ટેરિફ યુદ્ધમાં ફરી ગરમાવો! ટ્રમ્પની આક્રમક નવી નીતિ, જાણો કેવી રીતે બદલાઈ શકે છે વૈશ્વિક વેપારના સમીકરણો
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ફરી એકવાર ચર્ચામાં છે, અને આ વખતે તેનું કારણ સુપ્રીમ કોર્ટનો એક નિર્ણય અને તે પછી ટ્રમ્પ દ્વારા લેવાયેલું આક્રમક વલણ છે. અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટે ટ્રમ્પના મહત્વકાંક્ષી ‘રેસિપ્રોકલ ટેરિફ’ (પરસ્પર આયાત શુલ્ક) ને રદ કરી દીધા પછી પણ, ટ્રમ્પે પીછેહઠ કરવાને બદલે નવી રણનીતિ અપનાવવાનું નક્કી કર્યું છે. ટ્રમ્પનું માનવું છે કે અમેરિકી ઉદ્યોગો અને ત્યાંની નોકરીઓને બચાવવા માટે વિદેશી માલ પર ટેક્સ લગાવવો અનિવાર્ય છે. સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય બાદ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે, “ટેરિફ કોઈને કોઈ સ્વરૂપે ફરીથી લાગુ કરવામાં આવશે જ.”
સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય પર ટ્રમ્પનો ગુસ્સો અને નવી રણનીતિ
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર ટ્રમ્પે પોતાની નારાજગી વ્યક્ત કરતા લખ્યું કે, સુપ્રીમ કોર્ટનો આ નિર્ણય એવા દેશો અને કંપનીઓને મદદ કરી રહ્યો છે જેઓ દાયકાઓથી અમેરિકાના વેપારનો ગેરફાયદો ઉઠાવી રહ્યા છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર માટે આ એક ઝટકો હતો, પરંતુ ટ્રમ્પની કાર્યશૈલી મુજબ, તેઓ ક્યારેય પોતાના લક્ષ્યથી દૂર થતા નથી. તેમણે દાવો કર્યો કે સુપ્રીમ કોર્ટે પણ ક્યાંક ને ક્યાંક એ સ્વીકાર્યું છે કે રાષ્ટ્રપતિ પાસે અન્ય કાયદાકીય માધ્યમોથી ટેરિફ લાગુ કરવાની સત્તા છે.
હવે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર ‘અનુચિત વ્યાપારિક પ્રથાઓ’ (Unfair Trade Practices) ના બહાને નવા ટેક્સના માળખા પર કામ કરી રહ્યું છે. તેઓ હવે સીધા ટેરિફને બદલે એવી રીતે નીતિઓ ઘડશે કે જેથી વિદેશી માલ પરનો ખર્ચ વધે અને અમેરિકી બજારમાં સ્થાનિક ઉત્પાદનોને પ્રોત્સાહન મળે. ભારત સહિત ૧૬ દેશો સામે ચાલી રહેલી તપાસ એ આ નવી રણનીતિનો જ એક ભાગ માનવામાં આવે છે.
અમેરિકા-ફર્સ્ટ નીતિ અને વૈશ્વિક વેપાર પર તેની અસર
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ‘અમેરિકા-ફર્સ્ટ’ (America First) નીતિ વેપારના નિયમોને ફરીથી લખવાનો પ્રયાસ છે. જ્યારે કોઈ દેશ ટેરિફ વધારે છે, ત્યારે તે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનમાં મોટો ખલેલ પહોંચાડે છે. ટ્રમ્પનો તર્ક એ છે કે અન્ય દેશો અમેરિકી માલ પર ઊંચા ટેક્સ લગાડે છે, તેથી અમેરિકાએ પણ વળતો પ્રહાર કરવો જોઈએ. પરંતુ, અર્થશાસ્ત્રીઓનું કહેવું છે કે ટેરિફ વધવાથી માત્ર તે દેશના ગ્રાહકો પર જ મોંઘવારીનો બોજ વધે છે, જેઓ આ માલનો ઉપયોગ કરે છે.
આ સંઘર્ષ માત્ર આર્થિક નથી, પણ રાજકીય પણ છે. ટ્રમ્પ પોતાના મતદારોને એ સંદેશ આપવા માંગે છે કે તેઓ અમેરિકી ઉદ્યોગોના સાચા રક્ષક છે. આ જ કારણ છે કે તેઓ કોર્ટની મર્યાદાઓ વચ્ચે પણ ટેરિફ લાગુ કરવાના નવા માર્ગો શોધી રહ્યા છે.
ભારત અને અન્ય દેશો પર તેની શું અસર પડશે?
અમેરિકાએ ભારત સહિત ૧૬ દેશો સામે અનુચિત વ્યાપાર પ્રથાઓની જે તપાસ શરૂ કરી છે, તે આવનારા સમયમાં વેપાર યુદ્ધ (Trade War) માં બદલાઈ શકે છે. જો અમેરિકા ટેરિફ વધારે, તો બદલામાં ભારત જેવા દેશો પણ પોતાના ઉત્પાદનો પર ટેક્સ વધારી શકે છે, જેની અસર અંતે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારના કદ પર પડશે.
ભારત માટે આ એક નાજુક સ્થિતિ છે. એક તરફ અમેરિકા ભારતનું સૌથી મોટું નિકાસ બજાર છે, અને બીજી તરફ ટેરિફના નવા નિયમો ભારતીય આઈટી (IT) અને ટેક્સટાઈલ સેક્ટરને અસર કરી શકે છે. ટ્રમ્પનું માનવું છે કે ભારત અને અન્ય દેશોએ પોતાની બજાર અમેરિકા માટે વધુ ખોલવી જોઈએ, નહીં તો તેમણે ટેરિફનો સામનો કરવો પડશે. આ તણાવપૂર્ણ સ્થિતિમાં આગામી સમયમાં મુત્સદ્દીગીરી (Diplomacy) નો રોલ ખૂબ જ મહત્વનો બની જશે.
ટેરિફ અને મોંઘવારીનું ચક્ર: શું અમેરિકા પણ ભોગવશે?
ઘણા નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે ટેરિફ લાગુ કરવાથી અમેરિકામાં જ વસ્તુઓના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે. જો કાચા માલ કે ફિનિશ્ડ ગુડ્સ પર ટેક્સ લાગે છે, તો કંપનીઓ તેનો ખર્ચ અંતે ગ્રાહક પાસેથી જ વસૂલશે. ટ્રમ્પનું વહીવટીતંત્ર કદાચ એવું માને છે કે સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવાથી રોજગારી વધશે અને લાંબે ગાળે આર્થિક સ્થિરતા આવશે, પરંતુ વર્તમાન મોંઘવારીના સમયમાં આ નિર્ણય જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
ટ્રમ્પ હવે ટેરિફને એક ‘હથિયાર’ તરીકે વાપરી રહ્યા છે. તેઓ દુનિયાને એ બતાવવા માંગે છે કે અમેરિકા સાથેનો વેપાર હવે પહેલા જેવો સરળ નહીં હોય. સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયને એક નાની હાર તરીકે ગણાવીને ટ્રમ્પ હવે એવી નીતિઓ પર કામ કરી રહ્યા છે જે કાયદાકીય રીતે વધુ મજબૂત હોય. આ ઘટનાક્રમ વિશ્વના વેપારી સંબંધોમાં એક નવો વળાંક લઈને આવ્યો છે, જ્યાં હવે દરેક દેશ પોતાની અર્થવ્યવસ્થાને સુરક્ષિત રાખવા માટે વધુ કડક પગલાં ભરી રહ્યો છે.
આ પ્રકારની અનિશ્ચિતતામાં રોકાણકારો અને મોટા ઉદ્યોગપતિઓ પણ હવે અમેરિકામાં રોકાણ કરતા પહેલા દસ વાર વિચારી રહ્યા છે. ટ્રમ્પનો આ ‘ટેરિફ-મેન’ તરીકેનો અંદાજ વૈશ્વિક બજારોમાં ઉતાર-ચઢાવ લાવતો રહેશે. શું ભારત આ સ્થિતિમાં પોતાની નિકાસ નીતિમાં કોઈ મોટો ફેરફાર કરીને અમેરિકા સાથેના વ્યાપારિક સંબંધોને ફરીથી સંતુલિત કરી શકશે, તે જોવું ખૂબ જ રસપ્રદ રહેશે.
