શું તમને ખબર છે? માત્ર 1% ક્રેડિટ સ્કોર વધારીને તમે લાખોનું વ્યાજ બચાવી શકો છો.
આજના સમયમાં પોતાનું ઘર હોવું એ દરેક વ્યક્તિનું સપનું હોય છે. જ્યારે આપણે ઘર ખરીદવાનું વિચારીએ છીએ, ત્યારે સૌથી પહેલા મનમાં આવતો વિચાર ‘હોમ લોન’ છે. સામાન્ય રીતે લોકો માને છે કે જો તમારી આવક સારી હોય અથવા તમારી પાસે ડાઉન પેમેન્ટ માટે પૂરતી રકમ હોય, તો લોન સરળતાથી મળી જશે. પરંતુ વાસ્તવિકતા કંઈક અલગ છે.
બેંક કે કોઈ પણ નાણાકીય સંસ્થા તમને લોન આપતા પહેલા તમારો ક્રેડિટ સ્કોર તપાસે છે. આ એક એવી ચાવી છે જે નક્કી કરે છે કે તમારા ઘરનું સપનું કેટલી જલ્દી અને કેટલા સસ્તામાં પૂરું થશે. ભારતની વાત કરીએ તો, 700 થી વધુનો ક્રેડિટ સ્કોર સારો ગણાય છે, પણ જો તમે સૌથી ઓછા વ્યાજ દર અને ફટાફટ મંજૂરી ઈચ્છતા હોવ, તો તમારો સ્કોર 750 થી ઉપર હોવો જોઈએ.
ક્રેડિટ સ્કોર એટલે શું? તેને સમજવું કેમ જરૂરી છે?
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, ક્રેડિટ સ્કોર એ 300 થી 900 ની વચ્ચેનો એક આંકડો છે જે તમારી આર્થિક શિસ્ત દર્શાવે છે. તમે ભૂતકાળમાં લીધેલી લોન કે ક્રેડિટ કાર્ડના બિલો કેવી રીતે ચૂકવ્યા છે, તેના આધારે આ સ્કોર નક્કી થાય છે. જો તમારો સ્કોર ઊંચો છે, તો બેંક સમજે છે કે તમે જવાબદાર વ્યક્તિ છો અને તમે લોન સમયસર પાછી આપશો.
ભારતમાં ઘણા લોકો તેને ‘સિબિલ (CIBIL) સ્કોર’ તરીકે ઓળખે છે. જોકે, માત્ર સિબિલ જ નહીં, પણ એક્સપીરિયન (Experian), ઇક્વિફેક્સ (Equifax) અને સીઆરઆઈએફ હાઇમાર્ક (CRIF Highmark) જેવી એજન્સીઓ પણ આ સ્કોર તૈયાર કરે છે. ઘણી મોટી બેંકો લોન પાસ કરતા પહેલા એક કરતા વધુ એજન્સીઓના રિપોર્ટ ચેક કરતી હોય છે.
કેટલો ક્રેડિટ સ્કોર હોવો જોઈએ? (વર્ગીકરણ)
નિષ્ણાતોના મતે, ક્રેડિટ સ્કોરના આધારે લોન મળવાની શક્યતા નીચે મુજબ બદલાય છે:
-
700 થી ઓછો: જો તમારો સ્કોર આનાથી ઓછો છે, તો લોન મળવામાં મુશ્કેલી આવી શકે છે. જો લોન મળે તો પણ વ્યાજ દર ઘણો ઊંચો હોઈ શકે છે.
-
700 થી 749: આ સ્કોર પર લોન મળવાની શક્યતા સારી છે, પરંતુ તમને કદાચ માર્કેટની સૌથી શ્રેષ્ઠ ‘ડીલ’ ન મળે.
-
750 થી 799: આ એક આદર્શ સ્કોર છે. બેંકો તમને સામે ચાલીને લોન આપશે અને વ્યાજ દરમાં પણ રાહત મળી શકે છે.
-
800 થી ઉપર: આ સ્કોર ધરાવતા ગ્રાહકો બેંકો માટે ‘પ્રીમિયમ’ ગણાય છે. અહીં જોખમ સાવ ઓછું હોવાથી સૌથી ઓછું વ્યાજ અને ઝડપી પ્રોસેસિંગનો લાભ મળે છે.
હોમ લોન લેતા પહેલા ધ્યાનમાં રાખવા જેવી 5 ખાસ બાબતો
ઘણીવાર લોકો ઉતાવળમાં લોન લઈ લે છે અને પછીથી પસ્તાય છે. લોન લેતા પહેલા આ પાંચ મુદ્દાઓ પર ગંભીરતાથી વિચાર કરો:
-
મજબૂત ક્રેડિટ પ્રોફાઇલ: માત્ર સ્કોર જ નહીં, પણ તમારી પ્રોફાઇલ પણ ક્લીન હોવી જોઈએ. જો તમે અગાઉ કોઈ લોનમાં ‘ડિફોલ્ટ’ થયા હોવ અથવા ચેક બાઉન્સ થયા હોય, તો તેની નકારાત્મક અસર પડે છે.
-
આવકની સ્થિરતા: બેંક એ પણ જોશે કે તમારી માસિક આવક કેટલી છે. શું EMI ચૂકવ્યા પછી તમારી પાસે ઘર ચલાવવા માટે પૂરતા પૈસા વધશે? તમારી EMI તમારી ટેક-હોમ સેલરીના 40-50% થી વધુ ન હોવી જોઈએ.
-
વ્યાજ દર સિવાયના ખર્ચ: આપણે ફક્ત વ્યાજ દર જોઈએ છીએ, પણ પ્રોસેસિંગ ફી, લીગલ ચાર્જીસ, વેલ્યુએશન ફી અને ઇન્સ્યોરન્સ કોસ્ટ પણ મોટી રકમ હોઈ શકે છે. આ તમામ છુપાયેલા ખર્ચ વિશે અગાઉથી પૂછપરછ કરો.
-
લોનનો સમયગાળો (Tenure): લાંબી મુદત માટે લોન લેવાથી EMI ઓછી આવે છે, પણ અંતે તમે વ્યાજ પેટે ઘણી મોટી રકમ ચૂકવો છો. જો તમારી ક્ષમતા હોય, તો ટૂંકી મુદત પસંદ કરવી જોઈએ જેથી લોન જલ્દી પૂરી થાય.
-
ફોરક્લોઝર અને પ્રી-પેમેન્ટ નિયમો: જો ભવિષ્યમાં તમારી પાસે એકસાથે પૈસા આવે અને તમે લોન બંધ કરવા માંગો, તો શું બેંક કોઈ પેનલ્ટી વસૂલશે? ફ્લોટિંગ રેટ લોન પર સામાન્ય રીતે ચાર્જ હોતો નથી, પણ એગ્રીમેન્ટ વાંચવું જરૂરી છે.
જો તમારો ક્રેડિટ સ્કોર ઓછો હોય, તો તેને કેવી રીતે સુધારવો?
ઘણા લોકોનો સ્કોર ભૂતકાળની ભૂલોને કારણે ઓછો હોય છે. ગભરાવાની જરૂર નથી, કારણ કે આ સ્કોર સ્થિર નથી; તેને સુધારી શકાય છે:
-
શિસ્તબદ્ધ ચુકવણી: તમારા તમામ લોન હપ્તા (EMI) અને ક્રેડિટ કાર્ડના બિલો હંમેશા છેલ્લી તારીખ પહેલા ભરો. લેટ પેમેન્ટ સ્કોરને સૌથી વધુ નુકસાન પહોંચાડે છે.
-
ક્રેડિટ વપરાશ ઓછો રાખો: જો તમારી ક્રેડિટ કાર્ડની લિમિટ 1 લાખ હોય, તો દર મહિને 30 હજારથી વધુનો વપરાશ ન કરવો જોઈએ. વધુ પડતો વપરાશ બતાવે છે કે તમે ‘ક્રેડિટ હંગ્રી’ છો.
-
વારંવાર પૂછપરછ ટાળો: જ્યારે પણ તમે લોન માટે અરજી કરો છો, ત્યારે બેંક તમારો રિપોર્ટ ચેક કરે છે, જેને ‘હાર્ડ ઇન્ક્વાયરી’ કહેવાય છે. ટૂંકા ગાળામાં ઘણી બધી લોન અરજીઓ કરવાથી સ્કોર ઘટે છે.
-
રિપોર્ટની તપાસ: ક્યારેક બેંકની ભૂલને કારણે તમારા સ્કોરમાં ખોટી એન્ટ્રી દેખાઈ શકે છે. વર્ષમાં એકવાર તમારો ક્રેડિટ રિપોર્ટ ફ્રીમાં ચેક કરો અને જો કોઈ ભૂલ જણાય તો તરત જ એજન્સીને જાણ કરો.
યાદ રાખો, હોમ લોન એ લાંબા ગાળાની આર્થિક જવાબદારી છે. થોડી સાવધાની અને સારી આર્થિક શિસ્ત તમને લાખો રૂપિયાનું વ્યાજ બચાવવામાં મદદ કરી શકે છે. આજે જ તમારો સ્કોર તપાસો અને તમારા સપનાના ઘર તરફ સાચું ડગલું માંડો.
