કોંક્રિટના શહેરમાં ચકલીઓ બેઘર, સ્ટાર ઇન્ડિયા સ્પેરોની પહેલથી પર્યાવરણ બચાવવાનો સંદેશ
વડોદરાની વિશ્વામિત્રી નદીના કિનારે રહેતા ચકા અને ચકીની વાર્તા આજે માત્ર બાળવાર્તા નથી રહી, પણ એક ગંભીર વાસ્તવિકતા બની ગઈ છે. આધુનિક કોંક્રિટના જંગલોમાં ચકલીઓને ચણ શોધવા માટે ભટકવું પડે છે. શહેરીકરણ અને બદલાતી જીવનશૈલીને કારણે ચકલીઓ હવે લુપ્ત થતા જીવોની યાદીમાં આવી ગઈ છે. ૨૦ માર્ચના રોજ ઉજવાતો ‘વિશ્વ ચકલી દિવસ’ માત્ર સોશિયલ મીડિયા પર સ્ટેટસ મૂકવા માટે નથી, પરંતુ આ નાનકડા પંખીના અસ્તિત્વને બચાવવા માટે આખું વર્ષ જાગૃત રહેવાનો સંદેશ આપે છે.
વડોદરામાં સ્ટાર ઇન્ડિયા સ્પેરો સંસ્થાનું પ્રેરણાદાયી અભિયાન
વડોદરા જિલ્લામાં ચકલીઓના સંરક્ષણ માટે ‘સ્ટાર ઇન્ડિયા સ્પેરો’ એન.જી.ઓ. છેલ્લા ૨૬ વર્ષથી અવિરત કાર્ય કરી રહી છે. આર્કિટેક્ટ તનુજ દેસાઈના માર્ગદર્શન હેઠળ આ સંસ્થામાં ૩૫૦ આર્કિટેક્ટ અને ૧૫૦૦થી વધુ સભ્યો જોડાયેલા છે. તેઓ માને છે કે ચકલી એ પર્યાવરણની સમતોલતા જાળવવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. અગાઉના સમયમાં ઘરોની રચના એવી હતી કે ચકલીઓ સરળતાથી માળા બનાવી શકતી હતી, પરંતુ આજના બંધ બિલ્ડિંગો અને સુપર માર્કેટના જમાનામાં ચકલીઓ બેઘર બની ગઈ છે.
ચકલીઓને બચાવવા માટેના સરળ અને અસરકારક ઉપાયો
ચકલીઓને ફરી આપણા આંગણે લાવવા માટે રોજિંદા જીવનમાં નાના ફેરફારો કરવા જરૂરી છે. આપણે આપણી બાલ્કની કે બારી પાસે દરરોજ જવાર, બાજરી કે તૂટેલા ચોખાના દાણા અને સ્વચ્છ પાણી મુકવું જોઈએ. ખાસ કરીને માર્ચથી મે મહિના દરમિયાન ચકલીઓનો પ્રજનન કાળ હોય છે, ત્યારે તેમને ઇંડા સુરક્ષિત રાખવા માટે લાકડાના ‘નેસ્ટ બોક્સ’ (કૃત્રિમ માળા) પૂરા પાડવા જોઈએ. આ ઉપરાંત, આંગણામાં બોરડી, રાયણ કે વિલાયતી આંબલી જેવા સ્થાનિક કાંટાળા વૃક્ષો વાવવાથી તેમને કુદરતી આશરો અને ખોરાક મળી રહે છે.
પર્યાવરણના જતન માટે દરેક નાગરિકની સંયુક્ત જવાબદારી
ચકલી બચાવવી એ માત્ર સરકાર કે સંસ્થાઓની જ નહીં, પણ આપણા સૌની સંયુક્ત જવાબદારી છે. ખેતરો અને બગીચાઓમાં રાસાયણિક કીટનાશકોનો ઉપયોગ ઘટાડવો જોઈએ, કારણ કે તે ચકલીના મુખ્ય ખોરાક સમાન જીવાતોનો નાશ કરે છે. જો આપણે આજે જાગૃત નહીં થઈએ અને વર્ષના ૩૬૫ દિવસ ચકલીની સંભાળ નહીં રાખીએ, તો ભવિષ્યમાં ‘એક હતો ચકો ને એક હતી ચકી’ એ માત્ર પુસ્તકોની વાર્તા બનીને રહી જશે. આવો, આપણે સૌ સાથે મળીને આ પંખીના મીઠા કલરવને આપણા જીવનમાં જીવંત રાખીએ.
