ભારત-બાંગ્લાદેશ સંબંધોમાં વધતો તણાવ: રાજદ્વારીઓના પરિવારોની વાપસી અને 2026ની ચૂંટણી પર ટકેલી નજર
ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે દાયકાઓ જૂના સંબંધોમાં મોટી કડવાશ જોવા મળી રહી છે. ઓગસ્ટ 2024માં શેખ હસીના સરકારના પતન પછી શરૂ થયેલો આ તણાવ હવે એક નવા રાજદ્વારી સંકટમાં ફેરવાઈ ગયો છે, જેના કારણે ભારતે ઢાકા સ્થિત પોતાના રાજદ્વારીઓની સુરક્ષા અંગે કડક વલણ અપનાવ્યું છે.
બાંગ્લાદેશ હવે ‘નોન-ફેમિલી’ પોસ્ટિંગ: એક ગંભીર સંકેત
ભારતે રાજદ્વારી ક્ષેત્રે એક મોટું પગલું ભરતા બાંગ્લાદેશને ‘નોન-ફેમિલી’ ડિપ્લોમેટિક પોસ્ટિંગ જાહેર કર્યું છે. 1 જાન્યુઆરી 2026 થી અમલી આ આદેશ બાદ, ઢાકા, ચટગાંવ, રાજશાહી અને અન્ય શહેરોમાં તૈનાત ભારતીય અધિકારીઓના પરિવારોને 15 જાન્યુઆરી સુધીમાં ભારત પરત બોલાવી લેવામાં આવ્યા છે. અત્યાર સુધી ભારતે માત્ર પાકિસ્તાન, અફઘાનિસ્તાન, ઇરાક અને દક્ષિણ સુદાન જેવા દેશોને જ આ શ્રેણીમાં રાખ્યા હતા. નિષ્ણાતો માને છે કે આ નિર્ણય ફેબ્રુઆરી 2026 માં યોજાનારી સામાન્ય ચૂંટણીઓ પહેલા હિંસાની આશંકા અને ચોક્કસ સુરક્ષા ઇનપુટ્સના આધારે લેવામાં આવ્યો છે.
‘સુવર્ણ યુગ’નો અંત અને વધતો અવિશ્વાસ
શૈખ હસીનાના 15 વર્ષના શાસનકાળ દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોને ‘સુવર્ણ યુગ’ (Shonali Adhyay) કહેવામાં આવતું હતું. જોકે, હસીનાનું ભારત પલાયન અને ત્યાંની વચગાળાની સરકાર દ્વારા તેમના પ્રત્યાર્પણની માંગે સંબંધોમાં તિરાડ પાડી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ભારત દ્વારા હસીનાને આશ્રય આપવો અને બાંગ્લાદેશમાં તેમની સામે ચાલી રહેલા કેસોએ ઢાકામાં ભારત-વિરોધી લાગણીઓને વધુ તીવ્ર બનાવી છે.
સુરક્ષા પડકારો અને કટ્ટરવાદનો ઉદય
ભારત માટે સૌથી મોટી ચિંતાનો વિષય બાંગ્લાદેશમાં કટ્ટરપંથી સંગઠનોનું ફરીથી માથું ઊંચકવું છે. સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, હિઝબ ઉત-તહરીર અને જમાત-એ-ઇસ્લામી જેવા જૂથો સક્રિય થઈ રહ્યા છે, જે ભારત માટે સુરક્ષા જોખમ ઊભું કરી શકે છે. તાજેતરમાં હિન્દુ લઘુમતીઓ પર થયેલા હુમલા અને ધાર્મિક તહેવારો (જેમ કે મકર સંક્રાંતિ) પર આપવામાં આવેલી ધમકીઓએ નવી દિલ્હીની ચિંતાઓ વધારી દીધી છે. આ ઉપરાંત, સરહદ પર વાડ લગાવવા બાબતે થયેલી અથડામણો અને વેપારમાં ‘જેવા સાથે તેવા’ (tit-for-tat) ની કાર્યવાહીએ આર્થિક સંબંધોને પણ અસર કરી છે.
2026ની ચૂંટણી: સંબંધોની નવી શરૂઆતની તક?
બાંગ્લાદેશમાં 12 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ યોજાનારી સામાન્ય ચૂંટણી દ્વિપક્ષીય સંબંધો માટે નિર્ણાયક વળાંક સાબિત થઈ શકે છે. ભારતે સતત ‘મુક્ત, નિષ્પક્ષ અને સર્વસમાવેશક’ ચૂંટણીઓની હિમાયત કરી છે. જોકે, અવામી લીગના ચૂંટણી લડવા પરના પ્રતિબંધ અને બાંગ્લાદેશ નેશનલિસ્ટ પાર્ટી (BNP) ના વધતા પ્રભાવ વચ્ચે, ભારતે પોતાની વ્યૂહરચનામાં ફેરફાર કરવો પડી શકે છે.
આગામી મહિનાઓ બંને દેશોની મુત્સદ્દીગીરી માટે અત્યંત પડકારજનક રહેશે. જ્યાં ભારતને પોતાની સુરક્ષા અને પ્રાદેશિક સ્થિરતાની ચિંતા છે, ત્યાં બાંગ્લાદેશની વચગાળાની સરકારને પોતાની સાર્વભૌમત્વ અને જનતાની આકાંક્ષાઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનું છે. જો ચૂંટણી શાંતિપૂર્ણ રીતે સંપન્ન થાય છે, તો તે બંને દેશો માટે અવિશ્વાસની કડવાશને પાછળ છોડીને નવી શરૂઆત કરવાની તક હશે.
