RBI માં પેન્શન વધ્યું પણ સામાન્ય બેંક કર્મચારીઓ કેમ બાકાત? જાણો પેન્શન અપડેશન પર સરકારનો અંતિમ જવાબ
ભારતીય બેંકિંગ ક્ષેત્રના લાખો નિવૃત્ત કર્મચારીઓ માટે એક નિરાશાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. છેલ્લા ત્રણ દાયકાથી જેની આતુરતાથી રાહ જોવાઈ રહી હતી, તે પેન્શન સુધારણા (Pension Updation) અંગે સરકારે સંસદમાં સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી દીધી છે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોના નિવૃત્ત કર્મચારીઓના બેઝિક પેન્શનમાં વધારો કરવાનો હાલમાં કોઈ પ્રસ્તાવ વિચારણા હેઠળ નથી. આ જાહેરાતે એવા હજારો વરિષ્ઠ નાગરિકોની ચિંતા વધારી દીધી છે જેઓ વર્ષોથી સમાન પેન્શન પર જીવન ગુજારી રહ્યા છે.
૩૦ વર્ષથી સ્થગિત પેન્શન અને બેંક કર્મચારીઓની વ્યથા
બેંક નિવૃત્ત કર્મચારીઓનો સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે તેમની બેઝિક પેન્શનની રચના આશરે ૩૦ વર્ષથી બદલાઈ નથી. જ્યારે સરકારી કર્મચારીઓના કિસ્સામાં, દરેક નવા પગાર પંચ (Pay Commission) સાથે તેમના પેન્શનમાં પણ સુધારો કરવામાં આવે છે, પરંતુ બેંક કર્મચારીઓ માટે આવી કોઈ વ્યવસ્થા નથી. નિવૃત્ત કર્મચારીઓનો દાવો છે કે બેંકમાં કામ કરતા વર્તમાન કર્મચારીઓના પગારમાં અનેકગણો વધારો થયો છે, પરંતુ જેઓ ૨૦-૩૦ વર્ષ પહેલા નિવૃત્ત થયા હતા, તેમનું પેન્શન તે સમયના પગાર ધોરણ મુજબ જ નક્કી થયેલું છે.
સરકારે સંસદમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે બેંક કર્મચારીઓનું પેન્શન ‘બેંક (એમ્પ્લોઈઝ) પેન્શન રેગ્યુલેશન્સ, ૧૯૯૫’ અને એસબીઆઈના કિસ્સામાં ૨૦૧૪ના નિયમો હેઠળ સંચાલિત થાય છે. આ નિયમોમાં બેઝિક પેન્શનના સુધારા માટે કોઈ સ્પષ્ટ જોગવાઈ નથી. જોકે, સરકારે એ વાતનો સ્વીકાર કર્યો છે કે પેન્શનરોને દર છ મહિને મોંઘવારી રાહત (Dearness Relief – DR) આપવામાં આવે છે, જેથી મોંઘવારી સામે થોડું રક્ષણ મળે. પરંતુ કર્મચારીઓનું કહેવું છે કે માત્ર DR વધારવાથી તેમની મૂળભૂત આર્થિક સ્થિતિમાં સુધારો થતો નથી, કારણ કે મૂળ બેઝિક પેન્શન અત્યંત ઓછું છે.
RBI અને NABARD માં પેન્શન વધારો: બેંક કર્મચારીઓમાં અન્યાયની લાગણી
જ્યારે એક તરફ સામાન્ય બેંક પેન્શનરોની માંગ ફગાવી દેવામાં આવી છે, ત્યારે બીજી તરફ રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) અને નાબાર્ડ (NABARD) જેવી નાણાકીય સંસ્થાઓમાં પેન્શનમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. સરકારે જણાવ્યું કે RBI ના નિવૃત્ત કર્મચારીઓના બેઝિક પેન્શન અને મોંઘવારી રાહતમાં ૧૦% નો વધારો મંજૂર કરવામાં આવ્યો છે. આ વધારો ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૨ થી અમલી બનાવવામાં આવ્યો છે.
તેવી જ રીતે, નાબાર્ડમાં પણ તબક્કાવાર પેન્શનમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. ૧ નવેમ્બર ૨૦૧૭ પહેલા નિવૃત્ત થયેલા નાબાર્ડ કર્મચારીઓના પેન્શનમાં જૂન ૨૦૨૩ માં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ તફાવતને કારણે સામાન્ય રાષ્ટ્રીયકૃત બેંકોના કર્મચારીઓમાં અન્યાયની લાગણી જન્મી છે. તેમનું કહેવું છે કે જો RBI અને નાબાર્ડના કર્મચારીઓ માટે પેન્શન અપડેટ થઈ શકતું હોય, તો જાહેર ક્ષેત્રની અન્ય ૧૨ બેંકો માટે કેમ નહીં? આ ભેદભાવ નિવૃત્ત કર્મચારીઓના સંગઠનો માટે આંદોલનનું મુખ્ય કારણ બન્યો છે.
આગામી પગાર પંચ અને બેંક પેન્શનરોની આશા
હાલમાં ૮માં પગાર પંચને લઈને કેન્દ્રીય કર્મચારીઓમાં ભારે ઉત્સાહ છે અને પગાર તેમજ પેન્શન વધવાની આશા છે. આ માહોલ વચ્ચે બેંક પેન્શનરો પણ આશા રાખી રહ્યા હતા કે સરકાર તેમના પ્રત્યે થોડી સહાનુભૂતિ દાખવશે. બેંક કર્મચારીઓના સંગઠનોનું કહેવું છે કે બેંકો પાસે પેન્શન ફંડમાં પૂરતી રકમ ઉપલબ્ધ છે અને સરકાર પર આનો સીધો આર્થિક બોજ પડવાનો નથી, તેમ છતાં વહીવટી અને કાનૂની કારણોસર તેને રોકી રાખવામાં આવ્યું છે.
સરકારની દલીલ છે કે બેંક પેન્શન એ બેંકોની નફાકારકતા અને તેમના પોતાના બોર્ડના નિર્ણયો પર નિર્ભર કરે છે. જો બેઝિક પેન્શન વધારવામાં આવે, તો બેંકો પર મોટું આર્થિક ભારણ આવી શકે છે. જોકે, નિવૃત્ત કર્મચારીઓ હજુ પણ હાર માનવા તૈયાર નથી અને કાનૂની લડાઈ તેમજ સરકાર પર દબાણ લાવવાની રણનીતિ બનાવી રહ્યા છે. આ મોંઘવારીના યુગમાં, જ્યાં દવાઓ અને જીવનજરૂરી ચીજોના ભાવ આસમાને છે, ત્યાં ૩૦ વર્ષ જૂના પેન્શન માળખા પર જીવવું એ વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે એક મોટો પડકાર છે.
