પાકિસ્તાનમાં ઇંધણ સંકટ વધુ ઘેરાયું? રાત્રે 9 વાગ્યે બજારો બંધથી સરકારી ખર્ચમાં કાપ સુધી, જાણો નવા નિયમો
પાકિસ્તાનમાં ઇંધણની ઉપલબ્ધતા અને તેની કિંમતને લઈને ચિંતા વધી રહી છે. મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલી અસ્થિર પરિસ્થિતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઇંધણના સપ્લાય રૂટ અંગે ઊભી થયેલી ચિંતાઓની અસર હવે પાકિસ્તાનના સામાન્ય જીવન પર પણ જોવા મળી રહી છે. દેશમાં ઇંધણ બચાવવા અને સરકારી ખર્ચને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે સરકારે કેટલાક નવા પગલાં જાહેર કર્યા છે.
આ નવા નિર્દેશોમાં માત્ર સરકારી વિભાગો અને અધિકારીઓ માટેના નિયમો જ નથી, પરંતુ બજારો, દુકાનો, મોલ, રેસ્ટોરન્ટ અને લગ્ન સમારંભો માટે પણ સમય મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. એટલે કે સરકાર હવે સીધી રીતે દેશના દૈનિક વ્યવહાર અને ખર્ચાળ પ્રવૃત્તિઓ પર નિયંત્રણ લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
કેબિનેટ વિભાગ દ્વારા 17 સપ્ટેમ્બરના રોજ આ સંબંધિત નિર્દેશો જાહેર કરવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. નવા પગલાંનો મુખ્ય હેતુ ઇંધણનો વપરાશ ઘટાડવો, સરકારી ખર્ચમાં બચત કરવી અને સંભવિત પુરવઠાની મુશ્કેલી સામે પહેલેથી તૈયારી રાખવાનો છે.
રાત્રે 9 વાગ્યા પછી બજારોમાં લાગશે નિયંત્રણ
નવા નિયમોમાં સૌથી વધુ ચર્ચામાં રહેલો નિર્ણય બજારો અને દુકાનોના સમયને લઈને છે. હવે દુકાનો, મોલ, સામાન્ય બજારો અને કરિયાણાની દુકાનોને રાત્રે 9 વાગ્યા સુધીમાં બંધ કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે.
સામાન્ય રીતે પાકિસ્તાનના અનેક શહેરોમાં સાંજ પછી બજારોમાં ગ્રાહકોની અવરજવર વધે છે. ખાસ કરીને ઉનાળાના દિવસોમાં લોકો રાત્રે ખરીદી કરવાનું પસંદ કરતા હોય છે. આવી સ્થિતિમાં દુકાનો વહેલી બંધ કરવાનો નિર્ણય વેપારીઓ અને ગ્રાહકો બંનેના રોજિંદા વ્યવહારને અસર કરી શકે છે.
સરકારનો હેતુ રાત્રિના સમયે વીજળી અને ઇંધણના વપરાશમાં ઘટાડો કરવાનો પણ હોઈ શકે છે. જોકે, આવા નિયંત્રણોનો વાસ્તવિક આર્થિક પ્રભાવ શહેર અને વ્યવસાયના પ્રકાર પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે.
લગ્ન સમારંભમાં પણ એક જ વાનગી
પાકિસ્તાનમાં લગ્ન અને સામાજિક કાર્યક્રમોનો ખર્ચ ઘણો મોટો હોય છે. હવે સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા બચતના પગલાંમાં લગ્ન સમારંભોને પણ સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.
નવા નિયમો અનુસાર લગ્નના કાર્યક્રમોમાં માત્ર એક જ વાનગી પીરસવાની મંજૂરી રહેશે.
આ નિયમનો ઉદ્દેશ ખાદ્યપદાર્થોનો બગાડ ઘટાડવા અને આવા કાર્યક્રમોમાં થતો વધારાનો ખર્ચ નિયંત્રિત કરવાનો હોવાનું માનવામાં આવે છે. એકથી વધુ વાનગી ધરાવતા મોટા લગ્ન સમારંભો પાકિસ્તાનમાં સામાન્ય બાબત છે, તેથી આ નિયમ લગ્ન આયોજકો અને કેટરિંગ વ્યવસાય માટે મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર બની શકે છે.
મેરેજ હોલ અને અન્ય ઉત્સવના સ્થળોને પણ રાત્રે 10 વાગ્યા સુધીમાં બંધ કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે.
રેસ્ટોરન્ટ અને કેફે માટે પણ સમય નક્કી
બજારો પછી હવે ખાણીપીણીના વ્યવસાય પર પણ સમય મર્યાદા લાગુ કરવામાં આવી છે. રેસ્ટોરન્ટ, કેફે, ફૂડ શોપ અને અન્ય ખાણીપીણીના સ્થળોને રાત્રે 11 વાગ્યા સુધીમાં બંધ કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે.
આ નિયમ ખાસ કરીને મોટા શહેરોના રેસ્ટોરન્ટ વ્યવસાય માટે મહત્વનો છે. રાત્રે મોડા સુધી ખુલ્લા રહેતા રેસ્ટોરન્ટ્સને હવે પોતાના કામકાજના કલાકોમાં ફેરફાર કરવો પડી શકે છે.
ફળ અને શાકભાજીની દુકાનો માટે પણ રાત્રે 11 વાગ્યા સુધીની સમય મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે.
સરકારનું ધ્યાન માત્ર પેટ્રોલ અને ડીઝલ બચાવવા સુધી સીમિત નથી. લોકોની અવરજવર, વાહનોનો ઉપયોગ અને રાત્રિના સમયે ઊર્જાની માંગમાં ઘટાડો કરવાનો પણ આ પગલાંનો હેતુ હોઈ શકે છે.
સરકારના વાહનો માટે ઇંધણમાં 50 ટકાનો કાપ
સરકારી વિભાગો માટે જાહેર કરાયેલા નિયમો આ સમગ્ર યોજનાનો વધુ મહત્વનો ભાગ છે.
નિર્દેશ મુજબ આગામી ત્રણ મહિના માટે સરકારી વાહનોના ઇંધણના જથ્થામાં 50 ટકાનો ઘટાડો કરવામાં આવશે.
સરકારી કચેરીઓમાં અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા વાહનોની સંખ્યા મોટી હોય છે. તેથી આ વાહનોના ઇંધણ વપરાશમાં અડધો ઘટાડો કરવાનો નિર્ણય સરકાર માટે નોંધપાત્ર બચત લાવી શકે છે.
જોકે, જરૂરી સેવાઓ સાથે જોડાયેલા કેટલાક વાહનોને આ નિયમોમાંથી છૂટ આપવામાં આવી છે. સશસ્ત્ર દળો, કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ અને આવશ્યક સેવાઓ સાથે સંકળાયેલા વાહનો માટે અલગ વ્યવસ્થા રાખવામાં આવી છે. ફેડરલ બોર્ડ ઓફ રેવન્યુ સાથે જોડાયેલા ચોક્કસ વાહનોને પણ નિર્ધારિત શરતો હેઠળ છૂટ આપવામાં આવી છે.
સરકારી બજેટમાં પણ દર મહિને ઘટાડો
સરકાર માત્ર પેટ્રોલ-ડીઝલ બચાવવાની દિશામાં જ નથી જઈ રહી. સરકારી ખર્ચને પણ નિયંત્રિત કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
નવા નિર્દેશ મુજબ નાણાકીય વર્ષ 2026-27ના સરકારી બજેટમાં દર મહિને 5 ટકાનો ઘટાડો કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
આનો અર્થ એ છે કે સરકારી વિભાગોએ પોતાના સામાન્ય ખર્ચમાં કાપ મૂકવો પડશે અને ઉપલબ્ધ નાણાંનો વધુ સાવચેતીપૂર્વક ઉપયોગ કરવો પડશે.
આવી સ્થિતિમાં વિભાગોને કયા ખર્ચને જરૂરી માનવા અને કયા ખર્ચને ટાળવા તે અંગે પ્રાથમિકતા નક્કી કરવી પડશે.
નવા સરકારી વાહનો ખરીદવા પર રોક
સરકારે નવા વાહનોની ખરીદી પર પણ કડક વલણ અપનાવ્યું છે.
વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ સાથે સીધા સંબંધિત જરૂરી વાહનોને છોડીને નવા સરકારી વાહનોની ખરીદી પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.
આ પગલાથી સરકારને એક તરફ તાત્કાલિક ખર્ચ બચાવવામાં મદદ મળી શકે છે અને બીજી તરફ વાહનોની જાળવણી તથા ઇંધણના લાંબા ગાળાના ખર્ચને પણ નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ થઈ શકે છે.
આ નિર્ણય ત્યારે આવ્યો છે જ્યારે સરકાર પહેલેથી જ નાણાકીય દબાણનો સામનો કરી રહી છે.
વિદેશ પ્રવાસ પર પણ નિયંત્રણ
નવા નિયમો હેઠળ સરકારી અધિકારીઓ અને મંત્રીઓની વિદેશ યાત્રા પર પણ નિયંત્રણ મૂકવામાં આવ્યું છે.
ત્રણ મહિના માટે અધિકારીઓની વિદેશ મુસાફરી પર પ્રતિબંધ રહેશે, જોકે જરૂરી સત્તાવાર મુલાકાતો માટે કેટલીક છૂટ આપવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત મંત્રીઓ અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓને જરૂરી વિદેશી પ્રવાસ દરમિયાન ઇકોનોમી ક્લાસમાં મુસાફરી કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે.
આ નિર્ણય પાછળનો મુખ્ય વિચાર સરકારી નાણાંમાંથી થતો મુસાફરી ખર્ચ ઘટાડવાનો છે.
સરકારી મીટિંગ હવે વીડિયો કોન્ફરન્સથી
સરકાર દ્વારા આયોજિત મીટિંગ્સમાં પણ ફેરફાર કરવામાં આવી રહ્યો છે.
શહેરની અંદર થતી જરૂરી બેઠકોને બાદ કરતાં અન્ય સત્તાવાર મીટિંગ્સ માટે ટેલિકોન્ફરન્સિંગ અથવા વીડિયો કોન્ફરન્સિંગને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે.
આ નિર્ણયથી અધિકારીઓની મુસાફરી ઘટાડી શકાય છે. પરિણામે ઇંધણ ઉપરાંત વાહન વ્યવહાર, હોટેલ અને અન્ય પ્રવાસ ખર્ચમાં પણ ઘટાડો થઈ શકે છે.
ડિજિટલ મીટિંગ્સનો ઉપયોગ વધારવાથી સરકારી કામકાજમાં પણ એક અલગ પ્રકારનો ફેરફાર આવી શકે છે.
સત્તાવાર ડિનર અને કાર્યક્રમો પર કાપ
સરકારી ખર્ચ ઘટાડવાના પગલાંમાં સત્તાવાર રાત્રિભોજન અને કાર્યક્રમોનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
વિદેશી પ્રતિનિધિમંડળોની મુલાકાત જેવા જરૂરી પ્રસંગોને છોડીને સત્તાવાર ડિનર પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.
તે જ રીતે સરકારના નાણાંથી યોજાતા સેમિનાર, તાલીમ કાર્યક્રમો અને પરિષદોને પણ જ્યાં સુધી ખૂબ જરૂરી ન હોય ત્યાં સુધી ટાળવાની સૂચના આપવામાં આવી છે.
આ નિર્ણયનો સીધો હેતુ સરકારી કાર્યક્રમો પાછળ થતો બિનજરૂરી ખર્ચ ઘટાડવાનો છે.
આ બધું કરવાની જરૂર કેમ પડી?
પાકિસ્તાન હાલમાં ઊર્જા અને અર્થતંત્ર સંબંધિત અનેક પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વધે ત્યારે તેલના સપ્લાય અને શિપિંગ રૂટ પર તેની અસર પડી શકે છે.
ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને બાબ અલ-મંડબ જેવા મહત્વના દરિયાઈ માર્ગોને લઈને કોઈ પણ પ્રકારની અસ્થિરતા વૈશ્વિક ઇંધણ બજાર માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.
આ માર્ગો મારફતે મોટા પ્રમાણમાં તેલ અને અન્ય ઊર્જા ઉત્પાદનોનું પરિવહન થાય છે. જો અહીં અવરોધ ઊભો થાય તો પરિવહન ખર્ચ વધી શકે છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઇંધણના ભાવ પર પણ દબાણ આવી શકે છે.
પાકિસ્તાન માટે આ સ્થિતિ વધુ મહત્વની છે કારણ કે દેશ પોતાની ઊર્જાની જરૂરિયાતનો એક મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂરો કરે છે.
માર્ચમાં પણ લેવાયા હતા બચતના પગલાં
હાલના નિયંત્રણો અચાનક લેવામાં આવેલા પ્રથમ પગલાં નથી. આ પહેલાં પણ પાકિસ્તાન સરકારે ઇંધણ અને સરકારી ખર્ચમાં બચત કરવા માટે કેટલાક પગલાં જાહેર કર્યા હતા.
હવે મધ્ય પૂર્વની પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને અગાઉના પગલાંને ફરીથી સક્રિય કરવામાં આવ્યા છે અને કેટલાક નવા નિયંત્રણો ઉમેરવામાં આવ્યા છે.
આથી એવું કહી શકાય કે સરકાર સંભવિત ઇંધણ પુરવઠાની સમસ્યા ઊભી થાય તે પહેલાં જ વપરાશ ઘટાડવાની તૈયારી કરી રહી છે.
સામાન્ય લોકો પર શું અસર પડી શકે?
નવા નિયમોની સૌથી સીધી અસર રાત્રિના સમયે બહાર નીકળતા લોકો પર પડી શકે છે. બજારો રાત્રે 9 વાગ્યે બંધ થતાં લોકો પાસે ખરીદી માટે ઓછો સમય રહેશે.
રેસ્ટોરન્ટ અને કેફેના સમય પર પણ અસર થશે. ખાસ કરીને મોડી રાત્રે ખાણીપીણી માટે બહાર જતા લોકો અને રેસ્ટોરન્ટ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા વેપારીઓએ પોતાના સમયપત્રકમાં ફેરફાર કરવો પડશે.
લગ્ન સમારંભોમાં એક જ વાનગીનો નિયમ પણ સામાજિક અને વ્યવસાયિક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે. કેટરિંગ, ઇવેન્ટ મેનેજમેન્ટ અને મેરેજ હોલ સાથે સંકળાયેલા લોકો માટે આ નિયમનો સીધો વ્યવસાયિક પ્રભાવ પડી શકે છે.
બીજી તરફ જો આ પગલાં ઇંધણની અછત અને વધતા ખર્ચને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે તો લાંબા ગાળે તેનો લાભ અર્થતંત્રને મળી શકે છે.
શું આ લોકડાઉન છે?
સરકારના આ પગલાંને સંપૂર્ણ લોકડાઉન કહેવું યોગ્ય નથી. દેશમાં લોકોની અવરજવર પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો નથી અને તમામ વ્યવસાયોને બંધ કરવાની જાહેરાત પણ નથી.
પરંતુ દુકાનો, બજારો, રેસ્ટોરન્ટ, મેરેજ હોલ અને સરકારી પ્રવૃત્તિઓ માટે ચોક્કસ સમય તથા ખર્ચ મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવતા સામાન્ય લોકોને તે લોકડાઉન જેવી સ્થિતિ લાગી શકે છે.
હકીકતમાં આ પગલાંનો મુખ્ય હેતુ દેશવ્યાપી બંધ કરતાં વધુ ઇંધણ બચત અને ખર્ચમાં ઘટાડો કરવાનો છે.
આ નિયંત્રણો આગામી સમયમાં પાકિસ્તાનની અર્થવ્યવસ્થા અને સામાન્ય જનજીવન પર કેટલી અસર કરશે તે જોવાનું રહેશે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઇંધણ પુરવઠાની સ્થિતિ સુધરે તો સરકાર આ નિયંત્રણોમાં ફેરફાર કરી શકે છે. પરંતુ જો તેલની કિંમતો અને પુરવઠા અંગેનું દબાણ ચાલુ રહે, તો સરકાર વધુ બચતના પગલાં પણ લઈ શકે છે.
હાલમાં સરકારનું ધ્યાન એક તરફ ઇંધણનો વપરાશ ઘટાડવા અને બીજી તરફ સરકારી ખર્ચને નિયંત્રિત કરવા પર છે.
બજારોના સમયથી લઈને સરકારી અધિકારીઓના વિદેશ પ્રવાસ સુધીના આ નિર્ણયોથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પાકિસ્તાન સરકાર સંભવિત ઇંધણ સંકટને હળવાશથી લઈ રહી નથી. હવે સૌથી મોટો સવાલ એ રહેશે કે આ નિયંત્રણો કેટલો સમય ચાલુ રહેશે અને દેશની ઇંધણ તથા આર્થિક સ્થિતિમાં ક્યારે સુધારો જોવા મળશે.
