ફેસ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ: માત્ર ત્વચા જ નહીં, નસો અને સ્નાયુઓ પણ બદલાય છે; એસિડ એટેક પીડિતો માટે નવી આશા
હવે ભારતમાં દિલ્હી એઈમ્સ (AIIMS) ખાતે ફેસ ટ્રાન્સપ્લાન્ટની સુવિધા શરૂ થવા જઈ રહી છે. આ પ્રક્રિયા એવા લોકો માટે વરદાન સાબિત થઈ શકે છે જેમના ચહેરા કોઈ અકસ્માત, એસિડ એટેક અથવા ગંભીર દુર્ઘટનામાં ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થયા હોય.
ફેસ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ શું છે?
ફેસ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ એ એક સર્જિકલ પ્રક્રિયા છે જેમાં દર્દીના ક્ષતિગ્રસ્ત ચહેરાને ડોનર (બ્રેઈન ડેડ વ્યક્તિ) ના ચહેરાના ટિશ્યુ (પેશીઓ), સ્નાયુઓ, નસો અને ક્યારેક હાડકાં વડે બદલવામાં આવે છે. આ સામાન્ય પ્લાસ્ટિક સર્જરીથી સંપૂર્ણપણે અલગ છે. પ્લાસ્ટિક સર્જરીમાં માત્ર ચહેરાનો દેખાવ સુધારવા માટે સિન્થેટિક મટિરિયલ અથવા સામાન્ય ફેરફારો કરવામાં આવે છે, જ્યારે ફેસ ટ્રાન્સપ્લાન્ટમાં અસલી અંગો અને નસોને જોડીને નવો ચહેરો બનાવવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા કેટલી જટિલ છે?
ફેસ ટ્રાન્સપ્લાન્ટની સર્જરીમાં એનેસ્થેસિયોલોજી, પેઈન મેડિસિન, ઓરલ એન્ડ મેક્સિલોફેશિયલ સર્જરી, પ્લાસ્ટિક, બર્ન્સ અને રિકન્સ્ટ્રક્ટિવ સર્જરી, પેથોલોજી અને ઈમ્યુનોલોજીના નિષ્ણાતો સામેલ હોય છે. આ સર્જરી 10 થી 30 કલાક સુધી ચાલી શકે છે. તેમાં દર્દીની નસો અને સ્નાયુઓને ડોનર સાથે જોડીને ચહેરાના હાવભાવ, બોલવાની અને સ્મિત કરવાની ક્ષમતા પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવે છે.
વિશ્વ અને ભારતમાં ઇતિહાસ
- વિશ્વનું પ્રથમ આંશિક ફેસ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ 2005માં ફ્રાન્સમાં કરવામાં આવ્યું હતું.
- પ્રથમ સંપૂર્ણ ફેસ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ 2010માં સ્પેનમાં થયું હતું.
- ભારતમાં પ્રથમ સંપૂર્ણ ફેસ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ 2017માં કોચીની અમૃતા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેડિકલ સાયન્સમાં કરવામાં આવ્યું હતું.
સુરક્ષા અને જોખમો
ડૉ. સુનીલ ચુમ્બરના જણાવ્યા અનુસાર, ફેસ ટ્રાન્સપ્લાન્ટમાં સૌથી મોટો પડકાર શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ (ઈમ્યુન સિસ્ટમ) દ્વારા નવા ચહેરાને નકારવાનો (રિજેક્શન) છે. તેથી, સર્જરી પછી દર્દીને એન્ટી-રિજેક્શન દવાઓ આપવામાં આવે છે. જો રિજેક્શન નિયંત્રિત ન થાય, તો તે દર્દી માટે જીવલેણ બની શકે છે.
શું દર્દી ડોનર જેવો દેખાય છે?
ફેસ ટ્રાન્સપ્લાન્ટમાં આખો ચહેરો ડોનર જેવો દેખાતો નથી. તે દર્દીના જૂના ચહેરા અને ડોનરના ટિશ્યુનું મિશ્રણ હોય છે.
એઈમ્સમાં પ્રક્રિયા કેવી રીતે થશે?
દિલ્હી એઈમ્સમાં આ સુવિધા માટે દર્દીએ પહેલા રજીસ્ટ્રેશન કરાવવું પડશે. જ્યારે ડોનર ઉપલબ્ધ થશે, ત્યારે જ સર્જરીની તારીખ નક્કી કરવામાં આવશે. તે પહેલાં દર્દીના અનેક ટેસ્ટ કરવામાં આવશે, અને જો રિપોર્ટ સાચો આવશે તો જ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવામાં આવશે.
એસિડ એટેક પીડિતો માટે નવી આશા
આ ટેકનિક ખાસ કરીને એવા દર્દીઓ માટે જીવન બદલી નાખનારી છે જેમની ચહેરાની ઇજાઓ સામાન્ય સર્જરીથી મટી શકતી નથી. હવે લાખો લોકોને તેમનો ચહેરો પાછો મેળવવાની અને સામાજિક જીવનમાં ફરીથી જોડાવાની તક મળી શકે છે.
