ગ્લોબલ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ માર્કેટમાં ભારતનો હિસ્સો માત્ર ૧%: ચીન-તાઇવાનના વર્ચસ્વને તોડવા નીતિ આયોગનો ‘માસ્ટર પ્લાન’.
શુક્રવારે નીતિ આયોગ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા ‘ટ્રેડ વોચ ક્વાર્ટરલી’ રિપોર્ટમાં ભારતની ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસની વર્તમાન સ્થિતિ અને ભવિષ્યની સંભાવનાઓનું ઊંડું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે. અહેવાલ મુજબ, વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માં ભારતની ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસ મુખ્યત્વે મોબાઇલ ફોન પર નિર્ભર છે, જે કુલ નિકાસના ૫૨.૫% હિસ્સો ધરાવે છે. જોકે, વૈશ્વિક સ્તરે ભારત હજુ પણ ચીન, હોંગકોંગ અને તાઇવાન જેવા દેશોથી ઘણું પાછળ છે.
ચીન અને તાઇવાનનું પ્રભુત્વ કેમ છે?
વિશ્વમાં કમ્પ્યુટર, સ્માર્ટફોન અને અન્ય હાઇ-ટેક ઉપકરણો માટે જરૂરી એવા ઇન્ટિગ્રેટેડ સર્કિટ (IC) અને સેમિકન્ડક્ટર્સના ઉત્પાદનમાં ચીન અને તાઇવાન મોખરે છે. આ દેશો પાસે માત્ર એસેમ્બલી લાઇન જ નથી, પરંતુ તેઓ મૂળભૂત ઘટકો (Components) ના ઉત્પાદકો પણ છે. નીતિ આયોગના મતે, ભારત અત્યારે મોટાભાગના પાર્ટ્સ બહારથી લાવીને માત્ર અહીં ભેગા (Assembly) કરે છે, જેના કારણે મૂલ્યવર્ધન (Value Addition) ઓછું રહે છે.
FTA: નિકાસ વધારવાનું પ્રબળ શસ્ત્ર
ભારતે તાજેતરમાં યુએઈ (UAE), ઓસ્ટ્રેલિયા અને મોરેશિયસ જેવા દેશો સાથે મુક્ત વેપાર કરારો (FTA) કર્યા છે. નીતિ આયોગે સૂચવ્યું છે કે:
બજારની પહોંચ: FTA દ્વારા ભારતીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદનોને વિદેશી બજારોમાં શૂન્ય અથવા ઓછા ટેરિફ સાથે એન્ટ્રી મળી શકે છે.
રોકાણ આકર્ષવું: અસ્થિર ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) સ્થિતિમાં રોકાણકારો ચીનનો વિકલ્પ શોધી રહ્યા છે. જો ભારત તેની નીતિઓમાં સ્પષ્ટતા અને નિયમનકારી સરળતા લાવે, તો ભારત ‘ચાઈના પ્લસ વન’ વ્યૂહરચનાનો મોટો લાભાર્થી બની શકે છે.
‘એસેમ્બલી’ થી ‘કમ્પોનન્ટ’ તરફનું પરિવર્તન
નીતિ આયોગની સૌથી મહત્વની ભલામણ એ છે કે ભારતે હવે માત્ર મોબાઈલ જોડી દેવાથી સંતોષ ન માનવો જોઈએ. ભારતે સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સ, ડિસ્પ્લે પેનલ્સ અને પ્રિન્ટેડ સર્કિટ બોર્ડ (PCB) જેવા જટિલ ભાગોનું ભારતમાં જ ઉત્પાદન કરવું પડશે. આ માટે સંશોધન અને વિકાસ (R&D) અને ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર માટે વિદેશી કંપનીઓ સાથે જોડાણ કરવું અનિવાર્ય છે.
નિકાસના નવા આંકડા અને ગતિશીલતા
સપ્ટેમ્બર ક્વાર્ટરમાં ભારતની માલ અને સેવાઓની કુલ નિકાસમાં ૮.૫% નો વાર્ષિક વધારો જોવા મળ્યો છે. ખાસ કરીને યુએસએ, યુએઈ અને નેધરલેન્ડ્સ ભારતીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સના મુખ્ય ખરીદદારો છે. અહેવાલમાં એમ પણ જણાવાયું છે કે ૨૦૩૦ સુધીમાં ક્રોસ-બોર્ડર ઈ-કોમર્સ ભારતની નિકાસ વૃદ્ધિમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે.
શું છે ભારતની યોજના?
સરકાર અત્યારે ‘પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ’ (PLI) સ્કીમ દ્વારા કંપનીઓને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. પરંતુ નીતિ આયોગ કહે છે કે આપણે માળખાકીય ખર્ચ (લોજિસ્ટિક્સ અને વીજળીનો ખર્ચ) ઘટાડવો પડશે જેથી ભારતીય ઉત્પાદનો વૈશ્વિક બજારમાં કિંમતની દૃષ્ટિએ સ્પર્ધાત્મક બની શકે.
ભારત પાસે વિશાળ માનવશક્તિ અને વધતું જતું સ્થાનિક બજાર છે. જો સરકાર નીતિ આયોગના સૂચનો મુજબ ઘટક-આધારિત ઉત્પાદન અને FTA નો સ્માર્ટ ઉપયોગ કરે, તો ૨૦૩૦ સુધીમાં ભારતનું ૧% નું યોગદાન અનેકગણું વધી શકે છે. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્રમાં ભારતની સફળતા માત્ર આર્થિક વૃદ્ધિ જ નહીં, પરંતુ લાખો નવી રોજગારીની તકો પણ પેદા કરશે.
