મધ્ય પૂર્વમાં નવી અશાંતિ: યુદ્ધવિરામની જાહેરાત છતાં દરિયામાં રોકેટ છોડાયા, ઓમાન નજીક હુમલાથી સનસનાટી.
વર્ષ ૨૦૨૬ ના એપ્રિલ મહિનામાં જ્યારે વિશ્વ યુએસ અને ઈરાન વચ્ચેના સંઘર્ષમાં શાંતિની આશા રાખી રહ્યું હતું, ત્યારે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી હિંસક સમાચાર આવ્યા છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વાટાઘાટો માટે યુદ્ધવિરામની સમયમર્યાદા લંબાવ્યાના ગણતરીના કલાકોમાં જ, ઈરાનની ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) ની ગનબોટ દ્વારા ત્રણ આંતરરાષ્ટ્રીય માલવાહક જહાજોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા છે. આ ઘટનાએ સાબિત કર્યું છે કે મધ્ય પૂર્વમાં જમીની સ્તરે પરિસ્થિતિ હજુ પણ અત્યંત અસ્થિર છે.
હુમલાની તીવ્રતા: રોકેટ અને ગ્રેનેડનો ઉપયોગ
રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, ઉત્તરપૂર્વ ઓમાનના જળક્ષેત્રમાં આ હુમલાઓ કરવામાં આવ્યા હતા. આ માત્ર ચેતવણીરૂપ ગોળીબાર નહોતો, પરંતુ આક્રમક હુમલો હતો.
-
લાઈબેરિયન જહાજ પર હુમલો: લાઈબેરિયન ધ્વજ ધરાવતા કન્ટેનર જહાજ પર રોકેટથી ચાલતા ગ્રેનેડ (RPG) અને અંધાધૂંધ ગોળીબાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ હુમલામાં જહાજના ‘બ્રિજ’ (જ્યાંથી જહાજનું સંચાલન થાય છે) ને નુકસાન થયું છે. જોકે, સદનસીબે તમામ ક્રૂ સભ્યો સુરક્ષિત હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.
-
પનામા અને ગ્રીક જહાજો: ઈરાનથી માત્ર આઠ નોટિકલ માઈલ પશ્ચિમમાં અન્ય બે જહાજો પર પણ ગનબોટ દ્વારા હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. ગ્રીક જહાજના કેપ્ટને જણાવ્યું હતું કે હુમલા પહેલા કોઈ રેડિયો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો ન હતો કે કોઈ ચેતવણી આપવામાં આવી ન હતી.
ભારતીય જહાજો પર અગાઉના હુમલા અને ભારતનો વિરોધ
આ પહેલીવાર નથી કે જ્યારે આ માર્ગ પર જહાજોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હોય. અગાઉ ૧૮ એપ્રિલના રોજ બે ભારતીય જહાજો પર પણ આ જ રીતે ગોળીબાર થયો હતો.
-
ભારતની પ્રતિક્રિયા: ભારત સરકારે ઈરાન સમક્ષ આ મુદ્દે સખત વિરોધ નોંધાવ્યો છે. ભારતીય નૌકાદળે એક સ્પષ્ટ ‘એડવાઈઝરી’ જારી કરીને ભારતીય જહાજોને લાર્ક ટાપુથી સુરક્ષિત અંતર જાળવવા અને પરવાનગી વિના આ માર્ગ પાર ન કરવા સૂચના આપી છે.
-
ઓડિયો પુરાવા: ભારતીય જહાજના કેપ્ટન અને ઈરાની સેના વચ્ચેની વાતચીતનું રેકોર્ડિંગ પણ સામે આવ્યું છે, જેમાં કેપ્ટન ભયભીત અવાજે પોતાને પાછા ફરવાની મંજૂરી આપવા વિનંતી કરી રહ્યા હતા.
ભૂ-રાજકીય અસરો અને આર્થિક જોખમ
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની એ વિશ્વનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ છે, જ્યાંથી વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો લગભગ ૨૦% ભાગ પસાર થાય છે.
-
તેલના ભાવમાં ઉછાળો: આ હુમલા બાદ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો જોવા મળી શકે છે. જો આ માર્ગ અસુરક્ષિત બનશે, તો પરિવહન ખર્ચ (Freight cost) અને વીમાના દરો વધશે, જેની સીધી અસર વૈશ્વિક મોંઘવારી પર પડશે.
-
ટ્રમ્પની વ્યૂહરચના: ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ યુદ્ધવિરામ દ્વારા રાજદ્વારી ઉકેલ ઈચ્છી રહ્યા છે, પરંતુ ઈરાની સેનાના આવા આક્રમક પગલાં અમેરિકાને ફરીથી કડક સૈન્ય કાર્યવાહી કરવા મજબૂર કરી શકે છે.
-
સુરક્ષાની ચિંતા: આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ કંપનીઓ હવે આ રૂટ પર જહાજો મોકલતા ડરી રહી છે. અનેક દેશોએ પોતાની નૌકાદળને આ વિસ્તારમાં પેટ્રોલિંગ માટે મોકલવાની વિચારણા શરૂ કરી છે.
વર્તમાન સ્થિતિ
હાલમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં હાઈ-એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. જોકે જહાજોમાં આગ લાગી નથી અને જાનહાનિ ટળી છે, પરંતુ દરિયાઈ કાયદાઓનું ઉલ્લંઘન અને વિના કારણે થયેલો ગોળીબાર એક મોટા યુદ્ધ તરફ ઈશારો કરી રહ્યો છે. ઈરાન આ હુમલાઓ દ્વારા પોતાની શક્તિનું પ્રદર્શન કરી રહ્યું હોય તેવું જણાય છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે. આગામી દિવસોમાં જો ઈરાન પોતાની ગતિવિધિઓ પર અંકુશ નહીં લાવે, તો મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિની આશા રોળાઈ શકે છે.
