શું તમને પણ હંમેશા ઠંડી લાગે છે? જાણો શરીરની અંદર છુપાયેલા આ 5 મોટા વૈજ્ઞાનિક કારણો
અવારનવાર જોવામાં આવે છે કે જ્યારે કેટલાક લોકો સામાન્ય ઠંડીમાં પણ ધ્રૂજતા હોય છે, ત્યારે બીજા કેટલાક લોકો સાધારણ કપડામાં પણ સહજ અનુભવે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે હંમેશા ઠંડી લાગવી એ માત્ર હવામાનની અસર નથી, પરંતુ તેની પાછળ શરીરનું મેટાબોલિઝમ, સ્નાયુઓ અને સ્વાસ્થ્યની ઘણી સ્થિતિઓ જવાબદાર હોઈ શકે છે.
સ્રોતોના આધારે તૈયાર કરવામાં આવેલો આ વિશેષ અહેવાલ તમને જણાવશે કે આખરે આવું કેમ થાય છે:
1. ધીમું મેટાબોલિઝમ અને થાઈરોઈડની સમસ્યા
આપણા શરીરનું તાપમાન નિયંત્રિત કરવામાં મેટાબોલિઝમ (Metabolism) ની મુખ્ય ભૂમિકા હોય છે. જે લોકોનું મેટાબોલિઝમ તેજ હોય છે, તેમના શરીરમાં વધુ ગરમી બને છે. તેનાથી વિપરીત, હાઈપોથાયરોડિઝમ (Hypothyroidism) જેવી સ્થિતિમાં થાઈરોઈડ ગ્રંથિ પૂરતા પ્રમાણમાં હોર્મોન્સ ઉત્પન્ન કરી શકતી નથી, જેના કારણે શરીરની પ્રક્રિયાઓ ધીમી પડી જાય છે અને વ્યક્તિને વધુ ઠંડી લાગવા લાગે છે.
2. શરીરમાં આયર્ન અને લોહીની ઉણપ (એનિમિયા)
હંમેશા ઠંડી લાગવાનું એક મોટું કારણ એનિમિયા (Anemia) હોઈ શકે છે. જ્યારે શરીરમાં લાલ રક્તકણોની ઉણપ હોય છે, ત્યારે પેશીઓ (tissues) સુધી પૂરતો ઓક્સિજન પહોંચી શકતો નથી, જેના કારણે શરીરને ગરમી પેદા કરવા માટે સંઘર્ષ કરવો પડે છે. નિષ્ણાતોના મતે, મહિલાઓમાં હિમોગ્લોબિનની ઉણપને કારણે તેમને પુરુષોની સરખામણીમાં વધુ ઠંડી લાગી શકે છે.
3. બોડી ફેટ અને સ્નાયુઓની અસર
શરીરમાં રહેલી ચરબી (ફેટ) એક ઇન્સ્યુલેટરની જેમ કામ કરે છે જે ગરમીને અંદર જાળવી રાખે છે. જે લોકોનું શરીર મોટું હોય છે અથવા જેમાં ફેટ અને સ્નાયુઓ (muscles) નું પ્રમાણ વધુ હોય છે, તેમનું શરીર વધુ સમય સુધી ગરમ રહે છે. બીજી તરફ, ઓછું વજન અથવા ખૂબ ઓછી બોડી ફેટ ધરાવતા લોકોને ઠંડી વધુ લાગે છે.
4. મહિલાઓ અને પુરુષોમાં તફાવત
સંશોધનો દર્શાવે છે કે મહિલાઓને પુરુષોની સરખામણીમાં વધુ ઠંડી લાગી શકે છે. તેનું કારણ મહિલાઓમાં સ્નાયુઓનું ઓછું પ્રમાણ અને ધીમો મેટાબોલિક રેટ હોઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, માસિક ધર્મ ચક્ર દરમિયાન હોર્મોનલ ફેરફારો, ખાસ કરીને ‘પ્રોજેસ્ટેરોન’ નું સ્તર વધવાથી શરીરના આંતરિક તાપમાનમાં 0.3°C થી 0.7°C સુધીનો વધારો થાય છે, જે તેમની ઠંડી સહન કરવાની ક્ષમતાને અસર કરે છે.
5. હાઈપોથલેમસ: શરીરનું આંતરિક ‘થર્મોસ્ટેટ’
મગજનો હાઈપોથલેમસ (Hypothalamus) ભાગ શરીરના તાપમાનને નિયંત્રિત કરતું મુખ્ય કેન્દ્ર છે. તે શરીરના તાપમાનને લગભગ 37°C (98.6°F) પર જાળવી રાખવા માટે જવાબદાર છે. જ્યારે શરીરનું તાપમાન આ મર્યાદાથી ઓછું થાય છે, ત્યારે હાઈપોથલેમસ સ્નાયુઓને ધ્રૂજારી (shivering) પેદા કરવાનો સંકેત આપે છે જેથી ગરમી પેદા થઈ શકે.
અન્ય મહત્વપૂર્ણ કારણો:
- રેનોડની ઘટના (Raynaud’s Phenomenon): આમાં ઠંડી અથવા તણાવને કારણે આંગળીઓની રક્તવાહિનીઓ સંકોચાઈ જાય છે, જેનાથી તે સફેદ કે વાદળી પડી જાય છે અને ખૂબ ઠંડી લાગે છે.
- બ્લડ સર્ક્યુલેશન: નબળા રક્ત પરિભ્રમણને કારણે હાથ-પગ ઠંડા રહેવાની સમસ્યા થઈ શકે છે.
- ડિહાઇડ્રેશન: પાણીની ઉણપ શરીરના તાપમાનને અસરકારક રીતે નિયંત્રિત કરવાની ક્ષમતામાં અવરોધ ઊભો કરી શકે છે.
ડોક્ટરને ક્યારે મળવું?
જો ઠંડી લાગવી એ તમારા માટે નવું લક્ષણ છે અથવા તે સમય જતાં વધી રહ્યું છે, તો ડોક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે. ખાસ કરીને થાક, વજન વધવું, અથવા ત્વચાનું ફિક્કા પડી જવું જેવા લક્ષણો સાથે ઠંડી લાગવી એ કોઈ છુપાયેલી બીમારીનો સંકેત હોઈ શકે છે.
બચાવના ઉપાયો: નિષ્ણાતોના મતે, દિવસમાં ઓછામાં ઓછું એકવાર ગરમ ભોજન લેવું, પૂરતી કસરત કરવી અને ગરમ કપડાં પહેરવા શરીરને ગરમ રાખવામાં મદદરૂપ થાય છે.
