બધાની સામે બાળકની ભૂલ કાઢતા પહેલા આ ચોક્કસ વાંચજો, નહીં તો પસ્તાવો થશે!
અવારનવાર કોઈ પાર્ટીમાં, સંબંધીઓ વચ્ચે કે બજારમાં આપણે જોઈએ છીએ કે બાળક કોઈ જીદ કરે છે કે નાની ભૂલ કરે છે, અને માતા-પિતાનો પારો સાતમા આસમાને પહોંચી જાય છે. વિચાર્યા વગર જ બધાની સામે તેને ધમકાવવું કે હાથ ઉપાડવો એ ઘણા માતા-પિતાને શિસ્તનો ભાગ લાગે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે તે ભીડમાં શાંત ઉભેલું બાળક અંદરથી કેટલું તૂટી રહ્યું હોય છે?
દિલ્હીની પીએસઆરઆઈ (PSRI) હોસ્પિટલના કન્સલ્ટન્ટ સાયકોલોજિસ્ટ, અર્પિતા કોહલી માને છે કે જાહેરમાં બાળકોને વઢવું એ તેમના કોમળ મન પર એવા નિશાન છોડે છે જે જીવનભર રૂઝાતા નથી. આ શિસ્ત નથી, પરંતુ તેમના માનસિક સ્વાસ્થ્ય સાથે એક પ્રકારની રમત છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે કેમ બાળકોને બધાની સામે વઢવું ખોટું છે.
1. આત્મસન્માન (Self-Respect) પૂરેપૂરું તૂટી જવું
મોટાઓની જેમ બાળકોનું પણ પોતાનું એક સ્વાભિમાન હોય છે. જ્યારે તેમને બધાની સામે નીચા બતાવવામાં આવે છે, ત્યારે તેમને લાગે છે કે તેમની પોતાની કોઈ કિંમત નથી.
-
હીન ભાવનાનો જન્મ: બીજાની સામે અપમાનિત થવાથી બાળક પોતાને ‘નકામું’ કે ‘ખરાબ’ સમજવા લાગે છે. તેને લાગે છે કે જે લોકો તેને જોઈ રહ્યા છે, તે બધા તેના વિશે ખોટું વિચારી રહ્યા છે.
-
આત્મવિશ્વાસની કમી: જે બાળકનું આત્મસન્માન વારંવાર ઘવાય છે, તે આગળ જતાં કોઈપણ કામ કરવામાં અચકાય છે. તેને હંમેશા ડર રહે છે કે ક્યાંક ફરીથી તેનું અપમાન ન થાય.
2. ભૂલો સુધારવાને બદલે તેને છુપાવવાની વૃત્તિ
શિસ્તનો અસલી હેતુ બાળકને તેની ભૂલનો અહેસાસ કરાવવો અને તેને સુધારવાનો હોય છે. પરંતુ જાહેરમાં વઢવાથી આ હેતુ જ ખતમ થઈ જાય છે.
-
જૂઠાણાનો સહારો: જ્યારે બાળકને ખબર હોય છે કે ભૂલ કરવા પર તેને બધાની સામે અપમાનિત થવું પડશે, ત્યારે તે ભૂલ સ્વીકારવાને બદલે તેને છુપાવવાના રસ્તા શોધવા લાગે છે. અહીંથી જ બાળકમાં જૂઠું બોલવાની આદત પડે છે.
-
ભરોસો તૂટવો: માતા-પિતા જ્યારે બધાની સામે બાળકનું અપમાન કરે છે, ત્યારે બાળક તેમને પોતાના રક્ષક નહીં પણ ‘દુશ્મન’ સમજવા લાગે છે. તે પોતાની વાતો શેર કરવાનું બંધ કરી દે છે, જે કિશોરાવસ્થામાં ખૂબ જ ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે.
3. સ્વભાવમાં આક્રમકતા અને સામાજિક ડર (Social Anxiety)
જાહેરમાં વઢવામાં આવતા બાળકોના વર્તનમાં બે પ્રકારના ફેરફારો જોવા મળે છે:
-
બળવાખોર વર્તન: કેટલાક બાળકો આ અપમાનનો બદલો લેવા માટે વધુ આક્રમક કે જિદ્દી બની જાય છે. તેમને લાગે છે કે જ્યારે અપમાન થવાનું જ છે, તો પછી તેઓ પોતાની મરજી મુજબ જ કેમ ન વર્તે.
-
સોશિયલ એન્ઝાયટી: ઘણા બાળકો ભીડનો સામનો કરતા ડરવા લાગે છે. તેમને લાગે છે કે દરેક વ્યક્તિ તેમને જજ કરી રહી છે. આવા બાળકો સામાજિક મેળાવડાઓથી પોતાની જાતને કાપી નાખે છે.
સુધારવાની સાચી રીત: ‘જાહેરમાં વખાણ, એકાંતમાં ઠપકો’
પેરન્ટિંગનો એક સુવર્ણ નિયમ છે— Praise in Public, Correct in Private (જાહેરમાં પ્રશંસા કરો, ખાનગીમાં સુધારો).
-
શાંતિથી વાત કરો: જો બાળકે કોઈ મોટી ભૂલ કરી હોય, તો તેને અલગ જગ્યાએ લઈ જાઓ અને શાંતિથી સમજાવો કે તેનું વર્તન ખોટું કેમ હતું.
-
બાળકનો પક્ષ સાંભળો: બાળકને પોતાની વાત રાખવાની તક આપો. જ્યારે બાળક સુરક્ષિત અનુભવે છે, ત્યારે તે પોતાની ભૂલ જલ્દી સ્વીકારે છે.
-
ધીરજ રાખો: તમારો એક ક્ષણનો ગુસ્સો બાળકના આત્મવિશ્વાસને વર્ષો પાછળ ધકેલી શકે છે.
બાળકો માટીના કાચા ઘડા જેવા હોય છે. શિસ્ત જરૂરી છે, પણ તે પ્રેમ અને સન્માન સાથે હોવી જોઈએ. યાદ રાખો, ડરેલું બાળક ક્યારેય સફળ પુખ્ત બની શકતું નથી.
