‘શ્વાસા’ એઆઈ એપ – હવે તમારી ખાંસીનો અવાજ જ કહેશે તમારા ફેફસાંનું આરોગ્ય
ભારતમાં શ્વસનતંત્રના રોગો, ખાસ કરીને ક્રોનિક અવરોધક પલ્મોનરી રોગ (COPD), મૃત્યુના મુખ્ય કારણોમાંનું એક છે. ઘણીવાર ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સ્પાયરોમેટ્રી (Spirometry) જેવા જટિલ પરીક્ષણોની સુવિધા ન હોવાને કારણે દર્દીઓને સમયસર નિદાન મળતું નથી. આ સમસ્યાના ઉકેલ રૂપે કર્ણાટકના એક સ્ટાર્ટઅપે ‘શ્વાસા’ નામની મોબાઈલ એપ વિકસાવી છે, જે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સના માધ્યમથી કામ કરે છે.
AIIMS દિલ્હીના પરીક્ષણમાં મળી મોટી સફળતા
દિલ્હી AIIMS ના નિષ્ણાતોએ હરિયાણાના વલ્લભગઢ સ્થિત તેમના સેન્ટરમાં ૪૬૦ લોકો પર આ એપનું ક્લિનિકલ ટ્રાયલ કર્યું હતું. આ પરીક્ષણ દરમિયાન ‘શ્વાસા’ એપના પરિણામોની સરખામણી હોસ્પિટલના પ્રમાણભૂત સ્પાયરોમેટ્રી ટેસ્ટ સાથે કરવામાં આવી હતી. પરિણામો આશ્ચર્યજનક હતા:
સામાન્ય અને અસામાન્ય કેસ: તફાવત કરવામાં એપ ૯૦ ટકા સચોટ સાબિત થઈ.
રોગોની ઓળખ: COPD અને અસ્થમા જેવા ચોક્કસ રોગોને ઓળખવામાં તેની ચોકસાઈ ૮૨ થી ૮૭ ટકા વચ્ચે નોંધાઈ હતી. ગંભીર બીમારી ધરાવતા દર્દીઓના કિસ્સામાં આ એપની ચોકસાઈ વધુ મજબૂત જોવા મળી હતી.
કેવી રીતે કામ કરે છે ‘શ્વાસા’ એપ?
આ એપનો ઉપયોગ કરવો એટલો જ સરળ છે જેટલું કોઈને વોઈસ મેસેજ મોકલવો. ૧. દર્દીએ સ્માર્ટફોન પાસે રાખીને એપની સૂચના મુજબ ખાંસી ખાવાની હોય છે. ૨. ફોનનો માઇક્રોફોન તે ઉધરસના અવાજની તરંગોને રેકોર્ડ કરે છે. ૩. એપમાં રહેલું ખાસ AI અલ્ગોરિધમ ઉધરસના અવાજની પેટર્ન, તીવ્રતા અને આવૃત્તિનું વિશ્લેષણ કરે છે. ૪. માત્ર ૮ મિનિટમાં સ્ક્રીન પર રિપોર્ટ આવી જાય છે કે ફેફસાં સામાન્ય છે કે તેમાં કોઈ રોગના ચિહ્નો છે.
સ્પાયરોમેટ્રીની મર્યાદાઓ અને એપના ફાયદા
AIIMS ના ડોક્ટર હર્ષલ રમેશ સાલ્વે જણાવે છે કે, “ભારતમાં ઘણી જિલ્લા હોસ્પિટલોમાં પણ સ્પાયરોમેટ્રી મશીનો ઉપલબ્ધ નથી, તે માત્ર મોટી મેડિકલ કોલેજો સુધી મર્યાદિત છે.” સ્પાયરોમેટ્રી ટેસ્ટમાં દર્દીએ મશીનમાં જોરથી ફૂંક મારવી પડે છે, જે ઘણીવાર નબળા દર્દીઓ માટે મુશ્કેલ હોય છે. ‘શ્વાસા’ એપમાં આવી કોઈ તકલીફ નથી અને તેને કોઈ મોંઘા સાધનોની જરૂર પણ નથી.
ભવિષ્યની યોજનાઓ: ટીબીનું પણ થશે નિદાન
અત્યારે આ એપનો ઉપયોગ કર્ણાટક સહિત કેટલાક રાજ્યોમાં પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તરીકે થઈ રહ્યો છે. AIIMS ના ડોક્ટરો હવે આ એપ દ્વારા ટીબી (Tuberculosis) ના લક્ષણો ઓળખવા માટે પણ સંશોધન કરી રહ્યા છે. કેન્દ્ર સરકારની ‘આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિરો’ યોજના હેઠળ આ એપને પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો સુધી પહોંચાડવાની યોજના છે, જેથી અંતરિયાળ ગામડાઓમાં રહેતા લોકો પણ માત્ર એક સ્માર્ટફોનથી પોતાના ફેફસાંની તપાસ કરી શકે.
૨૦ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ ના આ દિવસે ‘શ્વાસા’ એપ એ સાબિત કર્યું છે કે AI ટેક્નોલોજી જો સાચી દિશામાં વપરાય તો તે લાખો લોકોના જીવ બચાવી શકે છે. ઘરબેઠાં પ્રાથમિક તપાસની આ સુવિધા ભારતની આરોગ્ય વ્યવસ્થા માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે.
