂલ્યના UPI વ્યવહારો પર ૦.૪ ટકા જેટલી મરચંટ ફી ચૂકવવી પડશે. અત્યાર સુધી આ વિષય માત્ર ચર્ચા અને અનુમાનો પૂરતો મર્યાદિત હતો, પરંતુ હવે સરકારે કાયદેસરનું માળખું જાહેર કરી દીધું છે.
UPI ચાર્જનો નવો નિયમ અને ફોર્મ્યુલા
NPCI ની સત્તાવાર જાહેરાત અનુસાર, આવનારી ૧૫ ઓક્ટોબરથી આ નવો નિયમ અમલી બનાવવામાં આવશે. જોકે, આ નિયમની સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે ₹૨,૦૦૦ સુધીના નાના વ્યવહારો પર કોઈ પણ પ્રકારનો ચાર્જ વસૂલવામાં આવશે નહીં. ₹૨,૦૦૦ થી વધુ રકમની ચુકવણી સ્વીકારતી વખતે વેપારીના ખાતામાંથી નક્કી કરાયેલા દર મુજબ ચાર્જ કાપવામાં આવશે.
જો આ ગણતરીને સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, જો કોઈ ગ્રાહક વેપારીને ₹૫,૦૦૦ નું UPI પેમેન્ટ કરે છે, તો ૦.૪ ટકાના દરે વેપારીએ ₹૨૦ ની ફી આપવી પડશે. તેવી જ રીતે, ₹૧૦,૦૦૦ ના મોટા વ્યવહાર પર વેપારીના ખાતામાંથી ₹૪૦ કાપવામાં આવશે. આ ફી ચુકવણી સ્વીકારનાર વેપારીના ખાતામાંથી સર્વિસ પ્રોવાઈડર અથવા બેંક દ્વારા કાપી લેવામાં આવશે.
સામાન્ય ગ્રાહકો માટે સેવા સંપૂર્ણપણે મફત
આ અંગે કેન્દ્ર સરકારે પણ સોમવારે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે બેંકો અથવા ગૂગલ પે, ફોનપે, પેટીએમ જેવા ચુકવણી સેવા પ્રદાતાઓ (Payment Service Providers) સામાન્ય ગ્રાહકો પર ₹૨,૦૦૦ સુધીના કે તેથી વધુના UPI વ્યવહારો માટે કોઈ પ્રત્યક્ષ (Direct) કે પરોક્ષ (Indirect) ફી લાદી શકશે નહીં.
આનો સ્પષ્ટ અર્થ એ છે કે એક સામાન્ય નાગરિક જ્યારે કોઈ દુકાનદારને પૈસા ચૂકવે છે અથવા પોતાના મિત્ર કે સગા-સંબંધિયાઓને UPI મારફતે નાણાં ટ્રાન્સફર કરે છે, ત્યારે ગ્રાહકે એક પણ રૂપિયો વધારાનો આપવો પડશે નહીં. ગ્રાહકો માટે UPI ની સેવા પહેલાની જેમ જ તદ્દન મફત રહેશે. ચાર્જ ચૂકવવાની જવાબદારી માત્ર અને માત્ર વ્યાપારી એકમોની જ રહેશે.
નાના વેપારીઓને રાહત અને ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમની સ્થિરતા
સરકાર અને NPCI એ નાના વેપારીઓ, ફેરિયાઓ અને કરિયાણાની દુકાનદારોના હિતોનું ધ્યાન રાખીને ₹૨,૦૦૦ સુધીના દૈનિક વ્યવહારોને ફી મુક્ત રાખ્યા છે. મોટાભાગના નાના અને દૈનિક વ્યવહારો ₹૨,૦૦૦ ની મર્યાદાની અંદર જ થતા હોય છે, જેથી નાના વેપારીઓને આ નવા નિયમથી કોઈ મોટો આર્થિક બોજ સહન કરવો પડશે નહીં.
બીજી તરફ, બેંકો અને પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સ માટે UPI નેટવર્ક, સાયબર સુરક્ષા અને તકનીકી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જાળવી રાખવા માટે મોટો ખર્ચ થતો હોય છે. ₹૨,૦૦૦ થી ઉપરના વ્યવહારો પર ૦.૪% ચાર્જ લેવાથી આ ડિજિટલ પેમેન્ટ નેટવર્કને નાણાકીય રીતે વધુ મજબૂત અને ટકાઉ બનાવી શકાશે. ૧૫ ઓક્ટોબરથી લાગુ થઈ રહેલા આ નીતિવિષયક ફેરફારથી દેશમાં ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શનની પારદર્શિતામાં વધુ વધારો થશે.
