ભારતીય શેરબજારમાં વિદેશી રોકાણકારોની થશે ચાંદી! SEBI ની બેઠકમાં લેવાયો ઐતિહાસિક નિર્ણય
ભારતીય શેરબજાર અત્યારે એક એવા વળાંક પર ઉભું છે જ્યાં નાનામાં નાનો ફેરફાર પણ કરોડો રૂપિયાના ઇનફ્લો (રોકાણ) ને અસર કરી શકે છે. માર્કેટ રેગ્યુલેટર સેબી (SEBI) ના બોર્ડની આગામી બેઠક રોકાણકારો માટે ખૂબ જ મહત્વની સાબિત થવાની છે. આ બેઠકનો મુખ્ય એજન્ડા વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPI) માટે ફંડ સેટલમેન્ટના નિયમોને સરળ બનાવવાનો છે. જે રીતે ભારતીય બજારમાંથી વિદેશી નાણું બહાર જઈ રહ્યું છે, તેને રોકવા અને ફરીથી વિદેશી રોકાણકારોને ભારત તરફ આકર્ષવા માટે આ એક માસ્ટરસ્ટ્રોક સાબિત થઈ શકે છે. સેબીના નવા અધ્યક્ષ તુહિન કાંત પાંડેની અધ્યક્ષતામાં આ પાંચમી મોટી બેઠક છે, જેમાં બજારના માળખાકીય સુધારા પર ભાર મૂકવામાં આવશે.
FPI માટે ‘નેટિંગ ઓફ ફંડ્સ’ (Netting of Funds): શું છે આ નવો પ્રસ્તાવ?
અત્યાર સુધી વિદેશી રોકાણકારો (FPIs) માટે ભારતીય બજારમાં કામ કરવું થોડું ખર્ચાળ અને જટિલ હતું. હાલના નિયમ મુજબ, જો કોઈ વિદેશી રોકાણકાર એક જ દિવસે શેર ખરીદે અને વેચે, તો તેણે દરેક સોદાનું સેટલમેન્ટ અલગ-અલગ (Gross Basis પર) કરવું પડતું હતું. એટલે કે, જો તેણે સવારે 100 કરોડના શેર ખરીદ્યા હોય અને બપોરે 80 કરોડના શેર વેચ્યા હોય, તો પણ તેણે ખરીદી માટે પૂરેપૂરા 100 કરોડ ચૂકવવા પડતા હતા અને વેચાણના પૈસા તેને અલગથી મળતા હતા.
હવે સેબી ‘નેટિંગ ઓફ ફંડ્સ’નો પ્રસ્તાવ લાવી રહી છે. આ નવા નિયમ મુજબ, રોકાણકાર તે જ દિવસે કરેલા વેચાણની રકમને તેની ખરીદી સામે સેટ-ઓફ (Offset) કરી શકશે. ઉપરના ઉદાહરણ મુજબ, હવે રોકાણકારે માત્ર તફાવતની રકમ એટલે કે 20 કરોડ જ ચૂકવવાના રહેશે. આનાથી વિદેશી રોકાણકારોને વારંવાર કરન્સી કન્વર્ટ કરવાની કે વધારાનું ફંડ રાખવાની જરૂર નહીં પડે. આ પ્રક્રિયાથી ઓપરેશનલ કાર્યક્ષમતામાં ધરખમ સુધારો થશે અને વ્યવહારનો ખર્ચ પણ ઘટશે.
ખર્ચમાં ઘટાડો અને વિદેશી રોકાણકારોનું પુનરાગમન
જ્યારે ઇન્ડેક્સ રીબેલેન્સિંગ (Index Rebalancing) ના દિવસો હોય છે, ત્યારે વિદેશી રોકાણકારો મોટા પાયે લે-વેચ કરતા હોય છે. હાલની વ્યવસ્થામાં તેમને ઓછામાં ઓછા એક વધારાના દિવસ માટે ફંડની વ્યવસ્થા કરવી પડતી હતી, જેના કારણે ટ્રાન્ઝેક્શન કોસ્ટ અને ફોરેક્સ (Foreign Exchange) સંબંધિત ખર્ચ વધી જતો હતો. ઘણીવાર ડોલર અને રૂપિયાના વિનિમય દરમાં આવતા તફાવતને કારણે પણ તેમને નુકસાન થતું હતું.
નવા પ્રસ્તાવથી આ બધી મુશ્કેલીઓનો અંત આવશે. જ્યારે વિદેશી રોકાણકારો માટે ભારતમાં રોકાણ કરવું સસ્તું અને સરળ બનશે, ત્યારે સ્વાભાવિક છે કે તેઓ ફરીથી ભારત તરફ વળશે. આનાથી બજારમાં લિક્વિડિટી (તરલતા) વધશે અને ભારતીય શેરબજાર ગ્લોબલ માર્કેટની હરોળમાં વધુ મજબૂત બનશે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો આ નિયમ અમલમાં આવશે, તો આગામી સમયમાં અબજો ડોલરનું નવું રોકાણ ભારતીય શેરબજારમાં આવી શકે છે, જે નાના રોકાણકારો માટે પણ સારા સંકેત છે.
‘ફિટ એન્ડ પ્રોપર’ નિયમોમાં ફેરફાર: ગવર્નન્સમાં નવી પારદર્શિતા
માત્ર FPI જ નહીં, પણ સેબી બજારના મધ્યસ્થીઓ (Intermediaries) જેવા કે બ્રોકર્સ અને એડવાઈઝર્સ માટે પણ નિયમો કડક કરી રહી છે. સેબી ‘ફિટ એન્ડ પ્રોપર પર્સન’ (Fit and Proper Person) ના ધોરણોમાં મોટો ફેરફાર કરવા જઈ રહી છે. અત્યાર સુધી જો કોઈ વ્યક્તિ કે કંપની વિરુદ્ધ વાઈન્ડિંગ-અપ (Winding-up) એટલે કે કંપની બંધ કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ હોય, તો તેને અયોગ્ય જાહેર કરવામાં આવતી હતી.
પરંતુ હવે સેબી આમાં થોડી રાહત આપી રહી છે. હવે માત્ર ‘પ્રક્રિયા શરૂ થવા’ ને અયોગ્યતાનું કારણ ગણવામાં નહીં આવે. જ્યાં સુધી કોર્ટ કે સત્તાધિકારી દ્વારા અંતિમ ‘વાઈન્ડિંગ-અપ ઓર્ડર’ આપવામાં ન આવે ત્યાં સુધી તે વ્યક્તિ કે સંસ્થાને અયોગ્ય ગણવામાં આવશે નહીં. આ ફેરફારથી ઘણી કંપનીઓને કાયદાકીય ગૂંચવણોમાંથી મુક્તિ મળશે અને બજારમાં કામકાજ કરવાનું વાતાવરણ વધુ સુગમ બનશે. સેબીનું આ પગલું દર્શાવે છે કે સરકાર અને રેગ્યુલેટર બંને હવે ‘ઇઝ ઓફ ડુઈંગ બિઝનેસ’ (Ease of Doing Business) ને પ્રાધાન્ય આપી રહ્યા છે.
રોકાણકારો અને બજાર પર આ ફેરફારોની અસર
જ્યારે પણ સેબી આવા મોટા નિર્ણયો લે છે, ત્યારે તેની સીધી અસર શેરબજારના સેન્ટિમેન્ટ પર પડે છે. વિદેશી રોકાણકારો જ્યારે પરત ફરે છે, ત્યારે તે બ્લુ-ચિપ કંપનીઓના શેરમાં તેજી લાવે છે. આનાથી માત્ર ઇન્ડેક્સ જ નહીં, પણ મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાણ કરતા સામાન્ય લોકોના પોર્ટફોલિયોમાં પણ વધારો જોવા મળે છે.
સેબીની આ બેઠકમાં લેવામાં આવનારા નિર્ણયો ભારતીય બજારને વધુ ગતિશીલ બનાવશે. ખાસ કરીને એવા સમયે જ્યારે વૈશ્વિક બજારોમાં અનિશ્ચિતતા છે, ત્યારે ભારતે આવા સુધારા કરીને પોતાની વિશ્વસનીયતા વધારવાની જરૂર છે. નવા નિયમો લાગુ થયા બાદ, રોકાણકારોને ઓછી મુશ્કેલી અને વધુ નફો મળવાની આશા રાખી શકાય છે. આગામી સોમવારની બેઠક બાદ માર્કેટ કઈ દિશામાં જશે, તેના પર આખા દેશની નજર રહેશે.
