ઈરાનમાં મહાવિદ્રોહ: રેકોર્ડ મોંઘવારી અને કથળતી અર્થવ્યવસ્થાએ વિરોધની આગ સળગાવી, હિંસામાં અત્યાર સુધીમાં 16નાં મોત
ઈરાનમાં આર્થિક બદહાલી અને રાજકીય ગૂંગળામણ વિરુદ્ધ શરૂ થયેલો જન-આક્રોશ હવે એક મોટા વિદ્રોહનું સ્વરૂપ લઈ ચૂક્યો છે. 28 ડિસેમ્બર 2025ના રોજ તેહરાનના ગ્રાન્ડ બજારથી શરૂ થયેલું આ આંદોલન હવે સમગ્ર દેશના 174 થી વધુ સ્થળોએ ફેલાઈ ગયું છે. ડિસેમ્બર 2025માં ફુગાવાનો દર (Inflation) 42.2% સુધી પહોંચવા અને ઈરાની રિયાલના રેકોર્ડ ઘટાડા સાથે 1.45 મિલિયન પ્રતિ અમેરિકી ડોલર થવાને કારણે સામાન્ય જનતા રસ્તા પર ઉતરી આવી છે.
આર્થિક સંકટથી સત્તા પરિવર્તનની માંગ સુધી
શરૂઆતમાં આ વિરોધ પ્રદર્શન આસમાને પહોંચેલી કિંમતો અને ખાદ્ય સંકટ વિરુદ્ધ હતું, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેણે રાજકીય વળાંક લીધો. પ્રદર્શનકારીઓ હવે સીધી રીતે ઇસ્લામિક રિપબ્લિકને ઉખેડી ફેંકવા અને સર્વોચ્ચ નેતા અલી ખામેનેઈના શાસનનો અંત લાવવાની માંગ કરી રહ્યા છે. રસ્તાઓ પર “સરમુખત્યારનું મૃત્યુ” (Death to the Dictator) અને “પહલવી પાછો આવશે” જેવા સૂત્રો ગુંજી રહ્યા છે, જે 1979ની ક્રાંતિ પછી શાસન માટે સૌથી મોટા પડકારોમાંનો એક છે.
હિંસા અને જાનહાનિનો વધતો આંકડો
જેમ જેમ વિરોધ તેજ થઈ રહ્યો છે, તેમ તેમ સરકારી દળોની કાર્યવાહી પણ હિંસક બની રહી છે. માનવાધિકાર સંગઠનો અને સમાચાર અહેવાલો અનુસાર, અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા 15 થી 16 પ્રદર્શનકારીઓના મોત થયા છે. ખાસ કરીને લોર્ડેગન, કુહદાશ્ત અને ઈલામ જેવા ગ્રામીણ અને નાના શહેરોમાં સ્થિતિ વધુ ગંભીર છે, જ્યાં સુરક્ષા દળો દ્વારા સીધી રીતે લાઈવ એમોનિયશન (જીવંત દારૂગોળો) નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોવાના અહેવાલો મળ્યા છે.
સરકારી મીડિયાએ દાવો કર્યો છે કે સુરક્ષા દળોના કેટલાક સભ્યો પણ માર્યા ગયા છે, અને શાસન દ્વારા પ્રદર્શનકારીઓ પર ‘વિદેશી એજન્ટ’ હોવાનો આરોપ લગાવવામાં આવી રહ્યો છે. બીજી તરફ, સુરક્ષા દળોએ વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનો (Gen Z) ની મોટા પાયે ધરપકડ કરી છે, જેમાં ઘણા સગીરો પણ સામેલ છે.
ડિજિટલ સેન્સરશીપ અને ‘સ્ટીલ્થ બ્લેકઆઉટ’
પ્રદર્શનોને દબાવવા માટે ઈરાની સરકારે ઈન્ટરનેટ પર કડક પહેરો ગોઠવી દીધો છે. નિષ્ણાતોએ તેને “સ્ટીલ્થ ઈન્ટરનેટ બ્લેકઆઉટ” ગણાવ્યું છે, જ્યાં વૈશ્વિક સ્તરે નેટવર્ક જોડાયેલું દેખાય છે પરંતુ સ્થાનિક સ્તરે ડેટા ટ્રાફિકમાં $35\%$ થી વધુનો ઘટાડો નોંધાયો છે. સરકાર ડીપ પેકેટ ઇન્સ્પેક્શન (DPI) અને પ્રોટોકોલ વ્હાઇટલિસ્ટિંગનો ઉપયોગ કરીને વીપીએન (VPN) અને સંચારના અન્ય સાધનોને અવરોધિત કરી રહી છે.
વૈશ્વિક પ્રતિક્રિયા અને ટ્રમ્પની ચેતવણી
આ દરમિયાન, આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની નજર ઈરાન પર ટકેલી છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર કડક ચેતવણી આપતા કહ્યું છે કે જો ઈરાન શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનકારીઓની હત્યા ચાલુ રાખશે, તો અમેરિકા હસ્તક્ષેપ માટે “પૂરી રીતે તૈયાર” (Locked and Loaded) છે. દેશનિકાલ કરાયેલા રાજકુમાર રઝા પહલવીએ પણ પ્રદર્શનકારીઓને ટેકો આપતા ઈરાની સુરક્ષા દળોને જનતાનો સાથ આપવા અપીલ કરી છે.
તાજી સ્થિતિ
રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયને પ્રદર્શનકારીઓની માંગણીઓ સાંભળવાની વાત કરી છે, પરંતુ શાસનની અંદર કટ્ટરપંથીઓનું વર્ચસ્વ વધી રહ્યું છે. અહેમદ વાહિદીને IRGC ના નવા ડેપ્યુટી કમાન્ડર નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે, જેઓ તેમના કડક વલણ માટે જાણીતા છે. વર્તમાનમાં, ઈરાની અર્થવ્યવસ્થા અને સામાજિક સ્થિરતા એક એવા વળાંક પર છે જ્યાંથી વાપસીનો રસ્તો ધૂંધળો દેખાઈ રહ્યો છે.
