બદલાતી ઋતુમાં માંદા પડવાનું જોખમ: આયુર્વેદ એક્સપર્ટ પાસેથી જાણો સ્વસ્થ રહેવાની અકસીર રીતો
હાલના દિવસોમાં હવામાનમાં ભારે ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળી રહ્યો છે. દિલ્હી-એનસીઆર સહિત આખા દેશમાં બપોરના સમયે તાપમાન ૩૦ ડિગ્રીને વટાવી જાય છે, જ્યારે સાંજ પડતા જ વાતાવરણમાં ગુલાબી ઠંડક પ્રસરી જાય છે. ક્યારેક અચાનક વરસાદ તો ક્યારેક અસહ્ય બફારો – આ પ્રકારનું મિશ્ર વાતાવરણ સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે. આયુર્વેદ અનુસાર, જ્યારે બહારનું વાતાવરણ ઝડપથી બદલાય છે, ત્યારે તેની સીધી અસર આપણા શરીરના વાત, પિત્ત અને કફના સંતુલન પર પડે છે.
ચાલો જાણીએ કે આ બદલાતા મૌસમમાં કઈ બીમારીઓનું જોખમ રહેલું છે અને તેનાથી બચવા માટે આયુર્વેદ શું સલાહ આપે છે.
કેમ વધે છે બીમારીઓનું જોખમ?
દિલ્હીના આયુર્વેદ નિષ્ણાત ડો. ચંચલ શર્મા જણાવે છે કે જ્યારે તાપમાનમાં અચાનક ફેરફાર થાય છે, ત્યારે વાયરસ અને બેક્ટેરિયાને ફેલાવા માટે અનુકૂળ વાતાવરણ મળે છે. આ કારણે જ અત્યારે ઘરે-ઘરે શરદી, ખાંસી, ગળામાં દુખાવો અને વાયરલ ફીવરના કેસો વધી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત, આ ઋતુમાં આપણી પાચન શક્તિ (જઠરાગ્નિ) પણ થોડી નબળી પડે છે, જેનાથી પેટને લગતી સમસ્યાઓ જેવી કે અપચો અને એસિડિટી થઈ શકે છે.
ખાણી-પીણીમાં કરો આ ફેરફાર
આયુર્વેદ માને છે કે ‘જેવું અન્ન, તેવું મન અને તન’. તેથી આ ઋતુમાં તમારા ખોરાક પર વિશેષ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે:
હળવો ખોરાક: આ સમયે તેલ-મસાલાવાળો કે ભારે ખોરાક લેવાને બદલે હળવો અને જલ્દી પચી જાય તેવો આહાર લો. તાજા ફળો જેવા કે પપૈયું, દાડમ અને સંતરાનો સમાવેશ કરો જે શરીરને હાઇડ્રેટેડ રાખવાની સાથે વિટામિન-C પણ પૂરું પાડે છે.
ઠંડા પાણીનો ત્યાગ: ભલે બપોરે ગરમી લાગે, પરંતુ ફ્રિજનું એકદમ ઠંડુ પાણી પીવાનું ટાળો. ઠંડુ પાણી પીવાથી શરીરમાં કફનું પ્રમાણ વધે છે અને ગળું પકડાઈ શકે છે. તેની જગ્યાએ માટલાનું અથવા સામાન્ય ગરમ પાણી પીવું હિતાવહ છે.
આયુર્વેદિક ચા: દિવસમાં એક કે બે વાર આદુ, તુલસી અને કાળા મરીની ચા અથવા ઉકાળો પીવો. તે તમારા પાચનને સુધારશે અને ફેફસામાં કફ જમા થતો અટકાવશે.
ફાસ્ટ ફૂડથી અંતર: પીત્ત અને કફ વધારતા મેંદાના લોટવાળા કે પેકેટ ફૂડથી અત્યારે દૂર રહેવું જોઈએ.
રોગ પ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) કેવી રીતે વધારવી?
બદલાતી ઋતુના વાયરસ સામે લડવા માટે તમારું ‘ઈમ્યુનિટી સિસ્ટમ’ મજબૂત હોવું જોઈએ. આ માટે આયુર્વેદિક જડીબુટ્ટીઓ રામબાણ ઈલાજ છે:
ગિલોય અને અશ્વગંધા: ગિલોયનો રસ અથવા તેની ગોળી લેવાથી લોહી શુદ્ધ થાય છે અને રોગ પ્રતિકારક શક્તિ વધે છે. અશ્વગંધા શરીરને માનસિક અને શારીરિક શક્તિ આપે છે.
તુલસીના પાન: દરરોજ સવારે ખાલી પેટે તુલસીના ૨-૩ પાન ચાવવાથી વાયરલ ઇન્ફેક્શનથી બચી શકાય છે.
જીવનશૈલીમાં રાખો આ સાવચેતી
માત્ર ખાવું-પીવું જ નહીં, પણ તમારી દિનચર્યામાં પણ ફેરફાર જરૂરી છે:
તડકાથી બચો: બપોરે ૧૨ થી ૪ વાગ્યાની વચ્ચે જ્યારે તડકો સૌથી તેજ હોય, ત્યારે કામ વગર બહાર નીકળવાનું ટાળો. જો નીકળવું જ પડે, તો માથું કપડાથી કે ટોપીથી ઢાંકીને રાખો જેથી લૂ ન લાગે.
તાપમાનમાં ફેરફાર: ઓફિસ કે ગાડીના AC માંથી સીધા જ કડક તડકામાં ન જાઓ. શરીરને તાપમાન સાથે અનુકૂળ થવા માટે થોડો સમય આપો.
પૂરતી ઊંઘ: રાત્રે ૭-૮ કલાકની શાંત ઊંઘ લેવાથી શરીરના કોષો રિપેર થાય છે અને બીમારીઓ સામે લડવાની તાકાત મળે છે.
