ભારત-અમેરિકા ટ્રેડ વોર? સોલર સેક્ટર પર ૧૨૬% ડ્યુટી લાગતા ભારતીય નિકાસકારોની ચિંતા વધી
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વહીવટીતંત્રે ભારતીય સોલર કંપનીઓ પર ૧૨૬% ની ઈમ્પોર્ટ ડ્યુટી લાદીને ભારતના રિન્યુએબલ એનર્જી સેક્ટર માટે મોટો ઝટકો આપ્યો છે. આ સમાચાર માત્ર આર્થિક આંકડાઓ પૂરતા મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના વ્યાપારી સંબંધો અને ગ્લોબલ સોલર સપ્લાય ચેઈનમાં આવનારા મોટા બદલાવના સંકેત આપે છે.
અમેરિકાએ કેમ લીધો આ આક્રમક નિર્ણય?
અમેરિકાના કોમર્સ ડિપાર્ટમેન્ટનું માનવું છે કે ભારત સરકાર તેની સોલર મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપનીઓને “અયોગ્ય રીતે” સબસિડી આપી રહી છે. અમેરિકાનો આરોપ છે કે આ સબસિડીને કારણે ભારતીય કંપનીઓ તેમના સોલર પેનલ્સ અને સેલ્સ અત્યંત ઓછી કિંમતે અમેરિકામાં વેચી શકે છે. આ પ્રક્રિયાને આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપારની ભાષામાં ‘ડમ્પિંગ’ જેવી સ્થિતિ ગણવામાં આવે છે, જેનાથી અમેરિકાના સ્થાનિક સોલર ઉત્પાદકોને મોટું નુકસાન થઈ રહ્યું છે.
માત્ર ભારત જ નહીં, પરંતુ ઈન્ડોનેશિયા અને લાઓસ જેવા દેશો પર પણ ડ્યુટી વધારવામાં આવી છે. ઈન્ડોનેશિયા માટે આ ડ્યુટી ૮૬% થી વધારીને ૧૪૩% અને લાઓસ માટે ૮૧% કરવામાં આવી છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય “અમેરિકા ફર્સ્ટ” પોલિસી હેઠળ પોતાના દેશના મેન્યુફેક્ચરર્સને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને વિદેશી નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે.
ભારતીય સોલર ઉદ્યોગ પર આની શું અસર થશે?
ભારત અત્યારે વિશ્વમાં સોલર એનર્જી ક્ષેત્રે એક ઉભરતી શક્તિ છે. અદાણી સોલર, ટાટા પાવર અને વારી એનર્જીસ જેવી મોટી કંપનીઓ માટે અમેરિકા એક મોટું માર્કેટ છે. ૧૨૬% ડ્યુટી લાગવાને કારણે ભારતીય સોલર પ્રોડક્ટ્સ અમેરિકાના બજારમાં બમણીથી વધુ મોંઘી થઈ જશે.
આ નિર્ણયથી નીચે મુજબની અસરો જોવા મળી શકે છે:
-
નિકાસમાં ઘટાડો: ભારતની સોલર નિકાસનો મોટો હિસ્સો અમેરિકા જાય છે. આ ડ્યુટી બાદ ઓર્ડર્સમાં મોટો ઘટાડો આવી શકે છે.
-
કંપનીઓના નફા પર અસર: જે કંપનીઓએ અમેરિકાના ઓર્ડર્સને ધ્યાનમાં રાખીને પ્લાન્ટ્સમાં રોકાણ કર્યું હતું, તેમના પ્રોફિટ માર્જિન પર સીધી અસર પડશે.
-
વૈકલ્પિક બજારોની શોધ: ભારતીય કંપનીઓએ હવે યુરોપ, આફ્રિકા અથવા સ્થાનિક ભારતીય બજાર પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે.
અમેરિકાના સ્થાનિક બજાર અને ગ્રાહકો માટે મુશ્કેલી
જોકે આ નિર્ણય અમેરિકાના મેન્યુફેક્ચરર્સને બચાવવા માટે લેવામાં આવ્યો છે, પરંતુ તેની બીજી બાજુ પણ છે. અમેરિકામાં સોલર ઇન્સ્ટોલેશન કરનારી કંપનીઓ અને સામાન્ય ગ્રાહકો માટે આ ખરાબ સમાચાર છે. જો સસ્તી આયાત બંધ થઈ જશે, તો અમેરિકામાં સોલર પેનલ્સ લગાવવાનો ખર્ચ વધી જશે.
આ નિર્ણય ટ્રમ્પની અન્ય નીતિઓ સાથે પણ ટકરાય છે. એકબાજુ ટ્રમ્પ ગ્લોબલ ટેરિફ લાદી રહ્યા છે, તો બીજી બાજુ યુએસ સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉના કેટલાક ટેરિફ રદ કર્યા હતા. આ અસ્થિરતાને કારણે અમેરિકાના સોલર પ્રોજેક્ટ ડેવલપર્સ મૂંઝવણમાં છે કે તેમણે ભવિષ્યના પ્રોજેક્ટ્સનું પ્લાનિંગ કેવી રીતે કરવું.
ભારત-અમેરિકા ટ્રેડ ડીલ અને ટ્રમ્પની વિરોધાભાસી નીતિ
રસપ્રદ વાત એ છે કે આ મહિનાની શરૂઆતમાં જ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ભારત સરકાર વચ્ચે એક દ્વિપક્ષીય વ્યાપારી કરાર (Bilateral Trade Deal) થયો હતો. જેનો હેતુ બંને દેશો વચ્ચેના આર્થિક તણાવને ઘટાડવાનો હતો. પરંતુ, આ સોલર ડ્યુટીના નિર્ણયે સાબિત કર્યું છે કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર પોતાના દેશના હિતો માટે ગમે ત્યારે કડક વલણ અપનાવી શકે છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ૧૦% થી ૧૫% ના ગ્લોબલ ટેરિફની ધમકી વચ્ચે આ ૧૨૬% ની ચોક્કસ સેક્ટર પરની ડ્યુટી એ ભારત માટે ચેતવણી સમાન છે. ભારત સરકારે હવે આ મુદ્દે અમેરિકા સાથે ફરીથી વાટાઘાટો કરવી પડશે અથવા ડબલ્યુટીઓ (WTO) જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર આ બાબત ઉઠાવવી પડશે.
શું આ નિર્ણય બદલાઈ શકે?
અત્યારે આ ‘પ્રારંભિક ડ્યુટી’ (Preliminary Duty) છે. આગામી સમયમાં જ્યારે સંપૂર્ણ તપાસ પૂરી થશે, ત્યારે તેમાં થોડો ફેરફાર થવાની શક્યતા રહેલી છે. જોકે, ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રના ઈતિહાસને જોતા એવું લાગતું નથી કે તેઓ આસાનીથી પીછેહઠ કરશે. ભારતીય કંપનીઓએ હવે પોતાની ટેકનોલોજી વધુ સસ્તી બનાવવી પડશે અથવા અમેરિકામાં જ મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ્સ નાખવા વિશે વિચારવું પડશે જેથી આ ટેરિફથી બચી શકાય.
