મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષે હવે એક નવો અને ભયાનક વળાંક લીધો છે. ઈરાનની સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલે મંગળવારે રાત્રે ભારે હૈયે પુષ્ટિ કરી છે કે તેમના વડા ડૉ. અલી લારીજાની ઇઝરાયલી એરસ્ટ્રાઈકમાં શહીદ થયા છે. આ હુમલામાં લારીજાનીની સાથે તેમના પુત્ર અને અંગરક્ષકોએ પણ જીવ ગુમાવ્યો છે. ઈરાની મીડિયા આ ઘટનાને “પવિત્ર આત્માનું મિલન” ગણાવી રહ્યું છે, જ્યારે ઇઝરાયલી વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ તેને ઈરાની નેતૃત્વના પતન તરફનું એક મોટું ડગલું ગણાવ્યું છે.
કોણ હતા અલી લારીજાની?
અલી લારીજાની ઈરાનના માત્ર એક નેતા નહોતા, પરંતુ તેઓ ઈરાની સત્તાના પાયા સમાન હતા. તેમની સરખામણી અમેરિકાના પ્રખ્યાત ‘કેનેડી પરિવાર’ સાથે કરવામાં આવે છે, કારણ કે લારીજાની પરિવારના સભ્યો ઈરાનના રાજકારણ, ન્યાયતંત્ર અને સુરક્ષામાં સર્વોચ્ચ સ્થાને રહ્યા છે.
-
રાજકીય પ્રભુત્વ: લારીજાની ૨૦૦૮ થી ૨૦૨૦ સુધી ઈરાની સંસદ (મજલિસ) ના સ્પીકર રહ્યા હતા.
-
સુરક્ષા અને વ્યૂહરચના: તેઓ સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલના સચિવ તરીકે દેશની સંરક્ષણ અને વિદેશ નીતિના મુખ્ય શિલ્પી હતા.
-
પરિવાર: તેમના ભાઈ સાદેક લારીજાની ન્યાયતંત્રના વડા રહી ચૂક્યા છે, જ્યારે મોહમ્મદ જાવદ લારીજાની વરિષ્ઠ વિદેશ નીતિ સલાહકાર છે.
ટ્રમ્પને આપેલી એ છેલ્લી ધમકી
લારીજાનીના મૃત્યુના બરાબર એક અઠવાડિયા પહેલા, તેમણે અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ચેતવણીનો જડબાતોડ જવાબ આપ્યો હતો. લારીજાનીએ ગર્જના કરી હતી કે, “ઈરાન જેવો બલિદાન આપતો રાષ્ટ્ર તમારી ખાલી ધમકીઓથી ડરતો નથી. તમારા કરતા મોટા શાસકો પણ ઈરાનનો નાશ કરી શક્યા નથી. સાવચેત રહેજો, તમે પોતે પણ નાશ પામી શકો છો.” આ નિવેદન બાદ તેમની સુરક્ષામાં વધારો કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ ઇઝરાયલી ગુપ્તચર એજન્સીઓએ તેમને તેહરાનના સુરક્ષિત વિસ્તારમાં ટાર્ગેટ કર્યા હતા.
યુદ્ધની જ્વાળાઓ અને તેલ સંકટ
લારીજાનીના મોતના સમાચાર આવતાની સાથે જ ઈરાની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડે (IRGC) આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકી અને ઇઝરાયલી ઠેકાણાઓ પર મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલાઓ તેજ કરવામાં આવ્યા છે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે ઈરાને ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ પર પોતાનું નિયંત્રણ કડક બનાવ્યું છે. આ એ માર્ગ છે જ્યાંથી વિશ્વનો ૨૦% થી વધુ તેલનો પુરવઠો પસાર થાય છે. જો આ માર્ગ બંધ થાય તો વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક કટોકટી સર્જાઈ શકે છે.
ઇઝરાયલનો પક્ષ
ઇઝરાયલી સંરક્ષણ પ્રધાન ઇઝરાયલ કાત્ઝેએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ હુમલો પૂર્વ આયોજિત હતો. ઇઝરાયલનો હેતુ ઈરાનની નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાને ખોરવી નાખવાનો છે. નેતન્યાહૂએ જણાવ્યું કે, “અમે ઈરાનના એવા મગજને નિશાન બનાવી રહ્યા છીએ જે ઇઝરાયલ વિરુદ્ધ આતંક ફેલાવવાની યોજના બનાવે છે.”
૧૮ માર્ચ, ૨૦૨૬ નો દિવસ ઈરાનના ઇતિહાસમાં શોક અને ક્રોધના દિવસ તરીકે નોંધાશે. અલી લારીજાનીનું જવું એ માત્ર એક વ્યક્તિનું મૃત્યુ નથી, પરંતુ ઈરાની રણનીતિના એક યુગનો અંત છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ઈરાન આ ‘શહાદત’ નો બદલો કઈ રીતે લે છે અને શું આ સંઘર્ષ ત્રીજા વિશ્વ યુદ્ધમાં પરિણમશે?
