હોર્મુઝમાંથી પસાર થતા જહાજો પર ૬૦ દિવસ સુધી કોઈ ટોલ નહીં; ટ્રમ્પે અમેરિકી ટેક્સ નીતિ પર શું કહ્યું?
વૈશ્વિક રાજનીતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારના સૌથી સંવેદનશીલ દરિયાઈ માર્ગ ગણાતા ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) ને લઈને અમેરિકા અને ઈરાન સામસામે આવી ગયા છે. મધ્ય પૂર્વમાં વધી રહેલા તણાવ વચ્ચે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એક અત્યંત આશ્ચર્યજનક અને મોટી જાહેરાત કરી છે. તેમણે જણાવ્યું છે કે ૬૦ દિવસના યુદ્ધવિરામ સમયગાળા દરમિયાન હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી પસાર થતા કોઈપણ વ્યાપારી જહાજ પાસેથી કોઈ પણ પ્રકારનો ‘ટોલ ટેક્સ’ વસૂલવામાં આવશે નહીં. જો કે, આ જાહેરાતની સાથે જ ટ્રમ્પે અમેરિકાના આર્થિક હિતો અને વૈશ્વિક ટેક્સ નીતિઓ અંગે પણ પોતાનો કડક વલણ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે.
યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાના સત્તાવાર સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર એક મહત્વપૂર્ણ જાહેરાત કરતા વૈશ્વિક વેપાર જગતમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આગામી ૬૦ દિવસના યુદ્ધવિરામ દરમિયાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા શિપિંગ કન્ટેનર્સ કે ઓઈલ ટેન્કર્સ પર કોઈ પણ પ્રકારનો વૈશ્વિક ટોલ લાદવામાં આવશે નહીં. પરંતુ, વાસ્તવિક ચિંતા ૬૦ દિવસ પછીની છે. ટ્રમ્પે ચેતવણી આપી છે કે જો આ સમયગાળામાં કોઈ વ્યાપક અને કાયમી શાંતિ કરાર નહીં થાય, તો અમેરિકા આ માર્ગ પર ભારે ટેરિફ અને ટોલ ટેક્સ લાદવાનો નિર્ણય લઈ શકે છે.
યુએસ ટેક્સ અને સંરક્ષણ ખર્ચ અંગે ટ્રમ્પનું વલણ
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હંમેશાં પોતાની ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ નીતિ હેઠળ આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોને બિઝનેસના દ્રષ્ટિકોણથી જોયા છે. આ બાબત પર પણ તેમણે અમેરિકાના કરદાતાઓ (Taxpayers) ના નાણાંનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે, અમેરિકા લાંબા સમયથી મધ્ય પૂર્વીય દેશો માટે એક “પ્રોટેક્શન એન્જલ” (રક્ષક દેવદૂત) તરીકે મફતમાં કામ કરી રહ્યું છે. અમેરિકી સૈન્ય ત્યાં કરોડો ડોલરનો ખર્ચ કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગોનું રક્ષણ કરે છે.
ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે ભવિષ્યમાં આ મફત સેવા બંધ થઈ શકે છે. જો શાંતિ સ્થાપિત નહીં થાય, તો અમેરિકા ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્યમાં થયેલા તમામ સૈન્ય ખર્ચાઓની ભરપાઈ કરવા માટે હોર્મુઝમાંથી પસાર થતા જહાજો પર નવો કરાર કે કડક ટેરિફ વસૂલશે. આ રકમનો ઉપયોગ અમેરિકા પોતાના આર્થિક હિતોના રક્ષણ માટે કરશે.
ઈરાનનો વળતો પ્રહાર અને હોર્મુઝ બંધ કરવાનો દાવો
બીજી તરફ, વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થતાથી વચગાળાના કરાર પર સંમતિ સધાયાના ગણતરીના દિવસોમાં જ ઈરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) એ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને સત્તાવાર રીતે બંધ જાહેર કરી દીધો છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે ઇઝરાયેલ દ્વારા લેબનોનમાં થઈ રહેલી પ્રવૃત્તિઓ અને અમેરિકા દ્વારા યુદ્ધવિરામની શરતો લાગુ કરવામાં કથિત નિષ્ફળતાના કારણે તેમણે આ કડક પગલું ભર્યું છે. ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લાહ મોજતબા ખામેનીના સલાહકાર મોહમ્મદ મોખબેરે સોશિયલ મીડિયા પર ચેતવણી આપી છે કે જ્યાં સુધી જમીની સ્તરે કરારનો અમલ નહીં થાય, ત્યાં સુધી વૈશ્વિક ઉર્જા સપ્લાય ખોરવાઈ જશે અને દુનિયાએ ‘વીજળી ગુલ’ થવા જેવા મોટા સંકટ માટે તૈયાર રહેવું પડશે. જો કે, ઈરાનની આ હરકતો અને દાવાઓ પર ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હાલમાં મૌન સાધ્યું છે.
વૈશ્વિક બજાર પર તેની અસરો
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના તેલ અને ગેસ પુરવઠા માટે કરોડરજ્જુ સમાન છે, જ્યાંથી દરરોજ લાખો બેરલ ક્રૂડ ઓઈલની નિકાસ થાય છે. આ માર્ગ બંધ થવાની અફવા માત્રથી ગ્લોબલ માર્કેટમાં ક્રૂડની કિંમતો આસમાને પહોંચી શકે છે. જો કે, અમેરિકી સૈન્યની સેન્ટ્રલ કમાન્ડે દાવો કર્યો છે કે શનિવારે પણ ૧૭ મિલિયન બેરલ તેલ અને માલસામાનથી ભરેલા ૫૫ વ્યાપારી જહાજો તેમની દેખરેખ હેઠળ સુરક્ષિત રીતે પસાર થયા હતા. અમેરિકાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે દરિયાઈ વાણિજ્યિક શિપિંગમાં કોઈ અવરોધ આવવા દેશે નહીં. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ૬૦ દિવસની આ મુદ્દત દરમિયાન વૈશ્વિક રાજદ્વારીઓ શાંતિ સ્થાપવામાં સફળ થાય છે કે પછી આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર પર નવો ટેક્સ બોજ આવી પડે છે.
