પેટનું કેન્સર અને પાચનની સમસ્યા: કબજિયાતને હળવાશથી લેવાની ભૂલ ન કરતા, જાણો નિષ્ણાતનો મત
તાજેતરના સંશોધનો અને તબીબી વલણોએ એક ચિંતાજનક ચિત્ર રજૂ કર્યું છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સહિત વિશ્વભરમાં 50 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના યુવાનોમાં, ખાસ કરીને મહિલાઓમાં પેટના કેન્સર (Stomach Cancer) ના કેસો ઝડપથી વધી રહ્યા છે. સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે તેના શરૂઆતના લક્ષણો એટલા સામાન્ય હોય છે કે લોકો તેને ઘણીવાર અપચો અથવા એસિડ રિફ્લક્સ સમજીને અવગણે છે.
પેટના કેન્સરના ‘સાઇલેન્ટ’ લક્ષણો
મેયો ક્લિનિક અને એમડી એન્ડરસનના નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, પેટનું કેન્સર શરૂઆતના તબક્કામાં ઘણીવાર કોઈ લક્ષણો દર્શાવતું નથી. જ્યારે લક્ષણો દેખાય છે, ત્યારે તેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થઈ શકે છે:
- અતિશય થાક અને નબળાઈ.
- કોઈપણ કારણ વગર વજન ઘટવું અને ભૂખ ન લાગવી.
- થોડું ખાવા પર પણ પેટ ભરાઈ ગયું હોય તેવું લાગવું.
- ઉલટીમાં લોહી આવવું અથવા કાળા રંગનો મળ (Bloody or black stools).
- પેટમાં સતત દુખાવો કે બળતરા થવી, જેને લોકો ઘણીવાર એન્ટાસિડ લઈને દબાવી દે છે.
H. pylori બેક્ટેરિયા અને આનુવંશિકતાનું જોખમ
સંશોધન દર્શાવે છે કે Helicobacter pylori (H. pylori) નામનો બેક્ટેરિયા પેટના કેન્સરનું મુખ્ય કારણ છે. આ બેક્ટેરિયા પેટના એસિડિક સ્તરમાં ટકી રહેવા માટે મ્યુકસ લેયરમાં છુપાઈ જાય છે અને લાંબા સમય સુધી સોજો (Gastritis) પેદા કરે છે, જે આગળ જતાં કેન્સરનું સ્વરૂપ લઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, CDH1 જિનેટિક મ્યુટેશન ધરાવતા વ્યક્તિઓમાં પેટ અને સ્તન કેન્સરનું જોખમ ઘણું વધારે હોય છે, જેના માટે નિષ્ણાતોએ 20 વર્ષની ઉંમરથી જ સ્ક્રીનિંગની સલાહ આપી છે.
શું કબજિયાત (Constipation) થી કોલન કેન્સર થાય છે?
એક મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું જૂની કબજિયાત કેન્સરનું કારણ બની શકે છે? અમેરિકન કોલેજ ઓફ ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજીના એક અભ્યાસ મુજબ, ક્રોનિક કબજિયાત ધરાવતા દર્દીઓમાં કોલન કેન્સર થવાનું જોખમ 1.78 ગણું વધુ જોવા મળ્યું છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જ્યારે મળ લાંબા સમય સુધી કોલનમાં રહે છે, ત્યારે કોલનનું સ્તર હાનિકારક રસાયણો અને કાર્સિનોજેન્સ (જેમ કે પિત્ત એસિડ) ના સંપર્કમાં વધુ સમય સુધી રહે છે. જોકે કબજિયાત સીધી રીતે કેન્સર પેદા કરતી નથી, પરંતુ તે કેન્સરના લક્ષણોને છુપાવી શકે છે અથવા જોખમ વધારતી આદતોનો સંકેત હોઈ શકે છે.
બચાવનો મંત્ર: ફાઈબર અને સ્વસ્થ જીવનશૈલી
કેન્સરથી બચવામાં આહારની ભૂમિકા મહત્વની છે. ‘ધ બાયોસ્કેન’ (The Bioscan) માં પ્રકાશિત સંશોધન મુજબ:
- દરરોજ માત્ર 10 ગ્રામ ફાઈબરનું સેવન ગેસ્ટ્રિક કેન્સરના જોખમને 28% અને કોલન કેન્સરના જોખમને 26% સુધી ઘટાડી શકે છે.
- ફાઈબર પેટમાં જઈને બ્યુટાયરેટ (Butyrate) જેવા શોર્ટ-ચેઈન ફેટી એસિડ પેદા કરે છે, જેમાં એન્ટી-ઈન્ફ્લેમેટરી અને એન્ટી-કેન્સર ગુણો હોય છે.
- શાકભાજી, ફળો, આખા અનાજ અને કઠોળ ફાઈબરના ઉત્તમ સ્ત્રોત છે.
ડોક્ટરોની સલાહ
લેડી હાર્ડિંગ હોસ્પિટલના ડો. એલ.એચ. ઘોટેકર અને અન્ય નિષ્ણાતો સૂચવે છે કે જો કબજિયાત, પેટનો દુખાવો કે પાચનની સમસ્યા બે થી ત્રણ અઠવાડિયાથી વધુ સમય સુધી ચાલુ રહે, તો તરત જ ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. 45 વર્ષની ઉંમર પછી નિયમિત કોલોનોસ્કોપી સ્ક્રીનિંગ અને સંતુલિત જીવનશૈલી અપનાવીને આ જીવલેણ બીમારીથી બચી શકાય છે.
તમારું પાચનતંત્ર એક વહેતી નદી જેવું હોવું જોઈએ; જો તેમાં ફાઈબર અને પાણીની અછતથી “સ્થિરતા” (કબજિયાત) આવે છે, તો ત્યાં ગંદકી અને રોગો પનપવાનું જોખમ વધી જાય છે. નિયમિત તપાસ અને સાચો આહાર જ તેનું સૌથી મજબૂત કવચ છે.
