૧૦ ટકા વળતરની લાલચમાં લાખો લોકોની મૂડી ડૂબી, જાણો ‘ગેન બિટકોઈન’ કૌભાંડની આખી કહાની
ક્રિપ્ટોકરન્સીના વધતા ક્રેઝ વચ્ચે, દેશમાં 20,000 કરોડ રૂપિયાનું એક ચોંકાવનારું કૌભાંડ પ્રકાશમાં આવ્યું છે. આ કૌભાંડના મુખ્ય સૂત્રધાર આયુષ વાર્ષ્ણેયની ધરપકડ સાથે, એક મોટું ષડયંત્ર ખુલ્લું પડી ગયું છે. સીબીઆઈ દ્વારા લેવામાં આવેલી આ કાર્યવાહીથી ફરી એકવાર સાબિત થયું છે કે ટેકનોલોજીનો દુરુપયોગ કરીને સામાન્ય રોકાણકારો કેવી રીતે છેતરાય છે. આ કૌભાંડ ફક્ત એક કંપની પૂરતું મર્યાદિત ન હતું પરંતુ દેશના અનેક રાજ્યોમાં ફેલાયું હતું, જેના કારણે સુપ્રીમ કોર્ટે પણ આ મામલાની તપાસ સીબીઆઈને સોંપવી પડી હતી.
શું છે આ ૨૦,૦૦૦ કરોડનું ‘ગેન બિટકોઈન’ કૌભાંડ?
આ આખી ઘટના વેરીએબલટેક પ્રાઇવેટ લિમિટેડ નામની કંપની દ્વારા ચલાવવામાં આવતી પોન્ઝી સ્કીમથી શરૂ થઈ હતી. આ કંપનીએ ક્રિપ્ટોકરન્સીમાં રોકાણ કરવા માટે રોકાણકારોને માસિક 10 ટકા વળતરની લાલચ આપી હતી. લોકોએ ઝડપી પૈસા કમાવવાની લાલચમાં આ યોજનામાં પોતાની આખી જીવનભરની મૂડી રોકી દીધી હતી. પરંતુ, આ યોજના પાછળના મગજ, આયુષ વાર્શ્નેય અને તેમની ટીમે ડાર્વિન લેબ્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ દ્વારા સમગ્ર ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તૈયાર કર્યું હતું.
ડાર્વિન લેબ્સે એવું ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડિઝાઇન કર્યું હતું જે આ છેતરપિંડીનું મુખ્ય આધારસ્તંભ હતું. આ ટીમે ‘એમકેપ’ (MCAP) નામના ક્રિપ્ટોકરન્સી ટોકનને ડિઝાઇન કર્યા, વિકસાવ્યા અને તેને માર્કેટમાં ઉતાર્યા હતા. રોકાણકારોને લાગતું હતું કે તેઓ કોઈ અત્યાધુનિક ડિજિટલ કરન્સીમાં રોકાણ કરી રહ્યા છે, પરંતુ વાસ્તવમાં તે માત્ર એક છેતરપિંડીનું આયોજન હતું. જે કામ માટે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ પારદર્શિતા વધારવા માટે થવો જોઈએ, તેનો ઉપયોગ લોકોની આંખમાં ધૂળ નાખવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો.
કોણ છે આયુષ વાર્ષ્ણેય અને તેની મોડસ ઓપરેન્ડી?
આયુષ વાર્ષ્ણેય ડાર્વિન લેબ્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડનો સહ-સ્થાપક અને ચીફ ટેકનોલોજી ઓફિસર (CTO) હતો. તેની સાથે સહિલ બઘલા અને નિકુંજ જૈન જેવા અન્ય નામ પણ આ કૌભાંડમાં સામેલ છે. આયુષની ધરપકડ ખૂબ જ નાટ્યાત્મક રહી. જ્યારે તેને સમજાયું કે સીબીઆઈ તેની નજીક પહોંચી રહી છે, ત્યારે તે દેશ છોડીને ભાગવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો હતો. મુંબઈ એરપોર્ટ પર સીબીઆઈના લુકઆઉટ સર્ક્યુલરને કારણે તેને પકડી લેવામાં આવ્યો અને ત્યારબાદ તેની ધરપકડ કરવામાં આવી.
આ લોકોની કામ કરવાની પદ્ધતિ ખૂબ જ વ્યવસ્થિત હતી. તેઓ સોશિયલ મીડિયા અને અન્ય માધ્યમો દ્વારા લોકોમાં ક્રિપ્ટોકરન્સી વિશે ભ્રમ ફેલાવતા હતા. ૧૦ ટકાના ભારે વળતરનો વાયદો એ લોકો માટે એક જાળ જેવું કામ કરતું હતું. ખાસ કરીને મધ્યમ વર્ગના લોકો, જેઓ શેરબજાર કે બેંકિંગ સિસ્ટમ સિવાયના રોકાણના માર્ગો શોધતા હતા, તેઓ આ છેતરપિંડીનો સરળ શિકાર બન્યા. આ કૌભાંડનું કદ એટલું મોટું હતું કે તે જમ્મુ-કાશ્મીરથી લઈને મહારાષ્ટ્ર અને દિલ્હીથી પશ્ચિમ બંગાળ સુધી ફેલાયેલું હતું.
ટેકનોલોજીની આડમાં ચાલતું આર્થિક ગુનાખોરીનું નેટવર્ક
આ કૌભાંડે ક્રિપ્ટોકરન્સી માર્કેટ પર અનેક સવાલો ઉભા કર્યા છે. જ્યારે પણ કોઈ નવી ટેકનોલોજી આવે છે, ત્યારે સાયબર ગુનેગારો તેનો ફાયદો ઉઠાવવા તત્પર હોય છે. આ કૌભાંડીઓએ માત્ર લોકોને છેતર્યા નથી, પરંતુ ભારતીય નાણાકીય વ્યવસ્થામાં રોકાણકારોનો વિશ્વાસ પણ ડગમગાવ્યો છે. ક્રિપ્ટોકરન્સીમાં રોકાણ અત્યંત જોખમી છે, કારણ કે તેમાં રોકાણકારોનું રક્ષણ કરવા માટે ઘણીવાર કોઈ મજબૂત નિયમનકારી માળખું હોતું નથી.
સીબીઆઈ હવે આ તપાસને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે લઈ જઈ રહી છે કારણ કે આ ઓપરેશનના આંતરરાષ્ટ્રીય પરિણામો પણ હોઈ શકે છે. તપાસ એજન્સી એ શોધવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે કે આ ૨૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયા ક્યાં ગયા અને વિદેશમાં કેટલા બેંક ખાતા કે ડિજિટલ વોલેટ્સમાં તેને ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા છે. ડાર્વિન લેબ્સની ભૂમિકાએ સાબિત કરી દીધું છે કે સાયબર ગુનેગારો હવે કેટલા હાઈ-ટેક બની ગયા છે. તેઓ માત્ર લોકોને છેતરતા નથી, પરંતુ તે છેતરપિંડીને ટેકનિકલ રીતે કાયદેસર હોવાનો ભ્રમ પણ ઊભો કરે છે.
રોકાણકારો માટે ચેતવણીનો પાઠ
આ કૌભાંડમાંથી દરેક રોકાણકારે શીખવાની જરૂર છે કે ‘જલ્દી અને ભારે વળતર’ (High Returns) ના વાયદા હંમેશા શંકાસ્પદ હોય છે. ગમે તેટલી નવી ટેકનોલોજી હોય, રોકાણ કરતા પહેલા કંપનીની વિશ્વસનીયતા, તેનું રજિસ્ટ્રેશન અને તે સેબી (SEBI) કે આરબીઆઈ (RBI) દ્વારા માન્ય છે કે નહીં તેની તપાસ કરવી જોઈએ. આયુષ વાર્ષ્ણેય જેવા લોકો લોકોની આર્થિક લાચારીનો ફાયદો ઉઠાવે છે. હવે જ્યારે કાયદો તેના માર્ગે આગળ વધી રહ્યો છે, ત્યારે એવી આશા રાખી શકાય કે આ કેસમાં કડક સજા થશે અને અન્ય ગુનેગારો માટે તે એક દાખલો બનશે. આ કૌભાંડ એ ચેતવણી છે કે ડિજિટલ યુગમાં સાવધાની જ સુરક્ષા છે.
