મોહમ્મદ યુનુસ પર કરોડોના ભ્રષ્ટાચારનો આરોપ: સત્તા જતાં જ કેમ શરૂ થયા ‘બુરા દિન’?
બાંગ્લાદેશમાં શેખ હસીનાના પતન પછી ઓગસ્ટ 2024 માં જ્યારે મોહમ્મદ યુનુસને વચગાળાની સરકારના મુખ્ય સલાહકાર બનાવવામાં આવ્યા, ત્યારે આખી દુનિયાની નજર તેમના પર હતી. પરંતુ ફેબ્રુઆરી 2026 માં તેમનો કાર્યકાળ પૂરો થતાની સાથે જ એક એવો મોટો ખુલાસો થયો છે જેણે તેમની છબી પર સવાલો ઉભા કર્યા છે. તેમના પર આરોપ છે કે તેમણે એક ‘લોકમત’ (રેફરન્ડમ) માં પોતાની તરફેણમાં પ્રચાર કરવા માટે બેંકોના નાણાંનો દુરુપયોગ કર્યો હતો.
શું છે સમગ્ર મામલો? 100 કરોડની છેતરપિંડી કેવી રીતે થઈ?
બાંગ્લાદેશી મીડિયાના અહેવાલો મુજબ, યુનુસ સરકારે દેશમાં બંધારણને મજબૂત કરવાના નામે એક જનમત સંગ્રહ (Referendum) યોજવાનું નક્કી કર્યું હતું. આ અભિયાન પાછળનો હેતુ લોકોનો વિશ્વાસ જીતવાનો અને સરકારની નીતિઓને બંધારણીય માન્યતા અપાવવાનો હતો. જોકે, વિવાદ ત્યારે શરૂ થયો જ્યારે કેટલીક અગ્રણી બેંકોએ ખુલાસો કર્યો કે સરકારના દબાણ હેઠળ તેમને કરોડો રૂપિયા કેટલાક ખાસ એનજીઓ (NGO) ને આપવાની ફરજ પાડવામાં આવી હતી.
આરોપ છે કે બેંકોના ‘સીએસઆર’ (CSR – કોર્પોરેટ સોશિયલ રિસ્પોન્સિબિલિટી) ફંડમાંથી આ નાણાં લેવામાં આવ્યા હતા. નિયમ મુજબ આ ફંડ સામાજિક કાર્યો માટે હોવું જોઈએ, પરંતુ તેનો ઉપયોગ રાજકીય પ્રચાર અને યુનુસ સરકારની તરફેણમાં વાતાવરણ ઉભું કરવા માટે કરવામાં આવ્યો હોવાનું તપાસમાં બહાર આવ્યું છે.
શંકાસ્પદ સંગઠનો અને નિયમોનું ઉલ્લંઘન
અહેવાલ અનુસાર, યુનુસ સરકારે બેંકોને એવી ત્રણ સંસ્થાઓને નાણાં આપવા મજબૂર કરી હતી જે શંકાસ્પદ હતી. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે આમાંથી ‘ફાઉન્ડેશન ડિબેટ ફોર ડેમોક્રેસી’ જેવી સંસ્થાઓ પાસે તો પૂરતા દસ્તાવેજો પણ નહોતા.
રિપોર્ટમાં જણાવ્યા અનુસાર:
શુજાન (Shujan): આ સંગઠનને અંદાજે 2.5 કરોડ ટકા આપવામાં આવ્યા.
ડિબેટ ફોર ડેમોક્રેસી: આ સંસ્થાને 21 લાખ ટકાની સહાય અપાઈ.
એસએડી (SAD) ફાઉન્ડેશન: આને 1 કરોડ ટકા ફાળવવામાં આવ્યા.
બેંકોનું કહેવું છે કે જો તેમણે આ નાણાં ન આપ્યા હોત, તો તેમને સરકાર તરફથી ગંભીર પરિણામો ભોગવવાની ધમકી આપવામાં આવી હતી. આ ગેરકાયદેસર વ્યવહારોને કારણે ઘણી બેંકોની આર્થિક સ્થિતિ આજે અત્યંત નાજુક બની ગઈ છે.
કુલ 142 કરોડનો જંગી ખર્ચ અને સરકારી તંત્રનો દુરુપયોગ
માત્ર બેંકો જ નહીં, પરંતુ સરકારી તિજોરીમાંથી પણ આ લોકમત પાછળ 142 કરોડ ટકાનો જંગી ખર્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. યુનુસ સરકારે આ પ્રચાર માટે દેશના 6 મહત્વના મંત્રાલયોને કામે લગાડ્યા હતા. સમગ્ર સરકારી મશીનરીનો ઉપયોગ માત્ર એટલા માટે કરવામાં આવ્યો કે જનમત સંગ્રહમાં ‘હા’ ની તરફેણમાં વધુ મતો પડે.
નિષ્ણાતોના મતે, આ માત્ર નાણાકીય ભ્રષ્ટાચાર નથી પરંતુ સત્તાનો પણ ઘોર દુરુપયોગ છે, કારણ કે વચગાળાની સરકારનું કામ માત્ર નિષ્પક્ષ ચૂંટણીઓ યોજવાનું હોય છે, નહીં કે લાંબા ગાળાના બંધારણીય ફેરફારો માટે લોકમત યોજીને કરોડોનો ધુમાડો કરવાનું.
તારિક રહેમાનની નવી સરકાર અને બદલાતું રાજકારણ
બાંગ્લાદેશમાં હવે જ્યારે બીએનપી (BNP) પ્રભુત્વ ધરાવતી નવી સરકાર સત્તા પર આવી છે, ત્યારે તારિક રહેમાનની આગેવાની હેઠળ યુનુસ સરકારના નિર્ણયોને પલટાવવાનું શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. નવી સરકારનું માનવું છે કે યુનુસે જે જનમત સંગ્રહ યોજ્યો હતો તે ગેરબંધારણીય હતો.
નવી સરકારે આ 100 કરોડના કૌભાંડની તપાસ માટે એક વિશેષ સમિતિની રચના કરી છે. બાંગ્લાદેશમાં હવે એવો માહોલ છે કે જે મોહમ્મદ યુનુસને શેખ હસીનાના જુલમ સામે ‘શાંતિનો દૂત’ માનવામાં આવતા હતા, તે જ યુનુસ હવે ભ્રષ્ટાચારના કેસમાં જેલના સળિયા પાછળ જઈ શકે છે.
