“ત્રણ મહિનામાં બે ડોઝ”: જાણો કેવી રીતે કામ કરે છે ભારતની નવી ડેન્ગ્યુ વેક્સિન અને કેટલી છે અસરકારક?
ભારતમાં દર વર્ષે હજારો લોકોનો ભોગ લેતા અને લાખો લોકોને હોસ્પિટલના બિછાને પટકનાર ડેન્ગ્યુ તાવ સામે લડવા માટે આજે ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ એક ઐતિહાસિક સફળતા મળી છે. ડ્રગ કંટ્રોલર જનરલ ઓફ ઈન્ડિયા (DCGI) ની નિષ્ણાત સમિતિએ જાપાનની ટાકેડા ફાર્માસ્યુટિકલ દ્વારા વિકસિત TAK-003 (Qdenga) રસીના મર્યાદિત કટોકટીના ઉપયોગને મંજૂરી આપી દીધી છે.
કેમ જરૂરી હતી આ રસી?
૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના તાજા આંકડા મુજબ, ભારતમાં ડેન્ગ્યુના કેસોમાં ચિંતાજનક ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. ૨૦૨૩-૨૪ માં આ આંકડો ૨.૩ લાખને વટાવી ગયો હતો. હોસ્પિટલોમાં પ્લેટલેટ્સની તીવ્ર અછત અને ગંભીર લક્ષણોને કારણે થતા મૃત્યુદરને રોકવા માટે આ રસી એક સીમાચિહ્ન રૂપ સાબિત થશે. ખાસ કરીને ગુજરાત જેવા રાજ્યોમાં જ્યાં ચોમાસા પછી ડેન્ગ્યુનો પ્રકોપ વધે છે, ત્યાં આ રસી આશીર્વાદરૂપ બનશે.
‘ક્યૂડેન્ગા’ (Qdenga) ની વિશેષતાઓ
આ રસીની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તે ડેન્ગ્યુના ચારેય સેરોટાઇપ્સ (DEN-1, 2, 3, 4) સામે રક્ષણ પૂરું પાડે છે. ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલી માર્ગદર્શિકા મુજબ:
-
ઉંમર: ૪ થી ૬૦ વર્ષની વયના કોઈપણ વ્યક્તિ આ રસી લઈ શકશે.
-
ડોઝ: આ રસી ત્રણ મહિનાના અંતરે બે ડોઝમાં આપવામાં આવશે.
-
અસરકારકતા: ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સમાં જાણવા મળ્યું છે કે આ રસી ચાર વર્ષથી વધુ સમય સુધી મજબૂત રોગપ્રતિકારક શક્તિ પ્રદાન કરે છે.
કોણ લઈ શકશે આ ડોઝ?
નિષ્ણાત સમિતિએ ૪ વર્ષથી લઈને ૬૦ વર્ષ સુધીના તમામ લોકો માટે આ રસીને સુરક્ષિત ગણાવી છે. ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રિપોર્ટ અનુસાર:
-
ડોઝનું અંતર: આ રસી બે ડોઝમાં આપવામાં આવશે.
-
સમયગાળો: પ્રથમ અને બીજા ડોઝ વચ્ચે ૩ મહિનાનો ગાળો રાખવાનો રહેશે.
-
અસરકારકતા: ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સમાં જાણવા મળ્યું છે કે આ રસી લીધા પછી હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાની સંભાવના ૮૦-૯૦% સુધી ઘટી જાય છે.
‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને કિંમત
ભારતીય નાગરિકોને આ રસી સસ્તા દરે મળી રહે તે માટે ટાકેડા કંપનીએ હૈદરાબાદ સ્થિત બાયોલોજિકલ ઇ. લિમિટેડ સાથે ભાગીદારી કરી છે. ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના અહેવાલ મુજબ, ટૂંક સમયમાં તેનું ઉત્પાદન ભારતમાં જ શરૂ થશે, જેનાથી રસીની કિંમતમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે અને સામાન્ય માણસ સુધી તેની પહોંચ વધશે.
નિષ્ણાતોની સલાહ: સાવધાની હજુ પણ જરૂરી
હેલ્થ એક્સપર્ટ્સનું માનવું છે કે રસી એ સુરક્ષાનું એક સાધન છે, પણ તે સંપૂર્ણ ઈલાજ નથી. ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ ડોક્ટરોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રસી લીધા પછી પણ મચ્છરોનો નાશ કરવો, આસપાસ સ્વચ્છતા રાખવી અને પાણીનો ભરાવો ન થવા દેવો એ ડેન્ગ્યુને રોકવા માટે એટલું જ અનિવાર્ય છે.
૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ નો આ દિવસ ભારતના જાહેર આરોગ્યના ઇતિહાસમાં સુવર્ણ અક્ષરે લખાશે. ડેન્ગ્યુની રસી આવવાથી હવે હોસ્પિટલો પરનું ભારણ ઘટશે અને દર વર્ષે થતા બિનજરૂરી મૃત્યુને રોકી શકાશે.
