હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ કે શાંતિ કરાર ભૂલી જાઓ: ઈરાનના એક નિર્ણયથી ભારતને થશે આ ત્રણ મોટા ફાયદા, ક્રૂડના ભાવ ગગડ્યા!
વૈશ્વિક મંચ પરથી ભારતની અર્થવ્યવસ્થા અને સામાન્ય જનતા માટે દિવાળી પહેલાં જ ધમાકેદાર આતિશબાજી જેવા સારા સમાચાર આવ્યા છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી તણાવભરી મડાગાંઠનો આખરે સુખદ અંત આવતો દેખાઈ રહ્યો છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય ભૂરાજકીય પરિવર્તનની જાહેરાત થતાં જ વૈશ્વિક બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં સીધો ૩% નો કડાકો બોલાઈ ગયો છે અને કિંમત પ્રતિ બેરલ $૭૭ પર આવી ગઈ છે. ભારત જેવા દેશ માટે, જે પોતાની જરૂરિયાતનું ૮૦% થી વધુ તેલ આયાત કરે છે, તેના માટે આ સમાચાર કોઈ બુસ્ટર ડોઝથી ઓછા નથી.
શું છે આ ઐતિહાસિક નિર્ણય?
લાંબી ખેંચતાણ બાદ વોશિંગ્ટને ઈરાન પરના કાચા તેલની નિકાસના કડક પ્રતિબંધોમાં અસ્થાયી રૂપે મોટી ઢીલ આપીને તેહરાનને ખુલ્લેઆમ શ્વાસ લેવાની તક આપી છે. સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં યોજાયેલી હાઈ-લેવલ બેઠક બાદ, યુએસ ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેંટે આગામી ૬૦ દિવસ માટે ઈરાન માટે આ ખાસ મુક્તિની જાહેરાત કરી છે.
બદલામાં, ઈરાને પણ નરમ વલણ અપનાવતા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોને સુરક્ષિત માર્ગ આપવાની અને પરમાણુ મથકો પર આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઉર્જા એજન્સી (IAEA) ના નિરીક્ષકોને પાછા આવવાની મંજૂરી આપી દીધી છે. આ વૈશ્વિક સમજૂતીથી ભારતને ત્રણ સીધા અને મોટા ફાયદા થવા જઈ રહ્યા છે:
૧. સસ્તા ક્રૂડ ઓઈલનો મજબૂત અને નવો વિકલ્પ
વર્ષ ૨૦૧૮ માં જ્યારે અમેરિકાએ ઈરાન પર ફરીથી કડક આર્થિક પ્રતિબંધો લાદ્યા, તે પહેલાં ભારત ઈરાની તેલનો બીજો સૌથી મોટો ખરીદદાર દેશ હતો. ભારત પોતાની તેલની કુલ જરૂરિયાતના ૧૦% એકલું ઈરાન પાસેથી ખરીદતું હતું. હાલના સમયમાં ભારત મોટાભાગનું તેલ રશિયા પાસેથી ડિસ્કાઉન્ટમાં ખરીદી રહ્યું છે, પરંતુ બદલાતા વૈશ્વિક સમીકરણો અને પશ્ચિમી દેશોના દબાણને કારણે ભારત પર વૈવિધ્યકરણનું દબાણ હતું.
હવે વૈશ્વિક બજારમાં ઈરાની ક્રૂડ તેલનું કાયદેસર વળતર થતાં જ ભારતને એક મજબૂત અને ભરોસાપાત્ર વિકલ્પ મળી ગયો છે. આ નવી સ્પર્ધાને કારણે આગામી સમયમાં સ્થાનિક બજારમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ નિયંત્રણમાં રહેશે અને મોંઘવારીના મોરચે સામાન્ય નાગરિકોને મોટી રાહત મળશે.
૨. ૯૦ દિવસની ઉદાર ધિરાણ મર્યાદા (ક્રેડિટ પિરિયડ) અને ઓછો નૂર ખર્ચ
બજારના આર્થિક નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ઈરાન સાથે વેપાર કરવાનો સૌથી મોટો ફાયદો તેની વ્યાપારી સુગમતા છે. સામાન્ય રીતે દુનિયાના અન્ય ઓઈલ ઉત્પાદક દેશો તેલ ખરીદ્યા પછી પેમેન્ટ કરવા માટે માત્ર ૩૦ દિવસનો સમય આપે છે, જ્યારે ઈરાન ભારતને ૬૦ થી ૯૦ દિવસનો ઉદાર ક્રેડિટ પિરિયડ આપવા તૈયાર છે. આનાથી ભારતીય ઓઈલ કંપનીઓ પાસે કેશ ફ્લો જળવાઈ રહેશે. આ ઉપરાંત, ભૌગોલિક દ્રષ્ટિએ ઈરાન ભારતની ખૂબ નજીક હોવાને કારણે દરિયાઈ પરિવહન ખર્ચ (Transportation Cost) માં પણ મોટો ઘટાડો થશે, જે અંતે દેશની તિજોરીને ફાયદો કરાવશે.
૩. ચાબહાર બંદર અને ટ્રેડ કોરિડોરને મળશે નવો વેગ
વ્યૂહાત્મક રીતે જોઈએ તો આ નિર્ણય ભારત માટે જાદુઈ લાકડી સાબિત થઈ શકે છે. ઈરાનનું ચાબહાર બંદર ભારત માટે અત્યંત મહત્વનું છે, કારણ કે તે પાકિસ્તાનને બાયપાસ કરીને ભારતને સીધું અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયા સાથે જોડે છે. અત્યાર સુધી અમેરિકાના પ્રતિબંધોના ડરથી દુનિયાની મોટી બેંકો અને શિપિંગ કંપનીઓ ચાબહાર પ્રોજેક્ટમાં રોકાણ કરવા કે વ્યવહાર કરવાથી ડરતી હતી.
પરંતુ હવે વોશિંગ્ટને બેંકિંગ અને શિપિંગ વ્યવહારોને લીલીઝંડી આપી દેતાં, ચાબહાર દ્વારા ભારતનો ડ્રીમ પ્રોજેક્ટ ‘આંતરરાષ્ટ્રીય ઉત્તર-દક્ષિણ પરિવહન કોરિડોર’ (INSTC) રોકેટ ગતિએ આગળ વધશે. આનાથી મધ્ય એશિયાઈ દેશો સાથે ભારતના વેપાર સંબંધો એક નવી ઊંચાઈએ પહોંચશે.
