બેંક સાથે સેટલમેન્ટ કર્યા પછી પણ કેમ નથી મળતું નવું ધિરાણ? આ રહ્યો સાચો ઉપાય.
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ બેંક અથવા નાણાકીય સંસ્થા પાસેથી ધિરાણ મેળવે છે, ત્યારે નિયમિતપણે તેના હપ્તા ચૂકવવા એ તેની નૈતિક અને કાનૂની જવાબદારી બની જાય છે. જો કે, જીવનમાં ક્યારેક એવી અણધારી પરિસ્થિતિઓ ઊભી થાય છે, જેમ કે નોકરી જતી રહેવી, વ્યાપારમાં મોટું નુકસાન થવું અથવા પરિવારમાં તબીબી ઈમરજન્સી આવી પડવી, જેના કારણે સમગ્ર રકમ પરત કરવી શક્ય બનતી નથી. આવા સમયે બેંક અને ગ્રાહક વચ્ચે એક કરાર થાય છે, જેને આપણે સામાન્ય ભાષામાં ‘લોન સેટલમેન્ટ’ કહીએ છીએ.
ઘણા લોકો એવું માને છે કે બેંકને નક્કી કરેલી રકમ આપી દીધા પછી તેમની જવાબદારી પૂર્ણ થઈ ગઈ અને ખાતું બંધ થઈ ગયું. પરંતુ વાસ્તવિકતા અલગ છે. બેંક ચોપડે ખાતું બંધ થાય છે પરંતુ ક્રેડિટ બ્યુરો (જેમ કે CIBIL) માં આ ખાતા સામે ‘Settled’ સ્ટેટસ નોંધાઈ જાય છે, જે ભવિષ્યમાં નવી લોન કે ક્રેડિટ કાર્ડ મેળવવામાં મોટો અવરોધ બની શકે છે.
‘Settled’ સ્ટેટસનો વાસ્તવિક અર્થ શું છે?
સિબિલના નિયમો અનુસાર, ‘Settled’ સ્ટેટસનો અર્થ એ થાય છે કે ધિરાણકર્તા (બેંક) એ મૂળ બાકી લેણી રકમ કરતાં ઓછી રકમ સ્વીકારીને ખાતું બંધ કરવા સંમતિ દર્શાવી છે. આ ‘Closed’ સ્ટેટસથી તદ્દન અલગ છે. જ્યારે કોઈ ગ્રાહક વ્યાજ અને મૂળ રકમ સહિત તમામ બાકી લેણાં પૂરેપૂરા ભરપાઈ કરી દે છે, ત્યારે તે ખાતાને ‘Closed’ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
સરળ ઉદાહરણ દ્વારા સમજીએ તો, ધારો કે કોઈ વ્યક્તિએ વિદેશ પ્રવાસ માટે ₹5 લાખની પર્સનલ લોન લીધી હતી. તે શરૂઆતમાં નિયમિત હપ્તા ભરે છે, પરંતુ પાછળથી કોઈ કટોકટીના કારણે બાકી નીકળતા ₹3 લાખ ભરી શકતો નથી. આવી સ્થિતિમાં બેંક ₹1.5 લાખની એકમુશ્ત રકમ સ્વીકારીને ખાતું બંધ કરવા તૈયાર થાય છે. અહીં ગ્રાહક માટે સેટલમેન્ટ રકમ ચુકવાઈ ગઈ છે, પરંતુ બેંકના ચોપડે મૂળ દેવું પૂરેપૂરું ચૂકવવામાં આવ્યું નથી.
ભવિષ્યની લોન અરજીઓ પર તેની નકારાત્મક અસર
નાણાકીય સંસ્થાઓ માટે ભૂતકાળનું નાણાકીય વર્તન એ ભવિષ્યના જોખમનું માપદંડ છે. બેંકો અને ધિરાણ આપનારી એજન્સીઓ ‘Settled’ સ્ટેટસ ધરાવતા ગ્રાહકોને ઊંચા જોખમ ધરાવતા ગ્રાહક તરીકે જુએ છે. તેમનું માનવું હોય છે કે જો ગ્રાહકે ભૂતકાળમાં પોતાની જવાબદારી પૂરી નથી કરી, તો ભવિષ્યમાં પણ તે આવું કરી શકે છે.
દાખલા તરીકે, જો સેટલમેન્ટ કરનાર વ્યક્તિ થોડા વર્ષો પછી પોતાના બાળક માટે એજ્યુકેશન લોન કે પોતાના માટે હોમ લોન લેવા માટે અરજી કરે છે, તો તમામ દસ્તાવેજો યોગ્ય હોવા છતાં તેની અરજી થોડી જ મિનિટોમાં ફગાવી દેવામાં આવી શકે છે. બેંક જ્યારે તેનો સિબિલ રિપોર્ટ તપાસે છે અને તેમાં ‘Account Information’ વિભાગ હેઠળ ‘Settled’ લખેલું જુએ છે, ત્યારે તેનો ક્રેડિટ સ્કોર ઊંચો હોવા છતાં લોન રિજેક્ટ થઈ જાય છે.
આ સમસ્યાનો કાયમી ઉપાય શું છે?
જો તમે ભૂતકાળમાં આર્થિક તંગીના કારણે લોન સેટલમેન્ટ કરાવ્યું હોય અને હવે તમારી આર્થિક સ્થિતિ સુધરી ગઈ હોય, તો આ ડાઘ દૂર કરવાનો એક સ્પષ્ટ અને કાનૂની રસ્તો ઉપલબ્ધ છે:
બાકી રકમની ચૂકવણી: ગ્રાહકે મૂળ બેંકનો સંપર્ક કરવો જોઈએ અને સેટલમેન્ટ વખતે જે રકમ માફ કરવામાં આવી હતી (બાકી રહેતી રકમ), તે પૂરેપૂરી ભરપાઈ કરવાની તૈયારી દર્શાવવી જોઈએ.
નો ડીયુઝ સર્ટિફિકેટ (NDC): બેંકને બાકી રકમ ચૂકવ્યા બાદ તેની પાસેથી ‘No Dues Certificate’ મેળવવું અત્યંત જરૂરી છે.
સિબિલ રિપોર્ટમાં અપડેટ: બાકી રકમ ચૂકવાઈ ગયા પછી, બેંક આ અંગેની માહિતી ક્રેડિટ બ્યુરોને મોકલે છે. સિબિલ વેબસાઈટ પર ડિસ્પોઝલ ફાઈલ કર્યાના 30 દિવસની અંદર આ સ્ટેટસ ‘Settled’ માંથી બદલાઈને ‘Closed’ થઈ જાય છે.
એકવાર તમારું સ્ટેટસ ‘Closed’ થઈ જાય પછી તમારી ક્રેડિટ પ્રોફાઈલ સુધરે છે અને ભવિષ્યમાં નવી લોન મેળવવાની શક્યતાઓ ઘણી વધી જાય છે.
