શું તમારા હાથ-પગ વારંવાર સુન્ન થઈ જાય છે? જાણો ક્યારે તે સામાન્ય છે અને ક્યારે જોખમી!”
હાથ-પગમાં ક્યારેક કીડીઓ ચાલતી હોય તેવું લાગવું કે અંગો સુન્ન (Numbness) થઈ જવા એ એક એવી સમસ્યા છે જેનો અનુભવ લગભગ દરેક વ્યક્તિએ ક્યારેક ને ક્યારેક કર્યો હોય છે. સામાન્ય રીતે લોકો તેને ‘નસ દબાઈ ગઈ હશે’ એમ કહીને અવગણે છે. પરંતુ ડૉ. અજય કુમારના મતે, જો આ સમસ્યા વારંવાર થતી હોય, તો તેને સામાન્ય ગણીને નજરઅંદાજ ન કરવી જોઈએ. તે શરીરમાં ઉદભવતી કોઈ ગંભીર બીમારી અથવા નર્વસ સિસ્ટમ (ચેતાતંત્ર) ની ખામીનો પ્રારંભિક સંકેત હોઈ શકે છે.
હાથ-પગ સુન્ન થવા પાછળના સામાન્ય કારણો અને આપણી આદતો
ઘણીવાર આપણી રોજિંદી ખોટી આદતો જ આ સમસ્યા માટે જવાબદાર હોય છે. જ્યારે આપણે લાંબા સમય સુધી એક જ સ્થિતિમાં બેસી રહીએ છીએ અથવા પગ પર પગ ચઢાવીને બેસીએ છીએ, ત્યારે તે ભાગની નસો અને રક્તવાહિનીઓ પર દબાણ આવે છે. આ દબાણને કારણે મગજ સુધી સંવેદનાઓ પહોંચતી અટકી જાય છે અને તે ભાગ સુન્ન થઈ જાય છે.
આજના ડિજિટલ યુગમાં, લેપટોપ કે મોબાઈલનો કલાકો સુધી એકધારો ઉપયોગ કરવાથી ગરદન અને કાંડાની નસો પર દબાણ આવે છે, જેને કારણે હાથ કે આંગળીઓમાં ખાલી ચઢવાની સમસ્યા વધે છે. તેવી જ રીતે, ખોટી રીતે સૂવાથી હાથ દબાઈ જવો અથવા ચુસ્ત કપડાં પહેરવાથી પણ બ્લડ સર્ક્યુલેશન (લોહીનું પરિભ્રમણ) અવરોધાય છે. જો આ કારણોસર સુન્નપણું આવતું હોય, તો તે થોડી હલનચલન કરવાથી તરત જ મટી જાય છે અને તેમાં ચિંતા કરવાની જરૂર હોતી નથી.
ક્યારે આ સમસ્યા ગંભીર બની શકે? શરીરમાં રહેલી છુપી બીમારીઓ
જો તમારા હાથ-પગ કોઈપણ બાહ્ય દબાણ વગર વારંવાર સુન્ન થઈ જતા હોય, તો તે શરીરની આંતરિક સમસ્યાઓ તરફ ઈશારો કરે છે. ડૉ. અજય કુમાર આ માટે નીચે મુજબના મુખ્ય કારણો જણાવે છે:
૧. વિટામિન B12 ની ઉણપ: આપણા જ્ઞાનતંતુઓ (Nerves) ના રક્ષણ અને કાર્યક્ષમતા માટે વિટામિન B12 અત્યંત જરૂરી છે. જો શરીરમાં આ વિટામિનનું સ્તર ઘટી જાય, તો નસો નબળી પડવા લાગે છે અને હાથ-પગમાં ખાલી ચઢવી કે ઝણઝણાટી થવી સામાન્ય બની જાય છે. શાકાહારી લોકોમાં આ ઉણપ વધુ જોવા મળે છે.
૨. ડાયાબિટીસ (Diabetic Neuropathy): જે લોકોનું સુગર લેવલ સતત વધેલું રહે છે, તેમની નસોને નુકસાન થવા લાગે છે. ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં પગના પંજા સુન્ન થઈ જવા એ એક ગંભીર લક્ષણ છે. જો આની સમયસર સારવાર ન કરવામાં આવે, તો તે કાયમી નબળાઈ તરફ દોરી શકે છે.
૩. થાયરોઇડની સમસ્યા: હાઈપોથાયરોડિઝમ (થાયરોઇડ હોર્મોનનું ઓછું સ્તર) ને કારણે શરીરમાં પ્રવાહી જમા થાય છે, જે નસો પર દબાણ પેદા કરે છે. આ દબાણને લીધે હાથ અને પગમાં જડતા કે સુન્નપણું અનુભવાય છે.
૪. બ્લડ સર્ક્યુલેશન અને એનિમિયા: શરીરમાં લોહીની ઉણપ (એનિમિયા) હોય કે હૃદય લોહીને પૂરતી તાકાતથી પંપ ન કરી શકતું હોય, ત્યારે હાથ-પગના છેડા સુધી ઓક્સિજન પહોંચતો નથી, જેના પરિણામે અંગો ઠંડા પડી જાય છે અને સુન્ન થઈ જાય છે.
ડૉક્ટરની સલાહ ક્યારે લેવી અને સાવચેતીના પગલાં
હાથ-પગમાં ખાલી ચઢવાની સમસ્યાને ક્યારે ‘રેડ સિગ્નલ’ ગણવું તે જાણવું ખૂબ જરૂરી છે. જો સુન્નપણું અચાનક આવે અને તેની સાથે બોલવામાં તકલીફ થાય, ચક્કર આવે, ચહેરો એક તરફ નમી જાય અથવા અતિશય નબળાઈ લાગે, તો તે ‘સ્ટ્રોક’ (Stroke) નું લક્ષણ હોઈ શકે છે. આવા કિસ્સામાં સેકન્ડોનો વિલંબ કર્યા વગર હોસ્પિટલ પહોંચવું જોઈએ.
સામાન્ય કિસ્સાઓમાં, આ સમસ્યાથી બચવા માટે દરરોજ હળવી કસરત અને યોગ કરવા જોઈએ જેથી બ્લડ સર્ક્યુલેશન સુધરે. આહારમાં લીલા શાકભાજી, ફળો અને જો જરૂર જણાય તો ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ વિટામિન સપ્લિમેન્ટ્સ લેવા જોઈએ. ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ નિયમિત રીતે પોતાનું ચેકઅપ કરાવતા રહેવું જોઈએ. યાદ રાખો, શરીર દ્વારા આપવામાં આવતો આ નાનકડો સંકેત ભવિષ્યની મોટી મુસીબતમાંથી બચાવવાનો રસ્તો હોઈ શકે છે.
