ગોબર અને ગોમૂત્ર આધારિત ઝીરો બજેટ પ્રાકૃતિક ખેતી અંગે ખેડૂતોને માર્ગદર્શન
વલસાડ તાલુકાના જેસપોર ગામમાં ખેડૂતોના કલ્યાણ અને ખેતીના ખર્ચમાં ઘટાડો કરવાના હેતુથી ‘પ્રાકૃતિક ખેતી તાલીમ’ કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ તાલીમમાં નિષ્ણાતો દ્વારા ખેડૂતોને વર્ષો જૂની અને વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત થયેલી પ્રાકૃતિક ખેતી પદ્ધતિ અપનાવવા માટે પ્રેરિત કરવામાં આવ્યા હતા.
પ્રાકૃતિક ખેતી: ઝીરો બજેટ અને વિષમુક્ત પદ્ધતિ
કોમ્યુનિટી રિસોર્સ પર્સન વિજયભાઈ અને કૃષિ સખી ગંગાબેન દ્વારા ખેડૂતોને પ્રાકૃતિક ખેતીના પાયાના સિદ્ધાંતો વિશે વિસ્તૃત માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું:
-
રાસાયણિક ખાતરનો ત્યાગ: ખેતીમાં યુરિયા કે ડી.એ.પી. જેવા રાસાયણિક ખાતરો અને ઝેરી જંતુનાશકોનો ઉપયોગ કર્યા વગર કેવી રીતે મબલખ પાક લેવો તેની સમજ અપાઈ.
-
જૈવિક અવશેષોનો ઉપયોગ: ગાયના ગોબર અને ગૌમૂત્ર જેવા કુદરતી ઘટકો દ્વારા ‘જીવામૃત’ અને ‘બીજામૃત’ બનાવીને જમીનને ફળદ્રુપ કરવાની પદ્ધતિ સમજાવી.
-
ઝીરો બજેટ મોડેલ: ખેતીનો ખર્ચ ઘટાડીને નફો કેવી રીતે વધારી શકાય તે માટે ‘ઝીરો બજેટ’ ખેતી પર ભાર મૂક્યો.
જમીનનું સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણ સુરક્ષા
તાલીમમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે પ્રાકૃતિક ખેતી માત્ર આર્થિક ફાયદો જ નથી આપતી, પરંતુ તે પર્યાવરણ માટે પણ અનિવાર્ય છે:
૧. ભૂમિની ફળદ્રુપતા: જમીનની સ્વાભાવિક ઉપજ ક્ષમતા પર આધાર રાખીને પાક લેવાથી જમીનનું બંધારણ સુધરે છે અને અળસિયાનું પ્રમાણ વધે છે.
૨. પર્યાવરણ રક્ષણ: રાસાયણિક દવાઓના અભાવે જળ, જમીન અને વાયુનું પ્રદૂષણ અટકે છે.
૩. સ્વાસ્થ્યપ્રદ ઉત્પાદન: કેમિકલ વગરના શાકભાજી અને અનાજ ઉગાડીને લોકો સુધી રોગમુક્ત આહાર પહોંચાડી શકાય છે.
જેસપોર ગામના ખેડૂતોએ આ તાલીમમાં ઉત્સાહભેર ભાગ લીધો હતો અને પોતાની ખેતીમાં તબક્કાવાર પ્રાકૃતિક પદ્ધતિઓ અપનાવવાનો નિર્ધાર કર્યો હતો.
