ભારતની સૈન્ય શક્તિમાં ઐતિહાસિક વધારો: ૧૧૪ રાફેલ લડાયક વિમાનો માટે ₹૩.૨૫ લાખ કરોડના મેગા સોદાને મંજૂરી
ભારતીય સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભરતા અને વાયુસેનાની તાકાત વધારવા માટે એક મોટું કદમ ઉઠાવતા, સરકારે ૧૧૪ રાફેલ લડાયક વિમાનોની ખરીદી માટે ₹૩.૨૫ લાખ કરોડ ($૩૯ બિલિયન) ના ઐતિહાસિક પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી દીધી છે. સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહના અધ્યક્ષપદ હેઠળની સંરક્ષણ સંપાદન પરિષદ (DAC) એ આ સોદાને લીલી ઝંડી આપી છે, જે ભારતના ઇતિહાસનો સૌથી મોટો શસ્ત્ર ખરીદી કરાર બનવા જઈ રહ્યો છે.
આ નિર્ણય ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોનની ભારત મુલાકાત પહેલા લેવામાં આવ્યો છે, જે બંને દેશો વચ્ચેના ગાઢ વ્યૂહાત્મક સંબંધો દર્શાવે છે.
‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ ને મળશે જબરદસ્ત વેગ
આ સોદાની સૌથી મોટી વિશેષતા તેનું નિર્માણ મોડેલ છે. પ્રસ્તાવ મુજબ:
- ૧૮ રાફેલ વિમાનો ફ્રાન્સની કંપની દસોલ્ટ એવિએશન (Dassault Aviation) પાસેથી સીધા ‘ફ્લાય-અવે’ એટલે કે સંપૂર્ણ તૈયાર સ્થિતિમાં ખરીદવામાં આવશે.
- બાકીના ૯૬ વિમાનોનું નિર્માણ ભારતમાં ખાનગી ક્ષેત્રની કંપનીઓની ભાગીદારી દ્વારા કરવામાં આવશે.
આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ દસોલ્ટ એવિએશન અને ટાટા એડવાન્સ્ડ સિસ્ટમ્સ વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ સમજૂતી થઈ છે, જેના અંતર્ગત હૈદરાબાદમાં એક અત્યાધુનિક ફેક્ટરી સ્થાપવામાં આવશે. અહીં વિમાનના મુખ્ય માળખા (ફ્યુઝલેજ) નું નિર્માણ થશે અને પ્રથમ ભારતીય એસેમ્બલ થયેલો ભાગ ૨૦૨૮ સુધીમાં આવવાની અપેક્ષા છે.
વાયુસેનાની અછત પૂરી કરવાનો પ્રયાસ
વર્તમાનમાં ભારતીય વાયુસેના (IAF) તેના સ્વીકૃત ૪૨ સ્ક્વોડ્રનની ક્ષમતા સામે માત્ર ૨૯ થી ૩૧ સ્ક્વોડ્રન સાથે કામ કરી રહી છે. મિગ-૨૧ જેવા જૂના વિમાનો નિવૃત્ત થયા પછી આ અછત વધુ વધી છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ ૧૧૪ રાફેલ વિમાનો વાયુસેનાની ઓપરેશનલ ક્ષમતા વધારવા અને ચીન તથા પાકિસ્તાન સાથેની સરહદો પર વધતા જોખમોનો સામનો કરવા માટે અનિવાર્ય છે.
રાફેલ: વિશ્વનું સૌથી ઘાતક ફાઈટર જેટ
રાફેલને વિશ્વના સૌથી ઘાતક બહુહેતુક લડાયક વિમાનોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. તેની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ આ મુજબ છે:
- શસ્ત્ર પ્રણાલી: તે મિટિયોર (Meteor) લાંબા અંતરની હવામાંથી હવામાં માર કરનારી મિસાઇલો અને સ્કાલ્પ (SCALP) ક્રૂઝ મિસાઇલોથી સજ્જ છે, જે ૨૫૦ કિમીથી વધુ દૂર સ્થિત લક્ષ્યોને સચોટ નિશાન બનાવી શકે છે.
- યુદ્ધનો અનુભવ: ભારતીય સેવામાં રાફેલે ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ અને લદ્દાખમાં પોતાની તાકાત પહેલેથી જ સાબિત કરી દીધી છે.
- ટેકનોલોજી: તેમાં સ્પેક્ટ્રા (SPECTRA) ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સૂટ અને અત્યાધુનિક AESA રડાર સિસ્ટમ લાગેલી છે.
નૌકાદળની દેખરેખ ક્ષમતા પણ થશે મજબૂત
રાફેલ સોદાની સાથે જ, DAC એ ભારતીય નૌકાદળ માટે છ વધારાના P-8I પોસાઇડન (Poseidon) દરિયાઈ દેખરેખ વિમાનોની ખરીદીને પણ મંજૂરી આપી છે. બોઇંગ દ્વારા નિર્મિત આ વિમાનો હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં સબમરીન વિરોધી યુદ્ધ અને લાંબા અંતરની દેખરેખ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
આગામી પગલું શું હશે?
DAC ની મંજૂરી પછી હવે આ પ્રસ્તાવ સુરક્ષા બાબતોની કેબિનેટ સમિતિ (CCS) પાસે અંતિમ મંજૂરી માટે જશે, જેની અધ્યક્ષતા વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી કરશે. મંજૂરી મળ્યા બાદ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવશે અને ભારત વિશ્વમાં રાફેલનો સૌથી મોટો ઓપરેટર બની જશે.
આ રક્ષણ સોદો માત્ર ભારતની સરહદોને સુરક્ષિત નહીં કરે, પરંતુ ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અભિયાન હેઠળ હજારો નોકરીઓ પેદા કરવામાં અને સ્થાનિક એરોસ્પેસ ઇકોસિસ્ટમને વિકસાવવામાં માઈલસ્ટોન સાબિત થશે.
