પીએમ મોદીની મુલાકાત પહેલા ‘ષટ્કોણ’ જોડાણનું રહસ્ય ખુલ્યું, શું ભારત બનશે આ ધરીનું કેન્દ્ર?
આજે જ્યારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ઇઝરાયલની બે દિવસીય સત્તાવાર મુલાકાતે પહોંચ્યા છે, ત્યારે સમગ્ર વિશ્વની નજર ઇઝરાયલી પીએમ બેન્જામિન નેતન્યાહૂના ‘ષટ્કોણ જોડાણ’ (Hexagon of Alliance) પર ટકેલી છે. ૨૨ ફેબ્રુઆરીના રોજ કેબિનેટ બેઠકમાં નેતન્યાહૂએ આ મહત્વાકાંક્ષી યોજનાની વિગતો આપી હતી. આ જોડાણનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મધ્ય પૂર્વમાં વધી રહેલા કટ્ટરપંથી પડકારોનો સામનો કરવા માટે એક મજબૂત અને બહુપક્ષીય સુરક્ષા માળખું તૈયાર કરવાનો છે.
શું છે આ ‘ષટ્કોણ’ (Hexagon) જોડાણ?
નેતન્યાહૂના વિઝન મુજબ, આ એક એવી વ્યવસ્થા છે જે મધ્ય પૂર્વની અંદર અને તેની આસપાસ છ મુખ્ય સ્તંભો પર ટકેલી હશે. આ ‘ષટ્કોણ’માં મુખ્યત્વે નીચેના પક્ષોનો સમાવેશ થશે: ૧. ભારત ૨. ઇઝરાયલ ૩. આરબ રાષ્ટ્રો (જેમ કે યુએઈ) ૪. આફ્રિકન રાષ્ટ્રો ૫. ગ્રીસ અને સાયપ્રસ (ભૂમધ્ય દેશો) ૬. અન્ય અઘોષિત એશિયન દેશો
કટ્ટરપંથી ‘ધરી’ (Radical Axis) વિરુદ્ધ યુદ્ધ
નેતન્યાહૂએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ જોડાણ બે પ્રકારની કટ્ટરપંથી ધરીઓનો સામનો કરવા માટે છે. પ્રથમ ‘કટ્ટરપંથી શિયા ધરી’, જેમાં ઈરાન અને તેના સમર્થિત જૂથો (હમાસ, હિઝબુલ્લાહ, હુથી) સામેલ છે. બીજી ‘કટ્ટરપંથી સુન્ની ધરી’, જેમાં ISIS જેવા આતંકવાદી સંગઠનો અને તાજેતરમાં પાકિસ્તાન-સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે થયેલા સંરક્ષણ કરાર (જેને નિષ્ણાતો ‘ઇસ્લામિક નાટો’ કહે છે) થી ઉભા થતા સંભવિત જોખમોનો સમાવેશ થાય છે.
ભારતની ભૂમિકા અને વ્યૂહાત્મક મહત્વ
ભારત માટે આ જોડાણ અત્યંત મહત્વનું છે. ભારત અત્યાર સુધી પશ્ચિમ એશિયામાં ‘I2U2’ (ભારત, ઇઝરાયલ, યુએઈ, યુએસએ) જેવા આર્થિક જૂથોનો ભાગ રહ્યું છે, પરંતુ ‘ષટ્કોણ’ એ સુરક્ષા અને ઇન્ટેલિજન્સ શેરિંગ પર આધારિત વધુ ઔપચારિક માળખું હોઈ શકે છે.
સુરક્ષા કવચ: હિંદ મહાસાગરથી લઈને ભૂમધ્ય સમુદ્ર સુધી ભારતની સુરક્ષા પહોંચ વધશે.
આતંકવાદ વિરોધી અભિયાન: ઇઝરાયલની અદ્યતન ટેકનોલોજી અને ભારતના બહોળા અનુભવનું મિશ્રણ કટ્ટરવાદને રોકવામાં મદદરૂપ થશે.
ભૌગોલિક સંતુલન: ચીનના વધતા પ્રભાવ અને પાકિસ્તાન દ્વારા રચાતા નવા ગઠબંધનો સામે આ એક સચોટ જવાબ બની શકે છે.
પીએમ મોદીની મુલાકાતનો એજન્ડા
૨૫ અને ૨૬ ફેબ્રુઆરી દરમિયાન પીએમ મોદી અને નેતન્યાહૂ વચ્ચે સંરક્ષણ, કૃષિ અને જળ સંચય ઉપરાંત આ ‘ષટ્કોણ’ જોડાણ પર ઊંડી ચર્ચા થવાની પ્રબળ શક્યતા છે. ભારત હંમેશા સંતુલિત વિદેશ નીતિમાં માને છે, તેથી પીએમ મોદી આ જોડાણમાં ભારતની સ્વાયત્તતા જાળવી રાખીને કઈ રીતે ભાગીદાર બનવું તે અંગે મધ્યમ માર્ગ શોધી શકે છે.
નેતન્યાહૂનો આ ‘ષટ્કોણ’ પ્રસ્તાવ ભારતને વૈશ્વિક સુરક્ષાના કેન્દ્રમાં લાવી દે છે. જો આ જોડાણ સફળ થશે, તો તે માત્ર મધ્ય પૂર્વ જ નહીં પણ દક્ષિણ એશિયાની સ્થિરતા માટે પણ એક નવું સીમાચિહ્ન સાબિત થશે. શું પીએમ મોદી આ મુલાકાત દરમિયાન ‘ષટ્કોણ’ના સત્તાવાર ભાગીદાર બનવાની જાહેરાત કરશે? તેના પર આખા વિશ્વની મીટ મંડાયેલી છે.
