જાણો ચૂંટણી પૂરી થયા પછી કેમ ફેલાઈ રહી છે ૨૫ રૂપિયાના ભાવવધારાની અફવા.
પશ્ચિમ બંગાળ, તમિલનાડુ, કેરળ, આસામ અને પુડુચેરીમાં વિધાનસભાની ચૂંટણી પ્રક્રિયા આજે પૂર્ણ થઈ છે. લોકશાહીના આ પર્વ વચ્ચે એક ચર્ચા જે સતત ગુંજતી રહી છે તે છે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ. સોશિયલ મીડિયા પર એવી અફવાઓ જોર પકડી રહી છે કે ચૂંટણી બાદ તેલના ભાવમાં ૨૫ થી ૨૮ રૂપિયાનો જંગી વધારો ઝીંકવામાં આવશે. આ અફવાઓએ આંધ્રપ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં એવી ગભરાટ ફેલાવી કે ૪૦૦થી વધુ પેટ્રોલ પંપો પર ‘ડ્રાય’ (ઇંધણ ખતમ) ના બોર્ડ લાગી ગયા છે.
૧. શું ઇતિહાસ પોતે દોહરાવશે?
જ્યારે આપણે ભૂતકાળની ચૂંટણીઓ પર નજર કરીએ છીએ, ત્યારે જનતાનો ડર વાજબી જણાય છે.
-
૨૦૨૨ની ચૂંટણી: ૧૦ માર્ચ ૨૦૨૨ના રોજ ચૂંટણી પતી અને ૨૨ માર્ચથી રોજનો ૮૦ પૈસાનો વધારો શરૂ થયો. માત્ર ૫ દિવસમાં જનતા પર લિટર દીઠ ૩.૨૦ રૂપિયાનો બોજ નાખવામાં આવ્યો હતો.
-
૨૦૨૧ની ચૂંટણી: ૨ મેના રોજ પરિણામ આવ્યા અને ૪ મેથી ભાવ વધવાનું શરૂ થયું. જુલાઈ આવતા સુધીમાં તો ઇતિહાસમાં પહેલીવાર પેટ્રોલ ૧૦૦ રૂપિયાને પાર કરી ગયું હતું. આ આંકડાઓ સ્પષ્ટ કરે છે કે ચૂંટણી દરમિયાન તેલ કંપનીઓ જે ખોટ સહન કરે છે, તે ચૂંટણી પત્યા પછી જનતા પાસેથી વસૂલવામાં આવે છે.
૨. સરકારનો પક્ષ: “બધું બરાબર છે”
જોકે, આ વખતે ૨૦૨૬માં સ્થિતિ કંઈક અલગ દેખાઈ રહી છે. પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર સ્પષ્ટતા કરી છે કે ભાવવધારાના અહેવાલો “ભ્રામક અને શરારતી” છે. ૨૮ એપ્રિલ ૨૦૨૬ના રોજ સંયુક્ત સચિવ સુજાતા શર્માએ પણ પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં જણાવ્યું હતું કે સરકાર પાસે હાલ ભાવ વધારવાનો કોઈ પ્રસ્તાવ નથી.
પરંતુ સવાલ એ થાય છે કે શું સરકાર આર્થિક ગણિતને લાંબો સમય રોકી શકશે?
૩. તેલ કંપનીઓનું ‘લોહી’ કેમ વહી રહ્યું છે?
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ (Crude Oil) ના ભાવ પ્રતિ બેરલ $૧૧૫ થી $૧૧૭ ની વચ્ચે છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ ભલે યુદ્ધવિરામમાં બદલાયો હોય, પણ જોખમ ટળ્યું નથી.
-
નુકસાનનો આંકડો: તેલ કંપનીઓ (IOC, BPCL, HPCL) અત્યારે પેટ્રોલ પર લિટર દીઠ આશરે ૨૪ રૂપિયા અને ડીઝલ પર ૩૦ રૂપિયાની ખોટ (Under-recovery) કરી રહી છે.
-
ભયાનક આંકડા: સુજાતા શર્માના અહેવાલ મુજબ, ડીઝલ પરનું આ નુકસાન વધીને ૧૦૦ રૂપિયા સુધી પહોંચ્યું છે. રોજનું ૨૪૦૦ કરોડનું નુકસાન કોઈપણ કંપની માટે લાંબો સમય સહન કરવું અશક્ય છે.
૪. સરકારનો માસ્ટરપ્લાન: જનતાને રાહત કે રાજકીય મજબૂરી?
સરકારે મોંઘવારીને કાબૂમાં રાખવા માટે એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં ૧૦ રૂપિયાનો ઘટાડો કર્યો છે. આનાથી સરકારી તિજોરીને આશરે ૧.૭ લાખ કરોડનું નુકસાન થશે. સરકારે ડીઝલની નિકાસ પર વધારાની ડ્યુટી લાદી છે જેથી દેશનું તેલ દેશમાં જ રહે.
આ ઉપરાંત, ભારત અત્યારે રશિયા પાસેથી સસ્તું તેલ ખરીદીને આ સંકટને ટાળવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. સરકારની વ્યૂહરચના એ છે કે ભલે તિજોરી ખાલી થાય, પણ સામાન્ય માણસના રસોડામાં મોંઘવારીની આગ ન લાગે.
૫. જનતાએ શું કરવું જોઈએ?
અત્યારે ગભરાઈને પેટ્રોલ પંપ પર લાઈનો લગાવવાની જરૂર નથી. અફવાઓ પર ધ્યાન ન આપો. હા, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્થિતિ નાજુક છે, પરંતુ સરકાર હાલમાં ભાવ સ્થિર રાખવા માટે કટિબદ્ધ દેખાય છે. દિલ્હીમાં પેટ્રોલ અત્યારે ૯૪.૭૭ રૂપિયાના દરે સ્થિર છે.
ચૂંટણીઓ પૂરી થતાની સાથે જ ‘તાણાવાણા ઢીલા’ થવાની ચર્ચાઓ સ્વાભાવિક છે, પણ ૨૦૨૬માં ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા અને રશિયા સાથેના તેલ કરારો કદાચ આપણને ૨૦૨૨ જેવો મોટો આંચકો ન લાગવા દે. છતાં, હોર્મુઝ સામુદ્રધુનીમાં ઉઠતી લહેરો પર નજર રાખવી જરૂરી છે, કારણ કે ત્યાંનું તાપમાન ભારતનું મોંઘવારી દર નક્કી કરશે.
