આવકવેરા વિભાગ એક્શન મોડમાં: ટેક્સ બચાવવા ‘ખેલો’ કરનારા ૨૦,૦૦૦ કરદાતાઓ રડાર પર, શરૂ થઈ મોટી તપાસ!
દેશમાં કરચોરી રોકવા અને કર પ્રણાલીને વધુ પારદર્શક બનાવવા માટે આવકવેરા વિભાગ હવે અત્યંત આધુનિક ટેકનોલોજી અને કડક વલણ અપનાવી રહ્યું છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, વિભાગ દ્વારા લગભગ ૧૫,૦૦૦ થી ૨૦,૦૦૦ આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ની ખૂબ જ ઝીણવટભરી તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે. આ એવા કરદાતાઓના ખાતા છે જેમાં “પ્રોવિઝન સ્વેપિંગ” એટલે કે જોગવાઈઓની અદલાબદલી કરીને ગેરકાયદેસર રીતે ટેક્સ બચાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હોવાની પ્રબળ શંકા છે. નાણાકીય નિષ્ણાતોના મતે, આ કોઈ સામાન્ય ભૂલનો કેસ નથી, પરંતુ જાણીજોઈને નિયમોની છટકબારીઓનો ઉપયોગ કરીને સરકારની તિજોરીને નુકસાન પહોંચાડવાનો પ્રયાસ હોઈ શકે છે.
શું છે આ ‘સ્વેપ્ડ પ્રોવિઝન’ નો સમગ્ર ખેલ?
જ્યોતિષીય ચોકસાઈની જેમ ટેક્સના નિયમો પણ એકદમ સ્પષ્ટ હોય છે, પરંતુ કેટલાક લોકો તેમાં લૂપહોલ્સ શોધતા હોય છે. “સ્વેપ્ડ પ્રોવિઝન” એ કોઈ સત્તાવાર સરકારી શબ્દ નથી, પરંતુ ટેક્સ વિભાગમાં આ ટર્મનો ઉપયોગ ત્યારે થાય છે જ્યારે કોઈ કરદાતા એક કર મુક્તિને બદલે બીજી કર મુક્તિનો દાવો કરવા લાગે છે, ભલે તે તેના માટે લાયક ન હોય.
સામાન્ય રીતે જોવા મળ્યું છે કે કેટલાક કરદાતાઓએ જ્યારે ઓરિજિનલ રિટર્ન ફાઇલ કર્યું ત્યારે કોઈ ચોક્કસ કપાત કે મુક્તિનો લાભ લીધો હતો. પરંતુ, પાછળથી જ્યારે તેઓ સુધારેલું (Revised) અથવા અપડેટ કરેલું રિટર્ન ફાઇલ કરે છે, ત્યારે અગાઉની મુક્તિને હટાવીને કોઈ નવી જ જોગવાઈ ઉમેરી દે છે, જેથી કરીને તેમની ટેક્સની જવાબદારી ઓછી થઈ જાય. ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ પગારદાર વ્યક્તિએ પહેલા HRA (હાઉસ રેન્ટ એલાઉન્સ) નો દાવો કર્યો, પણ પછીથી સુધારેલા રિટર્નમાં તેને હટાવીને એવા ભથ્થાનો દાવો કરી લીધો જે તેના ઓફિશિયલ સેલરી સ્ટ્રક્ચરમાં જ નહોતો. આવી પ્રવૃત્તિ સીધી રીતે કાયદાનું ઉલ્લંઘન ગણાય છે.
હાઈટેક ડિજિટલ સ્ક્રુટિની અને ક્રોસ-ચેકિંગ
અગાઉના સમયમાં આવી હેરાફેરી પકડવી મુશ્કેલ હતી કારણ કે તપાસ મેન્યુઅલી થતી હતી. પરંતુ હવે ડિજિટલ યુગમાં આવકવેરા વિભાગ પાસે બહુવિધ ડેટા સ્ત્રોતો ઉપલબ્ધ છે. વિભાગ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને આધુનિક સોફ્ટવેરની મદદથી તમામ દસ્તાવેજોનું ક્રોસ-ચેકિંગ કરી રહ્યું છે. હવે તમારા આઈટીઆરની સરખામણી નોકરીદાતા કંપની દ્વારા આપવામાં આવેલા ફોર્મ ૧૬, કંપનીના ટીડીએસ રિટર્ન (ફોર્મ 24Q), એન્યુઅલ ઇન્ફોર્મેશન સ્ટેટમેન્ટ (AIS), ટેક્સપેયર ઇન્ફોર્મેશન સમરી (TIS) અને ફોર્મ 26AS સાથે કરવામાં આવી રહી છે. આ ઉપરાંત પાછલા વર્ષોના રિટર્ન હિસ્ટ્રીને પણ ચકાસવામાં આવી રહી છે. જો આ રેકોર્ડ્સ અને તમારા દાવા વચ્ચે સહેજ પણ વિસંગતતા જોવા મળે, તો સિસ્ટમ ઓટોમેટિક એલર્ટ જનરેટ કરે છે.
કઈ બાબતો પર ટેક્સ ઓફિસર્સની ખાસ નજર છે?
તપાસ દરમિયાન અધિકારીઓ મુખ્યત્વે એવા કેસો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે જ્યાં ભાડાના મકાનમાં ન રહેવા છતાં મોટા પ્રમાણમાં HRA નો દાવો કરાયો હોય પરંતુ તેની સામે કોઈ વેલિડ રેન્ટ એગ્રીમેન્ટ કે ભાડાની રસીદો ન હોય. આ સિવાય ફોર્મ ૧૬ માં જે ભથ્થાનો ઉલ્લેખ જ ન હોય તેવા ભથ્થાઓના દાવા અને કોઈપણ પાકા પુરાવા વિના કરાયેલા રોકાણો શંકાના દાયરામાં છે. જો મૂળ રિટર્ન અને સુધારેલા રિટર્ન વચ્ચે ટેક્સની રકમમાં મોટો તફાવત દેખાય, તો સ્ક્રુટિનીની શક્યતા ૧૦૦% વધી જાય છે.
મોટો આર્થિક દંડ અને કાનૂની કાર્યવાહીની જોગવાઈ
આવકવેરા વિભાગ દરેક વિસંગતતાને છેતરપિંડી નથી ગણતું. જો કોઈ ભૂલ કે મૂંઝવણના કારણે ફેરફાર થયો હોય અને તેની પાસે માન્ય દસ્તાવેજો હોય તો ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. પરંતુ જો ઇરાદાપૂર્વક ખોટી માહિતી સબમિટ કરવામાં આવી હોય તો ગંભીર પરિણામો ભોગવવા પડી શકે છે. સામાન્ય અંડર-રિપોર્ટિંગ અથવા ખોટી માહિતીના કિસ્સામાં ૫૦% સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. જ્યારે જાણીજોઈને ટેક્સ ચોરી કરવાના આશયથી કરાયેલી ગેરરીતિઓમાં ટેક્સની રકમના ૨૦૦% સુધીનો ભારે દંડ અને વ્યાજ વસૂલવામાં આવી શકે છે.
કરદાતાઓ માટે બચાવનો રોડમેપ
જો કોઈ કરદાતાને ભાન થાય કે તેનાથી ભૂતકાળમાં અથવા ચાલુ વર્ષે કોઈ ખોટો દાવો થઈ ગયો છે, તો નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે તેમણે સમય બગાડ્યા વિના સુધારેલું રિટર્ન ફાઇલ કરીને સાચી વિગતો આપી દેવી જોઈએ. બાકી નીકળતો ટેક્સ અને વ્યાજ સમયસર ચૂકવી દેવાથી મોટા દંડમાંથી બચી શકાય છે. કરદાતાઓએ હંમેશાં પોતાના તમામ નાણાકીય દસ્તાવેજો અને રોકાણની રસીદો સુરક્ષિત રાખવી જોઈએ અને જો વિભાગ તરફથી કોઈ નોટિસ કે ઈ-કોમ્યુનિકેશન આવે, તો તેનો તાત્કાલિક અને સચોટ જવાબ આપવો હિતાવહ છે.
