ડાયાબિટીસમાં તરબૂચ: શું તે સુગર વધારે છે કે ઘટાડે છે? જાણો નિષ્ણાતોનો સચોટ મત
ઉનાળાની શરૂઆત થતા જ બજારોમાં લાલચટ્ટક તરબૂચ દેખાવા લાગે છે. ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે આહારની પસંદગી હંમેશા પડકારજનક હોય છે, અને તરબૂચ જેવું મીઠું ફળ જોતા જ મનમાં પ્રશ્ન થાય છે કે, “શું આ મારા બ્લડ સુગરને વધારી દેશે?” આરોગ્ય નિષ્ણાતો અને ‘હેલ્થલાઇન’ જેવા મેડિકલ રિપોર્ટ્સ મુજબ, ડાયાબિટીસના દર્દીઓ તરબૂચનો આનંદ માણી શકે છે, પરંતુ તે માટે ‘કેટલું’ અને ‘ક્યારે’ એ જાણવું અત્યંત અનિવાર્ય છે.
શુગર કન્ટેન્ટ અને કાર્બોહાઇડ્રેટ્સનું ગણિત
તરબૂચમાં કુદરતી શર્કરા (Fructose) હોય છે. જો આપણે આંકડાની દૃષ્ટિએ જોઈએ તો:
-
૧ કપ (૧૫૨ ગ્રામ) તરબૂચ: આશરે ૯.૪૨ ગ્રામ શુગર અને ૧૧.૫ ગ્રામ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ ધરાવે છે.
-
મોટી સ્લાઈસ (૨૮૬ ગ્રામ): આ માત્રા લગભગ બમણી થઈ જાય છે.
ડાયાબિટીસમાં સૌથી મહત્વની બાબત ‘કાર્બ કાઉન્ટિંગ’ છે. જો તમે તમારા આખા દિવસના કાર્બોહાઇડ્રેટ્સના બજેટમાં તરબૂચને સેટ કરી શકો, તો તે નુકસાનકારક નથી. નિષ્ણાતોના મતે, એક કપ જેટલું તરબૂચ દિવસ દરમિયાન ખાવું એ સુરક્ષિત મર્યાદા હોઈ શકે છે.
ગ્લાયસેમિક ઇન્ડેક્સ (GI) vs ગ્લાયસેમિક લોડ (GL)
તરબૂચનો ગ્લાયસેમિક ઇન્ડેક્સ ૭૨ છે, જે ઉચ્ચ ગણાય છે. સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે ઊંચો GI ધરાવતી વસ્તુઓ સુગર લેવલ ઝડપથી વધારે છે. પરંતુ અહીં ‘ગ્લાયસેમિક લોડ’ (GL) મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. તરબૂચનો GL ઘણો ઓછો છે કારણ કે તેમાં પાણીનું પ્રમાણ ખૂબ વધારે છે. આનો અર્થ એ છે કે જો મર્યાદિત માત્રામાં ખાવામાં આવે, તો તે લોહીમાં શર્કરાનું સ્તર એકાએક વધારતું નથી.
પોષક તત્વોનો ખજાનો
માત્ર શુગર જ નહીં, તરબૂચ અનેક રીતે ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે ફાયદાકારક પણ છે:
-
હૃદયનું સ્વાસ્થ્ય: તેમાં ‘લાઇકોપીન’ નામનું એન્ટીઓક્સિડન્ટ હોય છે, જે હૃદયની બીમારીઓનું જોખમ ઘટાડે છે. ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં હૃદય રોગનું જોખમ સામાન્ય વ્યક્તિ કરતા વધુ હોય છે, તેથી આ તત્વ ખૂબ જ ઉપયોગી છે.
-
વિટામિન્સ: વિટામિન A આંખો માટે અને વિટામિન C રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) માટે ઉત્તમ છે.
-
પોટેશિયમ અને મેગ્નેશિયમ: આ મિનરલ્સ બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.
હાઈડ્રેશન અને ફાઈબર
તરબૂચમાં ૯૦% થી વધુ પાણી હોય છે. ઉનાળામાં ડિહાઈડ્રેશનને કારણે પણ ઘણીવાર સુગર લેવલમાં ઉતાર-ચઢાવ આવતા હોય છે, આવી સ્થિતિમાં તરબૂચ શરીરને હાઈડ્રેટેડ રાખે છે. તેમાં રહેલું ફાઈબર પાચનક્રિયાને ધીમી કરે છે, જેનાથી શુગર લોહીમાં ધીમે ધીમે ભળે છે.
ખાવાની સાચી રીત: નિષ્ણાતોની સલાહ
૧. જ્યુસ ટાળો: તરબૂચનો જ્યુસ પીવાથી તેમાં રહેલા ફાઈબર નાશ પામે છે અને શુગર સીધી લોહીમાં ભળે છે. હંમેશા કાપેલા તાજા તરબૂચ જ ખાવા જોઈએ. ૨. કોમ્બિનેશન ડાયેટ: તરબૂચને એકલું ખાવાને બદલે તેને બદામ, અખરોટ અથવા પનીર જેવા પ્રોટીન અને હેલ્ધી ફેટ્સ સાથે ખાવાથી બ્લડ સુગર સ્પાઇકને રોકી શકાય છે. ૩. સમય: તરબૂચને બપોરના નાસ્તા તરીકે લેવું શ્રેષ્ઠ છે. રાત્રે સૂતા પહેલા તેને ખાવાનું ટાળવું જોઈએ.
ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે તરબૂચ ‘ઝેર’ નથી, પરંતુ તે ‘અમૃત’ પણ ત્યારે જ છે જ્યારે તેને મર્યાદામાં લેવામાં આવે. દરેક વ્યક્તિના શરીરની પ્રતિક્રિયા અલગ હોય છે, તેથી તરબૂચ ખાધાના બે કલાક પછી એકવાર ગ્લુકોમીટરથી ચેક કરી લેવું જોઈએ કે તમારા શરીર પર તેની શું અસર થઈ છે.
